پیرمحمد ثانی از خوشنویسان صاحبنام سده دهم هجری در خط ثلث و نسخ است.
پیرمحمد در قرآنی مربوط به ۹۳۰ ه.ق نام خود را «پیرمحمد ثانی» رقم زده است.
مولف کتاب گلستان هنر(احمد منشی قمی) پیرمحمد ثانی را از جمله خوشنویسان خط ثلث میداند.
گلستان هنر کتابیست تألیف قاضی احمد منشی قمی. این اثر از معدود منابعی است که اطلاعاتی را در شرح احوال خوشنویسان و نگارگران در اختیار ما قرار میدهد.
این اثر در عصر صفوی در سال ۱۰۰۶ هجری قمری نگارش یافته و در سال ۱۰۱۵ هجری قمری، نگارشی دیگر از آن با حذف و اضافات نسبت به نسخهٔ قبلی صورت پذیرفتهاست.
قاضی احمد سالهای جوانی خویش را در محافل هنری دربار وی گذراند. او در خارج از کتابخانهٔ ابراهیم میرزا نیز با عدهٔ کثیری از استادان نقاش و خوشنویس ارتباط داشته و همین امر باعث شده تا اثر وی جزئیات فراوانی از زندگی هنرمندان عصر صفوی را بازگو کند.
قاضی احمد اثر خویش را به معرفی اشخاص و وقایعی اختصاص داده که یا مستقیماً و از نزدیک میشناخته یا بهواسطهٔ معاصرین خویش، از احوال آنها آگاهی داشتهاست.
ازاینرو، گلستان هنر از منابع اصلی برای مطالعه و تحقیق پیرامون زندگی هنری ایران عصر صفوی است. او در جایجای کتاب، به تناسب موضوع، از اشعار شاعران بهره گرفته، و همین امر بر جذابیت اثر افزودهاست.
احمد منشی قمی اکثر کتیبههای مساجد و مدارس شیراز در ۹۲۰ ه.ق را از آثار پیر محمد ثانی میداند.
"قاضی احمد قمی در گلستان هنر از کتیبهای به قلم عبد الله صیرفی یاد کرده است که آن را به فرمان ابراهیم سلطان (697-738 ق)،فرزند شاهرخ تیموری،در خدایخانه مسجد جامع عتیق شیراز نصب کردند.
عبد الله صیرفی[... ] میراز ابراهیم سلطان بن میرزا شاهرخ،که از خوشنویسان مقرر ثلث است،به تبریز فرستاد تا این آیه مبارکه را که به خط او بر سنگی نوشته شده بود سنگتراشان کنده به شیراز بردند.
در دکان عمارتی که وی در میان صحن مسجد جامع بزرگ شیراز،که از زمان سامانیان احداث یافته و میرزا آن عمارت را در شهور سنه عشرین و ثمانمائه ساخته،نصب نمودند.
و آن آیه این است:«ان المتقین فی جنات و نهر فی معقد صدق عند ملیک مقتدر» اگرچه خدایخانه را پیش از قرن نهم ساختند، گفته قاضی احمد گواه بازسازی این بنا در حدود سال 028 ق است.
متن این کتیبه با گفته قاضی احمد درباره عبد الله صیرفی و کتیبهاش در خدایخانه متفاوت است؛اما پیر محمد را نیز میتوان نگارنده کتیبه دانست."
در کتاب «آثار و احوال خوشنویسان» از سه خوشنویس با نام «پیرمحمد» یاد شده است.
پیرمحمد ثانی از خوشنویسان صاحبنام در خط ثلث و نسخ است.
خط ثلث
خط ثُلث یکی از شیوههای بسیار مهم در خوشنویسی اسلامی و یکی از خطوط ششگانه است.
خط ثلث با ساختاری ایستا و موقر، بیشتر در تزئین کتابها و کتیبهها بهکار رفتهاست.
تکامل تدریجی ثلث به عنوان خطی تزئینی توسط ابن مقله، ابنبواب و یاقوت مستعصمی شکل گرفت و ابنبواب زیبایی و ظرافت را با خط ثلث همراه کرد.
خط ثلث در ایران برای نوشتن عنوان سورههای قرآن کریم، پشت جلدنویسی، سرلوحهها، و بخصوص در کتیبهها و کاشیکاریها بهکار رفتهاست و هنوز نیز رایج است.
خط نسخ
خط نسخ خطی است که در قرن اول هجری قمری پدید آمده و در ابتدا همپایهٔ خط کوفی بود. واژه نسخ به معنای نسخهبرداری یا رونوشتشده است.
دانشمندان معتقدند که خط نسخ قبل از ابن مقله وجود داشته است، زیرا در اواخر سدهٔ یکم هجری، به دستور عبدالملک بن مروان، خط جدیدی برای برطرف کردن نواقص خط کوفی ساخته شد.
نسخ به عنوان نتیجهای از عدم انعطافپذیری کوفی و به دلیل سبک آزاد آن ظهور کرد. این خط هنوز هم برای کپیبرداری از قرآن کریم استفاده میشود و بهطور کلی یازده قرن از توسعه خود را در چندین منطقه توسط خوشنویسان مختلف گذرانده است.
ابن مقله اولین کسی است که با اشتیاق خود برای معرفی این خط جدید سرمایهگذاری کرد و مفاهیم سادهتری مانند دایرهها را معرفی کرد و زوایای خط کوفی را تغییر داد تا نوشتن برای کپیبرداری از قرآن آسانتر شود.
منابع:
وبگاه آفتاب پیر محمد ثانی
منشی قمی، قاضی احمد. گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی خوانساری ۱۳۵۰ . انتشارات منوچهری. ۱۳۸۳
فضایلی، حبیبالله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش
گلستان هنر پاییز 1387 - شماره 13ص 94 تا 96
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg "معرفی انواع ورق فولادی؛ مقایسه روش تولید، کاربرد و قیمت")
