(3).jpg "پوستر اشبه الناس به رسول الله")
موضوعات: شهدای کربلا، محرم و عاشورا (سوگواره پوسترهای عاشورایی)
مالک اثر: ابوالفضل رنجبران
شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک
(7).jpg "پوستر اشبه الناس به رسول الله")
موضوعات: شهدای کربلا، محرم و عاشورا (سوگواره پوسترهای عاشورایی)
مالک اثر: ابوالفضل رنجبران
شاخه هنری: خوشنویسی و گرافیک
معرفی
علی بن حسین بن علی بن ابیطالب (۳۳-۶۱ق) مشهور به علیاکبر فرزند امام حسین(ع) و لیلی بنت ابیمرة و از شهدای کربلا. برخی او را بزرگترین فرزند امام حسین(ع) دانستهاند. امام حسین(ع) او را شبیهترین مردم به پیامبر اکرم از نظر قیافه ظاهری، اخلاق و سخن گفتن معرفی کرده است.
علیاکبر در روز عاشورا نخستین فرد از بنیهاشم بود که به شهادت رسید. پدرش بر بالای جنازه او حاضر شد و قاتلان او را نفرین کرد. علیاکبر در پایین پای پدر دفن است و قبر او داخل ضریح امام حسین(ع) قرار دارد.
برخی شیعیان، شب ۸ محرم را به علیاکبر اختصاص داده و سوگواری آن شب را با محوریت وی برگزار میکنند. در برخی مناطق نیز برای او تعزیه میخوانند.
کتابهای «علی الاکبر ابن الشهید ابی عبدالله الحسین بن علی علیه السلام»، اثر سید عبدالرزاق موسوی مقرم، «علیاکبر(ع) (الگوی جوانان)» نوشته جواد محدثی و «پدر، عشق و پسر» اثر سید مهدی شجاعی از جمله آثاری است که درباره علیاکبر نوشته شده است.
زندگینامه
علیاکبر فرزند امام حسین(ع) و لیلی بنت ابیمرة است. او در زمان خلافت عثمان (خلافت: ۲۳ یا ۲۴-۳۵ق) به دنیا آمد. تاریخ دقیق تولد علیاکبر مشخص نیست؛ با این حال در مقتل مقرم، تاریخ تولد او یازدهم شعبان سال ۳۳ق ذکر شده است. ازاینرو در تقویم جمهوری اسلامی ایران، ۱۱ شعبان به عنوان روز ولادتش، روز جوان نامگذاری شده است.
سن او در هنگام شهادت، ۱۸، ۲۳ و ۲۵ نقل شده است.
برخی محققان سن او را ۲۵ و بعضی ۲۸ سال دانستهاند. در مقتل مقرم سن علیاکبر ۲۷ سال ذکر شده است.
کنیهاش ابوالحسن است. بیشتر منابع قدیمی او را علیاکبر نام نهادهاند؛ تا از برادرش امام سجاد(ع)، متمایز شود؛ اما برخی همچون شیخ مفید و فضل بن حسن طبرسی لقبش را اصغر گفته و اکبر را لقب امام سجاد(ع) دانستهاند. برخی از نسبشناسان و تاریخدانان، علیاکبر را بزرگترین فرزند امام حسین(ع) دانستهاند.
محمد بن یعقوب کلینی حدیثی از امام رضا(ع) نقل کرده که حکایت از ازدواج علیاکبر و داشتن فرزندی به نام حسن دارد؛
در مقابل چنانکه گروهی از نسبشناسان گفتهاند از وی فرزندی نمانده و نسل امام حسین(ع) تنها از طریق امام سجاد(ع) ادامه پیدا کرده است. در یکی از زیارتنامهها، چنین به علیاکبر سلام داده شده است: «صَلّی الله عَلَیْکَ وَ عَلی عِتْرتِکَ وَ أهْلِ بَیْتِکَ وَ آبائِکَ وَ أبْنائِکَ؛ سلام خدا بر تو و بر عترت و اهل بیت تو و پدران و فرزندانت» که نشان از ازدواج و فرزند داشتن اوست.نویسنده کتاب ثارالله از این عبارت استفاده کرده که علی اکبر دارای خانواده و فرزندان متعدد بوده هرچند تا کنون به علویانی که از نسل او باشند دست نیافته است.وی همچنین تصریح نسبشناسان مبنی بر نبودن نسلی از علی اکبر را در برابر این فراز از زیارت بی اعتبار برشمرده است.
مرقد مطهر
علیاکبر در ۱۰ محرم به سال ۶۱ق در واقعه کربلا به شهادت رسید و بدنش در پایین پای پدرش به خاک سپرده شد. قبر او داخل ضریح امام حسین واقع شده و ششگوشه بودن ضریح را به همین دلیل دانستهاند.
سر او را به همراه سرهای شهدای کربلا به کوفه و شام بردند. درباره اینکه سر علیاکبر به بدنش ملحق شده یا در قبرستان بابالصغیر دفن است، اختلافنظر وجود دارد، سید محسن امین گفته است که در سال ۱۳۲۱ق در قبرستان بابالصغیر در دمشق بارگاهی را دیده که بر ورودی آن بر سنگی نوشته شده که اینجا مدفن سرهای عباس بن علی، علیاکبر و حبیب بن مظاهر است و آن را به احتمال قوی صحیح دانسته است. به گفته وی پس از بازسازی نام برخی دیگر از شهدای کربلا به آن افزوده شده است.
این مکان امروزه به نام مقام رؤوس الشهداء (مدفن سرهای شهدای کربلا) شناخته میشود.
حضور در واقعه کربلا
علیاکبر در واقعه کربلا همراه پدرش بود. به گفته عقبة بن سمعان، امام حسین(ع)، در نزدیکی منزلگاه ثعلبیه یا قصر بنیمقاتل بر زین اسب خوابش برد. پس از آنکه بیدار شد، آیه استرجاع را بر زبان جاری کرد و بر اساس خوابی که دیده بود از کشته شدن خود و همراهانش خبر داد و با واکنش علیاکبر مواجه شد که «فَإِنَّنَا إِذاً لَا نُبَالِی أَنْ نَمُوتَ مُحِقِّین؛ هنگامی که بر حق هستیم از مرگ هراسی نداریم».
مطهری، سخن «اوَلَسْنا عَلَی الْحَقِّ؟ مگر نه این است که ما برحقّیم؟» علیاکبر را نظیر سخن اسماعیل در ماجرای ذبح خود میداند که به ابراهیم گفت «یا ابَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنی انْ شاءَ اللهُ مِنَ الصّابِرینَ»
نسب مادر علیاکبر به بنیامیه میرسید. ازاینرو، در روز عاشورا به علیاکبر پیشنهاد شد که به یزید بن معاویه بپیوندد؛ ولی او این پیشنهاد را رد کرد و گفت: «اِنَّ قَرابَةَ رَسولِ اللهِ اَحَقُّ اَنْ تُرعیٰ (رعایت خویشاوندی رسول خدا(ص) به حقیقت نزدیکتر است.). بنا به گفته منابع تاریخی، عمر بن سعد با دیدن وی در میدان جنگ از او خواست که صحنه جنگ را ترک کند تا در امان باشد. علیاکبر این پیشنهاد را رد کرد و گفت:
اَنا عَلِیُّ بْنُ الحُسَیْنِ بْنِ عَلی
نَحْنُ وَ بَیْتِ اللهِ اَولیٰ بِالنَّبِی
تَاللهِ لایَحْکمُ فینا ابْنُ الدَّعِی
اَضْرِبُ بِالسَّیْفِ اُحامی عَنْ اَبی
ضَرْبَ غُلامٍ هاشِمیٍّ قُرَشی
ترجمه: من علی فرزند حسین بن علی هستم، قسم به خانه خدا (کعبه)، ما به پیامبر(ص) سزاوارتریم؛ سوگند به خداوند این حرامزاده نمیتواند بر ما حکم راند، من شمشیر میزنم و از پدرم حمایت میکنم؛ آن هم شمشیر زدن نوجوانی از تبار هاشم و قریش.
منابع
ابناعثم کوفی، احمد بن اعثم، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، دارالأضواء، بیروت، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، تحقیق عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۹۹۲م/۱۴۱۲ق.
ابنسعد، محمد بن منیع، الطبقات الکبری، بیروت، دارالفکر، بی تا.
ابنشهرآشوب، مناقب، تحقیق محمدحسین آشتیانی و هاشم رسولی، قم، نشر علامه،چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
ابنقولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، تصحیح و تعلیق عبدالحسین امینی، نجف، المطبعة المرتضویه، ۱۳۵۶ق.
ابنقولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، نشر صدوق، بیتا.
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، تحقیق احمد صقر، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، الطبعه الثانیه، ۱۴۰۸ق.
ابیمخنف، لوط بن یحیی، وقعة الطف، تحقیق محمدهادی یوسفی غروی، قم، المجمع العالمی لاهل البیت، الطبعه الثانیه، ۱۴۲۷ق.
«اشعار شهادت امام حسین(ع)»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ انتشار: ۲۴ بهمن ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
حسینی جلالی، محمدحسین، مزارات اهل البیت و تاریخها، مؤسسه اعلمی، بیروت، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین(ع)، تحقیق محمد سماوی، قم، انوار الهدی، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
«ذکر شهادت حضرت شاهزاده علی اکبر»، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
زرکلی، خیرالدین، الاعلام قاموس تراجم الاشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۹۸۸م.
سید ابن طاووس، علی بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة (اقبال الاعمال)، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
سید ابن طاووس، علی بن موسی، اللهوف فی قتلی الطفوف، تهران، جهان، ۱۳۴۸ش.
شورای مرکز تقویم مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تقویم رسمی کشور سال ۱۳۹۸ هجری شمسی.
شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
