داوری شیرازی یا میرزا محمد داوری (زاده ۱۲۳۸ شیراز - درگذشته ۱۲۸۳ شیراز) از خوشنویسان و شاعران قرن سیزدهم هجری بود.
او در حکمت، انواع شعر، ادبیات، نقاشی، و خطوط نستعلیق و شکسته ماهر و استاد بود. و «داوری» تخلص میکرد.
داوری شیرازی فرزند سوم میرزا کوچک وصال شیرازی است در ۱۲۳۸ در شیراز متولد و در ۱۲۸۴ وفات کردهاست. دیوان داوری شیرازی از آن اوست.
او چهارمین فرزند وصال بود که در سال ۱۲۳۸ در شیراز متولد شد. داوری به سال ۱۲۸۳ در شیراز درگذشت و در جوار پدر در بقعه شاه چراغ بهخاک سپرده شد.
افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحبنام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا محمد داوری در خوشنویسی خط نستعلیق و شکسته صاحبنام شدهاست.
خط نستعلیق
خط نستعلیق خطی ایرانی مربوط به نیمه دوم قرن هشتم قمری که آنرا نماینده ویژگیهای تمدنی شیعی و ایرانی میدانند. بیشتر مورخان میرعلی تبریزی را مخترع این خط دانسته و وجه تسمیه آن را یا به معنای نسخکننده خط تعلیق یا ترکیبی از خط نسخ و خط تعلیق دانستهاند.
به جهت خوانایی و قابلیت اعرابگذاری کمتر خط نستعلیق نسبت به خط نسخ، در کتابت قرآن کمتر مورد استفاده قرار گرفته است؛ اما روح سیال و فرم دَوَرانی حروف، زمینه مناسبی را در کاربرد این خط در هنرهایی چون کتابآرایی، حجاری، گچبری، قالیبافی و معماری فراهم میآورد.
برخی، آموزههای مکتب تشیع و نیز آموزههای عرفان اسلامی را به عنوان دو خاستگاه نظری در این خط به رسمیت شناختهاند. برخی از اساتید متقدم نستعلیق، مهارت خود را مدیون الهامات حضرت علی(ع) دانسته و ارادتشان به ساحت علوی را در قالبهایی چون نگارش آیات ولایت، شهادت ثالثه و سخنان آن حضرت، ظاهر ساختهاند.
سلطانعلی مشهدی، میرعلی هروی و مجنون رفیقی هروی، میر عماد حسنی قزوینی، علیرضا عباسی، میرزا غلامرضا اصفهانی و محمدرضا کلهر را از اساتید متقدم در این هنر میدانند. پس از انقلاب اسلامی ایران و با رونق انجمن خوشنویسان ایران، اساتید بسیاری در این فن به ظهور رسیدند.
یک قرن پس از انتشار خط تعلیق در نیمه دوم قرن هشتم قمری، ایرانیان خط نستعلیق را اختراع کردند که به تعبیر لادن اعتضادی، بانوی پژوهشگر در هنر ایرانی، با وجود تمام سوابق مشترک با خطوط پیش از خود، دارای خصلتهای بیهمتا از زیباییشناسی ایرانی است که به تعبیر آرْتور اپهام پوپ (به انگلیسیArthur Upham Pope) مورخ آمریکایی هنر ایرانی، وجه بیان مردمی باریکبین و بسیار متمدن را نشان میداد.
حبیبالله فضائلی، روحانی خوشنویس و هنرپژوه شیعه، خط نستعلیق را الهام گرفته از طبیعت دانسته و معتقد است که خطوط، دایرهها، مدها و … هرکدام نماینده بخشی از طبیعت است.
وی، در یک مقایسه میان خطوط اسلامی، نستعلیق را از نظر زیبایی در رتبه اول و از نظر خوانایی و سهولت نگارش در رتبه سوم و از نظر کثرت بکارگیری بعد از خط نسخ در رتبه دوم دانسته است.
زیبایی خط نستعلیق، به آن لقب «عروس خطوط اسلامی» بخشیده است. برخی بر این باورند که مبانی هندسه فیثاغورثی و شاکله نسبت طلایی بهعنوان یک الگو در نگارش حروف نستعلیق وجود دارد.
شکستهنستعلیق از جدیدترین خطوط و زیباترین و سومین گونه از خوشنویسی ایرانی است که در اوایل سده یازدهم هجری قمری ابداع شد. چون بیشتر شکلهای آن از شکستن و رها کردن خط نستعلیق گرفته شده بود به نام شکستهٔ نستعلیق شهرت یافت. این خط را میتوان ایرانیترین خط از میان خطوط مختلف خوشنویسی اسلامی دانست.
خط شکسته نستعلیق از طرفی حاوی جزئیاتی از خط تعلیق است که در تندنویسی به کار کاتب میآید. در واقع خط شکسته پلی است میان روانی و تندنویسی تعلیق و ظرافت و زیبایی نستعلیق.
منابع
پیدایش و سیر تحول هنر خط، انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ ص ۱۷۱
فضایلی، حبیبالله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
پایگاه شهر زیبای فرهنگ و هنر ایران شیراز
عنایت الله شکیباپور (۱۳۴۸)، اطلاعات عمومی، کتابفروشی اشراقی، ص. ۵۵ و ۵۴
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
