اثرات انفجار یک موشک، پهپاد یا بقایای مهمات انفجاری و مقابله با آن صرفنظر از داشتن دانش پزشکی، نیاز به آشنایی با تکنیک ها و تجهیزات تخصصی برای ایجاد بالاترین شانس زنده ماندن قربانیان انفجار است.
انفجار یکی از دغدغه های افراد در زمان بحران و جنگ است. بیشتر افراد با شنیدن صدای پدافندها و یا انفجار به این میاندیشند که در زمان مقابله با انفجار چه راهکارهایی را باید انجام دهند.
در صورت وقوع حمله هوایی و صدای انفجار چه نوع دستور العمل های را باید مورد نظر داشته باشیم؟
ترس و دلهره در وجود همه نهفته است، اما برخی افراد هستند که این ترس را در همه شرایط کنترل میکنند و برخی هم، خیلی زود ترس خود را با کوچکترین اتفاق و حادثهای، بروز میدهند.
در روزهایی که کشور درگیر شرایط جنگی شده است، برای اینکه بتوانیم ترس خودمان را از حمله و انفجار و…، کنترل کنیم؛ باید به مشاورههای بهداشتی و دستور العمل های آن کاملا توجه کنیم. که این مقاله به صورت اختصار مطالبی را در همین راستا بیان خواهد کرد.
باید ها و نباید ها ی مراقبتی هنگام شنیدن صدای انفجار
1- در لحظه انفجار چه کنیم؟
۱. روی زمین دراز بکشیم و سر خود را بین دستها قرار دهیم.
۲. سر و گردن خود را بپوشانیم.
۳. از پنجرهها و شیشهها دور شویم.
۴. دهان خود را باز نگه دارید. این کار باعث میشود به پرده گوش و ریه شما در اثر موج انفجار، آسیبی وارد نشود.
2-هنگام شنیدن صدای انفجار چه کارهایی نباید بکنیم؟
«افراد از قرار گرفتن در زیر لوازم غیر سازهای مثل لوستر، کولر گازی، کمدها و… خودداری کنند و در صورت شنیدن صدای انفجار سریع شیر گاز خانه خود را بسته و نزدیکترین مسیر برای خروج از ساختمان را شناسایی کنند تا در صورت وقوع انفجار سریع خانه خود را ترک کنند.»
در صورت وقوع حمله هوایی، بهترین اقدام رفتن به مکانهای زیرزمینی مانند زیرزمین خانهها، پارکینگها یا تونلهای مترو است. در نزدیکی دیوارهای بدون پنجره قرار بگیرید، اما به آنها تکیه ندهید، چراکه موج انفجار یا لرزش زمین میتواند به شما آسیب بزند.
1- در لحظه انفجار و خروج از ساختمان از آسانسور استفاده نشود
مردم در سایر استانهای کشور از تجمع در کنار مناطق آسیبدیده خودداری کنند. اگر در محل خودشان خسارت وارد شده حتما با هلالاحمر تماس بگیرند یا سریع محل خسارت دیده را ترک کنند و به خانه اقوام و آشنایانشان بروند. در حال حاضر بسیاری از افراد که خانههایشان دچار آسیب شده این اقدام را انجام داده و به خانه اقوام یا آشنایانشان رفتهاند.
افرادی که در محل حادثه حضور دارند، سعی کنند مسیر را برای رسیدن عوامل اورژانس و هلالاحمر باز نگه دارند. افرادی که در نزدیکی محل زندگیشان اتفاقی افتاد حتما اخبار دقیق را از خبرهای رسمی پیگیری کنند. افرادی که آموزشهای لازم در زمینه کمکهای اولیه دیدهاند به شهروندانی که دچار آسیب میشوند، کمک کنند.» سخنگوی جمعیت هلالاحمر در ادامه میگوید: «این حوادث یکسری شرایط خاص نیز به دنبال دارد.
مکانی که تخریب شده امکان دارد مجدد دچار انفجارهایی در داخل خانه شود، آن هم به دلیل وجود کپسولهای گاز یا شیر گاز. به همین خاطر اگر افراد آموزشهای لازم را در این زمینهها ندیدهاند یا با موارد ایمنی آشنایی ندارند به محلهایی که دچار آسیب شده، مراجعه نکنند.
افرادی که در محدوده محل زندگیشان انفجار صورت میگیرد بهتر است یکسری موارد ساده را رعایت کنند؛ از نزدیک شدن به شیشهها خودداری کنند و فاصله خود را با پنجرهها حفظ کنند. از رفتن به محل حادثه خودداری کنند؛ چراکه امکان دارد انفجارهای بعدی رخ دهد و به افراد آسیب بزند.
افراد از قرار گرفتن در زیر لوازم غیر سازهای مثل لوستر، کولر گازی، کمدها و… خودداری کنند و در صورت شنیدن صدای انفجار سریع شیر گاز خانه خود را بسته و نزدیکترین مسیر برای خروج از ساختمان را شناسایی کنند تا در صورت وقوع انفجار سریع خانه خود را ترک کنند. افراد همچنین در موقع خروج از ساختمان و با شنیدن صدای انفجار از آسانسور استفاده نکنند.»
2- در لحظه انفجار در فضای باز چه باید کرد؟
اگر در لحظه وقوع انفجار در فضای باز هستید، فورا به نزدیکترین ساختمان بروید. در صورت نبود پناهگاه زیرزمینی، پایینترین طبقه ساختمان را برای پناه گرفتن انتخاب کنید. همچنین از پنجرهها دوری کنید و در صورت امکان، آنها را با پلاستیک و نوار چسب بپوشانید تا از شکستن شیشه جلوگیری شود.
در صورت نبود ساختمان در اطراف، پایینترین نقطه زمین مانند شیار یا گودال را پیدا کرده و روی زمین دراز بکشید. ترکشهای ناشی از انفجار به سمت بالا پرتاب میشوند، بنابراین سطح پایین زمین امنتر است. صورت خود را به سمت زمین بگیرید و با بازوهایتان از سر محافظت کنید.
طبق استانداردهای ایمنی، اگر در خانه هستید برخی موارد را رعایت کنید؛
۱) امنترین اتاق خانه را شناسایی کنید (حمامها معمولا مقاومترند).
۲) نوار چسب و پلاستیک محافظ برای پوشاندن پنجرهها آماده داشته باشید.
۳) پناهگاه موقت با میز، کتاب و تشک بسازید.
۴) آب آشامیدنی و غذا ذخیره کنید و برق و گاز را قطع کنید.
۵) به حمله نگاه نکنید یا برای عکاسی بیرون نروید.
۶) کنار پنجرهها یا دیوارها پناه نگیرید.
۷) فضای باز یا در گروههای بزرگ تجمع نکنید.
3- اطلاعیه ستاد ملی مدیریت شرایط اضطراری جمعیت هلالاحمر
مردم خونسردی خود را حفظ کنند.«حضور تیمهای تخصصی واکنش سریع و جستوجو نجات در آوار مناطق مورد اصابت تیمهای تخصصی واکنش سریع و جستوجو نجات در آوار (به همراه تیمهای آنست و سگهای جستوجوگر) در مناطق مورد اصابت حضور دارند و عملیات تخصصی جستوجوی مصدومان و تخلیه ساختمانهای در معرض خطر تخریب در جریان است.
«خونسردی خود را حفظ کنید. آرامش افراد، اولین قدم برای کمک به دیگران است. از تجمع در محل حادثه یا مناطق مورد اصابت موشک خودداری کنید.
این کار مانع عملیات امداد و نجات میشود. مسیری برای امدادرسانی باز بگذارید. از پارک خودرو در خیابانها یا خروج غیرضروری از منزل خودداری کنید.
در صورت نیاز فوری به کمک، با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید. نیروهای امدادی هلالاحمر در حالت آمادهباش هستند. کیف امداد و نجات (شامل آب، ماسک، چراغ قوه، دارو، بانداژ و…) در دسترس داشته باشید.
به دیگران نیز یادآوری کنید. در خانه بمانید، مگر در صورت خطر فوری. جابهجایی غیرضروری میتواند جان شما و دیگران را به خطر بیندازد. از انتشار شایعات و اطلاعات غیررسمی در فضای مجازی خودداری کنید. تنها از منابع رسمی مانند هلالاحمر، صداوسیما و سازمان مدیریت بحران استفاده کنید.
از گرفتن عکس و فیلم در مناطق حادثهدیده پرهیز کنید. این کار میتواند امنیت عمومی را تهدید کند. به سالمندان، کودکان و افراد دارای معلولیت کمک کنید. حمایت اجتماعی، اصل مهمی در امدادرسانی است. در صورت نشتی گاز یا آتشسوزی، سریعا با آتشنشانی تماس بگیرید و از وسایل برقی استفاده نکنید. در صورت ازدحام شبکه موبایل، از پیامک استفاده کنید تا خطوط تلفن برای امدادگران آزاد بماند.»
4- پس از شنیدن صدای انفجار باید چکار کنیم؟
شنیدن صدای انفجار، حتی اگر با آسیب جسمی مستقیم همراه نباشد، یکی از شدیدترین شوکهای حسی است که بدن انسان میتواند تجربه کند. این تجربه باعث فعال شدن آنی سیستم «جنگ یا گریز» شده و سیلابی از هورمونهای استرس (آدرنالین و کورتیزول) را در خون آزاد میکند. مدیریت صحیح دقایق و ساعات اولیه، کلید پیشگیری از آسیبهای ماندگار است.
1- مراقبتهای لازم پس از شنیدن صدای انفجار
صدای انفجار یکی از شدیدترین محرکهای حسی برای بدن انسان است. این صدا میتواند نهتنها آسیبهای جسمی (بهویژه به گوش و مغز) ایجاد کند، بلکه باعث واکنشهای شدید روانی و عصبی شود.
حتی اگر فرد مستقیماً در محل انفجار نباشد، شنیدن صدای شدید انفجار میتواند سیستم عصبی را وارد حالت هشدار شدید کند و علائمی مانند اضطراب، گوشزنگ، حساسیت به صدا، یا اختلال خواب ایجاد کند.
مطالعات نشان میدهند که انفجارها میتوانند به سیستم شنوایی، مغز و سلامت روان آسیب بزنند و پیامدهایی مانند کمشنوایی، وزوز گوش و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) ایجاد کنند.
بنابراین آگاهی از مراقبتهای لازم پس از شنیدن صدای انفجار برای کاهش آسیبهای جسمی و روانی اهمیت زیادی دارد. آنچه اهمیت دارد ارزیابی سریع سلامت جسمی در ۱۰ دقیقه اول است. حتی اگر احساس درد نمیکنید (به دلیل بالا بودن آدرنالین، ممکن است متوجه جراحت نشوید) باید اثرات فیزیکی انفجار را بررسی کنید.
2- اثرات احتمالی صدای انفجار بر بدن
1-آسیب به سیستم شنوایی
گوش یکی از حساسترین اندامها در برابر موج انفجار است. موج فشار ناشی از انفجار میتواند به پرده گوش و گوش داخلی آسیب برساند.
پیامدهای شایع عبارتند از: پارگی پرده گوش، کاهش شنوایی موقت یا دائمی، وزوز گوش و احساس فشار یا پری در گوش
مطالعات نشان میدهد که بعد از انفجار، بسیاری از افراد دچار وزوز گوش و کاهش شنوایی میشوند.
در برخی موارد کاهش شنوایی موقتی است و طی چند روز یا هفته بهبود پیدا میکند.
2-آسیب به مغز و سیستم عصبی
موج انفجار میتواند باعث آسیب خفیف مغزی شود. این آسیب حتی بدون ضربه مستقیم نیز ممکن است رخ دهد.
نشانههای احتمالی عبارتند از: سردرد، سرگیجه، اختلال تمرکز، گیجی، تهوع
گاهی علائم آسیب مغزی چند ساعت یا حتی چند روز بعد ظاهر میشوند.
3-واکنشهای روانی و عصبی
شنیدن صدای انفجار میتواند سیستم هشدار مغز (آمیگدالا) را فعال کند و بدن را در حالت آمادهباش قرار دهد.
پیامدهای روانی ممکن است شامل این موارد باشد: اضطراب شدید، حساسیت به صدا، ترس ناگهانی از صداهای بلند، کابوس و اختلال خواب.
در برخی افراد این وضعیت میتواند به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منجر شود.
5- داقدامات فوری پس از شنیدن صدای انفجار
1-بررسی ایمنی محیط
اولین قدم اطمینان از ایمنی محیط است.
اقدامات ضروری شامل موارد زیر است:
*بررسی خطرات احتمالی (انفجار دوم، آتشسوزی، ریزش ساختمان)
* دور شدن از پنجرهها و سازههای ناپایدار
* پناه گرفتن در محل امن
در بسیاری از حوادث انفجاری انفجارهای ثانویه رخ میدهد، بنابراین احتیاط ضروری است.
2-بررسی وضعیت جسمی
بعد از انفجار باید وضعیت جسمی بررسی شود.
نشانههای هشدار:
* خونریزی از گوش
* درد شدید گوش
* کاهش ناگهانی شنوایی
* سرگیجه شدید
* تهوع یا استفراغ
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
محافظت از گوش
پس از مواجهه با صدای انفجار:
* از قرار گرفتن در معرض صداهای بلند خودداری کنید
* به گوشها استراحت بدهید
* در صورت درد یا کاهش شنوایی به متخصص گوش مراجعه کنید
* قرار گرفتن مجدد در معرض صدای بلند میتواند آسیب شنوایی را بدتر کند.
3- مراقبتهای جسمی در ساعات و روزهای بعد
حتی اگر فرد مستقیماً در محل انفجار نباشد، شنیدن صدای شدید انفجار میتواند سیستم عصبی را وارد حالت هشدار شدید کند و علائمی مانند اضطراب، گوشزنگ، حساسیت به صدا، یا اختلال خواب ایجاد کندپایش علائم شنوایی
در روزهای بعد باید علائم زیر بررسی شوند:
* وزوز گوش
* کمشنوایی
* حساسیت به صدا
اگر این علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کنند، ارزیابی شنوایی توصیه میشود.
4- مراقبت از مغز و سیستم عصبی
بعد از تجربه انفجار:
* استراحت کافی داشته باشید
* از فعالیتهای شدید خودداری کنید
* مایعات کافی مصرف کنید
* خواب مناسب داشته باشید
این اقدامات به سیستم عصبی کمک میکند تا از حالت استرس خارج شود.
5- پایش علائم آسیب مغزی
علائمی که باید جدی گرفته شوند:
* سردرد شدید
* تاری دید
* گیجی
* مشکلات حافظه
* خوابآلودگی غیرعادی
در صورت مشاهده این نشانهها، مراجعه به پزشک ضروری است.
6-مراقبتهای روانی بعد از شنیدن صدای انفجار
درک طبیعی بودن واکنشها
ترس، اضطراب یا حساسیت به صدا بعد از تجربه انفجار طبیعی است. مغز انسان برای بقا طراحی شده است و در شرایط خطر سیستم هشدار را فعال میکند. بنابراین برخی واکنشها مانند ترس از صداهای ناگهانی، هوشیاری بیش از حد و کابوس در روزهای اولیه طبیعی هستند.
8-کاهش تحریکات استرسزا
برای آرام شدن سیستم عصبی این راهکارها مفیدند:
* محدود کردن اخبار جنگ
* کاهش قرارگیری در معرض صداهای بلند
* ایجاد محیط آرام در خانه
* تحریک مداوم سیستم عصبی میتواند اضطراب را افزایش دهد.
9-تکنیکهای آرامسازی
برخی روشها به تنظیم سیستم عصبی کمک میکنند:
تنفس عمیق:
تنفس آهسته باعث کاهش فعالیت سیستم استرس میشود.
10-تمرکز بر محیط (Grounding):
مثال:
1- نام بردن ۵ چیزی که میبینید،
2- نام بردن ۴ چیزی که لمس میکنید،
3- نام بردن ۳ صدایی که میشنوید.
این روش ذهن را از حالت ترس خارج میکند.
11-حفظ ارتباط اجتماعی
حمایت اجتماعی یکی از مهمترین عوامل کاهش استرس است. اقدامات مفید در این زمینه عبارتند از: صحبت با خانواده یا دوستان، بیان احساسات و حضور در کنار افراد مورد اعتماد.
* انزوا میتواند اضطراب را تشدید کند.
12-اختلالات شایع پس از تجربه انفجار
باید بدانید که واکنشهای زیر در ساعات اولیه کاملاً طبیعی هستند و نشانه ضعف یا بیماری روانی نیستند:
* لرزش بدن و دندانها (تخلیه انرژی عصبی)
* ناتوانی در تمرکز یا تصمیمگیریهای ساده
* احساس بیحسی عاطفی یا خشم ناگهانی
* تکرار مداوم لحظه انفجار در ذهن
13-وزوز گوش
وزوز گوش یکی از شایعترین پیامدهای انفجار است.
علائم آن عبارتند از:
* شنیدن صدای زنگ، سوت و صدای ضربان.
این حالت ممکن است موقتی یا دائمی باشد.
14- حساسیت به صدا
برخی افراد پس از انفجار نسبت به صداها حساستر میشوند و صداهای معمولی ممکن است بلندتر به نظر برسند و یا باعث ترس شوند.
این حالت معمولاً با گذشت زمان بهبود پیدا میکند.
15-اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
در برخی افراد علائم طولانیتر باقی میماند.
نشانهها:
*کابوسهای مکرر
*یادآوری مداوم حادثه
* اجتناب از مکانهای مرتبط با انفجار
* تحریکپذیری شدید
در این صورت کمک تخصصی ضروری است.
16-چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
مراجعه به پزشک در صورت وجود این علائم ضروری است:
*کاهش شنوایی
* وزوز گوش شدید
* خونریزی گوش
* سرگیجه شدید
* اختلال خواب طولانی
* اضطراب شدید یا حملات پانیک
تشخیص زودهنگام میتواند از آسیبهای طولانیمدت جلوگیری کند.
17-مراقبتهای بلندمدت
برای بازیابی کامل سلامت پس از تجربه انفجار رعایت این موارد اهمیت زیادی دارند:
*خواب منظم
*فعالیت بدنی سبک
*کاهش مصرف کافئین
*تمرینهای آرامسازی
*مراجعه به مشاور در صورت تداوم اضطراب
مغز و سیستم عصبی معمولاً با گذشت زمان به حالت طبیعی بازمیگردند.
18- مراقبتهای ویژه برای اطرافیان و کودکان
در آغوش گرفتن: تماس فیزیکی ایمن سطح اوکسیتوسین را بالا برده و احساس بیپناهی را کاهش میدهد.
برای کودکان: آنها را مجبور به صحبت نکنید. اجازه دهید با بازی کردن یا کشیدن نقاشی، استرس خود را تخلیه کنند. اگر کودک دچار لکنت زبان یا شبادراری موقت شد، به هیچ وجه واکنش منفی نشان ندهید.
ایجاد ساختار: انجام کارهای روتین (مثل پختن غذا در ساعت همیشگی) به مغز پیام میدهد که دنیا هنوز تمام نشده و نظم برقرار است.
جمعبندی
شنیدن صدای انفجار میتواند اثرات جسمی و روانی قابل توجهی داشته باشد. گوش و مغز به موج انفجار بسیار حساس هستند و ممکن است دچار آسیبهای شنوایی یا واکنشهای استرسی شوند.
با این حال در بسیاری از موارد، با مراقبت مناسب، استراحت، کاهش استرس و حمایت اجتماعی بدن و ذهن به تدریج به حالت طبیعی بازمیگردند.
آگاهی از نشانههای خطر و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم جدی، مهمترین اقدام برای جلوگیری از عوارض طولانیمدت است
