چه زمانی تأسیس شد و چه اطلاعاتی در مورد آن وجود دارد؟
ساختوساز آغاز شد: حفاری و کارهای زیربنایی حدود سال ۲۰۲۱ آغاز شد. وجود آن برای اولین بار در اوایل سال ۲۰۲۲ از طریق تجزیه و تحلیل تصاویر ماهوارهای توسط مؤسسه ISIS (مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی) برای عموم آشکار شد.موقعیت استراتژیک: این تأسیسات در اعماق رشتهکوه زاگرس، زیر قله کوه کلنگ گز لا («کوه چکش») حفر شده است.
عمق بیسابقه: تخمین زده میشود که سالنهای اصلی این تأسیسات بین ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر سطح زمین باشند - عمیقتر از تأسیسات شناختهشدهی فردو.
چه چیزی در آنجا نگهداری میشود؟
ایران بیان میکند که این تأسیسات قرار است جایگزین کارخانهی سانتریفیوژ سطح بالای نطنز که قبلاً آسیب دیده بود، شود، اما غرب از کاربردهای دیگر آن میترسد:غنیسازی اورانیوم: اندازهی تونلها و سالنها نشاندهندهی توانایی نگهداری هزاران سانتریفیوژ پیشرفته برای غنیسازی در سطح (۹۰٪) است.
مصونیت مطلق: هدف اعلامشده محافظت از «قلب» برنامهی هستهای در برابر خرابکاری یا حملهی هوایی است، به طوری که حتی حمله به سایر سایتها نیز پروژه را متوقف نکند.
وضعیت فعلی: تا مارس ۲۰۲۶، تصاویر ماهوارهای نشاندهندهی کارهای ساختمانی شدید و پاکسازی آوار است، اما این تأسیسات هنوز «کاملاً عملیاتی» اعلام نشده است.
آیا ایالات متحده میتواند آن را بمباران کند؟
این سوال ۱۰۰ میلیون دلاری است. توانایی آمریکا به ترکیبی از فناوری و زمینشناسی بستگی دارد:سلاح روز قیامت: تنها سلاح متعارف در زرادخانه که میتواند چنین عمقی را تحمل کند، بمب ۱۴ تنی GBU-57 MOP ("نفوذگر عظیم پناهگاه") است که فقط توسط بمبافکنهای مخفی B-2 حمل میشود.
تاکتیک "حفاری": برای رسیدن به عمق ۱۰۰ متری، نیروی هوایی ایالات متحده قصد دارد چندین بمب MOP را یکی پس از دیگری دقیقاً در همان نقطه رها کند، به طوری که هر انفجار برای بمب بعدی "حفاری" عمیقتری انجام میدهد.
مانع سنگی: کارشناسان خاطرنشان میکنند که اگر سنگ بالای تأسیسات از گرانیت یا بتن مسلح ساخته شده باشد، حتی بمبهای MOP نیز ممکن است در نفوذ به کل لایه مشکل داشته باشند.
خفگی به جای تخریب: اگر کوه خیلی عمیق باشد، ایالات متحده ممکن است بر تخریب دهانهها، تونلها و شفتهای تهویه تمرکز کند، که این امر تأسیسات را به یک "مقبره بتنی" تبدیل کرده و از خروج یا ورود مواد جلوگیری میکند.
نکته آخر: "کوه چکش" بزرگترین چالش برای اطلاعات و ارتش ایالات متحده است. در حالی که حملات ژوئن 2025 ثابت کرد که فردو قابل هدف قرار گرفتن است، تأسیسات جدید نطنز به گونهای طراحی شده است که حتی از قدرتمندترین بمبهای MOP نیز در امان بماند.
