0
ویژه نامه ها

داستان‏هاي قرآن از نگاه امام خميني

از نظر امام خمينى قرآن كتاب عرفان و اخلاق و انسان سازى است; ولى چون ظرفيتهاى عقلى همه مردم به يك اندازه نيست، معارف عاليه قرآنى در سطح فهم توده مردم به صورت داستان در آمده است تا آنان بتوانند از اين سفره گسترده الهى حظى برگيرند . تكرارى كه در قصص قرآن به چشم مى‏خورد، بدان جهت است كه نقشى مؤثرتر در انسان سازى ايفا كند . اين امر مهم از رهگذر تذكرات پى در پى و تلقينات متوالى جامه عمل به خود مى‏پوشد . تفاسيرى هم كه بر قرآن نوشته مى‏شود، بايد از همين ويژگى برخوردار باشد . كليد واژه‏ها: قصص قرآن، هدف نزول قرآن، تكرار در قرآن، روش تفسير .
داستان‏هاي قرآن از نگاه امام خميني

داستان‏هاي قرآن از نگاه امام خميني
داستان‏هاي قرآن از نگاه امام خميني


 

نويسنده:دكتر نادعلى عاشورى تلوكى




 
از نظر امام خمينى قرآن كتاب عرفان و اخلاق و انسان سازى است; ولى چون ظرفيتهاى عقلى همه مردم به يك اندازه نيست، معارف عاليه قرآنى در سطح فهم توده مردم به صورت داستان در آمده است تا آنان بتوانند از اين سفره گسترده الهى حظى برگيرند . تكرارى كه در قصص قرآن به چشم مى‏خورد، بدان جهت است كه نقشى مؤثرتر در انسان سازى ايفا كند . اين امر مهم از رهگذر تذكرات پى در پى و تلقينات متوالى جامه عمل به خود مى‏پوشد . تفاسيرى هم كه بر قرآن نوشته مى‏شود، بايد از همين ويژگى برخوردار باشد .
كليد واژه‏ها: قصص قرآن، هدف نزول قرآن، تكرار در قرآن، روش تفسير .

1 . مقدمه
 

بى ترديد امام خمينى را بايد در زمره معدود عالمان ربانى دوران معاصر به شمار آورد كه به حقيقت معنا، با قرآن زندگى كردند و حياتى جاودانه يافتند . ايشان اگر چه بنا به دلايلى به تفسير قرآن نپرداختند; اما از مجموع مطالبى كه در بيان و بنان ايشان در باره قرآن و تفسير برخى از آيات مقدس و نورانى‏اش آمده است، بدون اغراق مى‏توان ده‏ها نكات سودمند استفاده كرد .
يكى از نكات حائز اهميت در بيانات ايشان در زمينه قرآن، بحث پيرامون قصه‏هاى قرآنى و عبرت آموزى و پندگيرى از داستان‏هاى فراوانى است كه در قرآن مطرح شده است . برخى معتقدند در قرآن 268 قصه آمده است [1] كه بسيار در خور تامل است . حضرت امام بدون آنكه فرصت پرداختن به بحث و بررسى پيرامون اين همه داستان را داشته باشند، به مجموع اين قصه‏ها از زاويه‏اى ديگر نگريستند و هدف يا اهدافى را كه قرآن از طرح اين داستانها دنبال مى‏كرده است مورد توجه قرار دادند .
به اعتقاد ايشان، قرآن كتاب تاريخ و قصه نيست كه بخواهد سرگذشت اقوام پيشين و يا قصه‏هاى جوامع گذشته را براى ما بازگو كند [2]. همان گونه كه كتاب طب، فلسفه، فقه و يا ساير علوم هم نيست . بلكه كتابى زنده و حركت آفرين و انسان‏ساز [3].
پس اگر مشاهده مى‏كنيم كه در خلال آيات نورانى اين كتاب مقدس داستان‏هايى از هر جا نقل شده است، حتى برخى از آن داستان‏ها تكرار شده‏اند، بايد بدانيم كه هدف، چيز فراتر از قصه گويى صرف است [4]. اين جاست كه به اهميت نگاه امام به قرآن بيشتر پى مى‏بريم كه پيوسته سعى داشتند قرآن را در صحنه زندگى مسلمانان بياورند و نه تنها افكار و انديشه‏ها، بلكه اعمال و رفتار مسلمانان را نيز قرآنى سازند .
به عبارت ديگر حضرت امام همواره مى‏كوشيدند آيات قرآن را "كاربردى" سازند و از ذهن گرايى افراطى درباره قرآن و طرح مسائلى كه هيچ ارتباط مستقيمى با زندگى جوامع اسلامى نداشته و يا تاثير سرنوشت‏سازى در دنياى اسلام باقى نمى‏گذاشته است، به شدت پرهيز داشتند [5].

2 . هدف قرآن از نگاه امام
 

مطالبى كه حضرت امام درباره قصه‏هاى قرآنى و ديگر مسائل مربوط به قرآن بيان داشتند، تماما برگرفته از ديدگاهى است كه ايشان درباره اين آخرين كتاب آسمانى دارند .
به عقيده امام قرآن كريم سفره‏اى است كه خداى تبارك و تعالى به وسيله پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم در بين بشر گسترده است تا تمام بشر [اعم از] عامى عالم، فيلسوف، عارف، فقيه، همه از او استفاده كنند [6]. "اين كتاب" آمده است كه انسان را بسازد [7]. انسان بالقوه را انسان بالفعل كند [8]. "تمام دعوت‏هاى انبيا هم حسب اختلاف مراتب شان براى اين بوده است كه انسان بالقوه را انسان بالفعل كند و تمام علوم و عبادات و معارف الهى و احكام عبادى براى اين است كه انسان ناقص را انسان كامل كند" [9]. بر همين اساس، آنجا كه قرآن به نقل قصص مى‏پردازد و مثلا قصه حضرت موسى را بارها تكرار مى‏كند، هرگز هدف آن قصه‏گويى و داستان سرايى نيست . بلكه يگانه غايتى را كه از نقل اين گونه داستان‏ها مورد نظر قرار داده است، انسان سازى و تكامل بخشى هست و بس [10]. اين نكته شايد اساسى‏ترين و محورى‏ترين مطلبى است كه حضرت امام درباره معارف و حقايق قرآن مطرح فرموده‏اند .
علاوه بر اين، به اعتقاد ايشان، قرآن "در بر دارنده برترين معارف در معرفت‏خدا و اسما و صفات و افعال اوست كه هيچ حكيم و عارف و سالكى را برتر و بيشتر از آن نه سخنى بوده و نه تواند بود; بلكه دسترسى به حد نهايى معارف قرآن نيز ويژه «من خوطب به‏» و خاصان او به توسط تعليم اوست . بنابراين فهم كامل حقايق قرآن از دسترس همگان خارج و فوق طاقت‏بشر است . با اين همه اوصاف، قرآن در مرتبه نازله خود در خور فهم همگان است و سفره گسترده الهى است كه همه مى‏توانند از آن بهره گيرند .
ولى بايد دانست‏شرط بهره‏ورى هر چه تمام‏تر و كامل‏تر از قرآن بستگى تمام به پاكى درون و رفع موانع فهم و شاگردى عالمان حقيقى قرآن و ثقل كبير - اهل بيت پيغمبر صلى الله عليه و آله وسلم - دارد" [11]. همان كسانى كه به تعبير امام، از تعليم الهى بهره‏مندند و در مكتب پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم آموزش ديده‏اند [12] و "مفاتيح وجود و مخازن كبريا و معادن حكمت و وحى، و اصول معارف و عوارف، و صاحبان مقام جمع و تفصيل‏اند" [13].

3 . شيوه تفسيرى امام
 

حضرت امام از يك سو بر اين باور صحيح اصرار مى‏ورزند كه "تفسير كتاب آن است كه شرح مقاصد آن كتاب را بنمايد" [14] و از سوى ديگر چنين عقيده دارند كه مقصد نهايى قرآن به شهادت آيات الهى، هدايت و تعليم انسانها و ارائه طريق سلوك انسانيت است; از اين رو اعتقاد دارند كه تنها شيوه صحيح تفسير قرآن، تفسير عرفانى - اخلاقى است و از رهگذر اين تفسير است كه مقصد خداوند براى بندگان آشكار مى‏شود .
عبارت ايشان در اين زمينه چنين است: " بالجمله [چون] كتاب خدا، كتاب معرفت و اخلاق، و دعوت به سعادت و كمال است; كتاب تفسير نيز بايد كتاب عرفانى - اخلاقى، و مبين جهات عرفانى و اخلاقى و ديگر جهات دعوت به سعادت آن باشد . " [15]
ايشان در توجه و پايبندى به اين تفسير تا آنجا پيش مى‏روند كه هر تفسيرى غير از آن را خطا مى‏شمارد و از مقصود اصلى قرآن به دور مى‏دانند و مى‏فرمايند: مفسرى كه از اين جهت تفسير عرفانى - اخلاقى قرآن، غفلت‏يا صرف نظر كند، يا به آن اهميت ندهد، از مقصود قرآن و منظور اصلى انزال كتب و ارسال رسل غفلت ورزيده است و اين خطايى است كه قرنها اين ملت را از استفاده از قرآن شريف محروم نموده و راه هدايت را به روى مردم مسدود كرده است [16].
همچنين ضمن تقدير از زحمات مفسران پيشين، اما نا كافى دانستن تفاسيرى غير از تفسيرهاى عرفانى و اخلاقى مى‏نويسند: " مقصود ما از اين بيان نه انتقاد در اطراف تفاسير است; چه كه هر يك از مفسرين زحمت‏هاى فراوان كشيده و رنج‏هاى بى‏پايان برده تا كتابى شريف فراهم آورده‏اند «فلله درهم و على الله اجرهم‏» ; بلكه مقصود ما آن است كه راه استفاده از اين كتاب شريف را، كه تنها كتاب سلوك الى الله و يكتا كتاب تهذيب نفوس و آداب و سنن الهيه است و بزرگ‏ترين وسيله رابط بين خالق و خلق، و عروة الوثقى و حبل المتين تمسك به عز ربوبيت است، بايد به روى مردم مفتوح نمود . علما و مفسرين تفاسير فارسى و عربى بنويسند و مقصود آنها بيان تعاليم و دستورات عرفانى و اخلاقى و بيان كيفيت ربط مخلوق به خالق و بيان هجرت از دارالغرور به دارالسرور و الخلود باشد" [17].
ظاهرا حضرت امام اگر چه به جامعيت قرآن در همه ابعاد مادى و معنوى‏اش قائل بودند و عقيده داشتند كه" قرآن مشتمل بر تمام معارف است و تمام مايحتاج بشر [در آن] است" [18] ; ولى با اين همه، بعد عرفانى - اخلاقى را در آن برجسته‏تر مى‏ديدند و بر اين باور بودند كه اقامه عدل، برپائى حكومت، مسائل سياست و غيره كه در قرآن آمده، تماما مقدمه رسيدن به معنويت و اخلاق و عرفان است .
ايشان در يك جا فرمودند: "قرآن در عين حالى كه يك كتاب معنوى، عرفانى و آن طورى است كه به دست ماها، به خيال ماها، به جبرئيل امين هم نمى‏رسد; در عين حال يك كتابى است كه تهذيب اخلاق [هم] مى‏كند، استدلال هم مى‏كند، حكومت هم مى‏كند، وحدت را هم سفارش مى‏كند، قتال را هم سفارش مى‏كند . اين از خصوصيات كتاب آسمانى ماست كه هم باب معرفت را تا حدودى كه در حد انسان است، باز كرده است و هم باب ماديات را، و اتصال ماديات به معنويات را" [19].
در جايى ديگر در توضيح دليل تكرار قصه در قرآن آورده‏اند: "در هر دفعه كه اصل مطلب را تكرار كند، خصوصيات و لواحقى در آن مذكور است كه در ديگران نيست; بلكه در هر دفعه يك نكته مهمه عرفانى يا اخلاقى را مورد نظر قرار داده و قضيه را در اطراف آن چرخ مى‏دهد . " [20]
از اين عباراتى كه از ايشان نقل كرديم، به خوبى اهميت ابعاد عرفانى - اخلاقى قرآن را در نزد امام روشن مى‏سازد . ايشان حتى درباره ابعاد عرفانى قرآن تا آنجا پيش مى‏روند كه عرفان را بزرگ‏ترين معجزه قرآن و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم مى‏دانند و مى‏فرمايند: مسائل عرفانى به آن نحو كه در قرآن كريم است در كتاب ديگر نيست و اين معجزه رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم است . " [21]
شكى نيست كه با توجه به چنين باورى درباره قرآن است كه حضرت امام به تفسير عرفانى - اخلاقى قرآن گرايش دارند و تنها چنين تفسيرى را براى قرآن ممدوح و مجاز مى‏شمرند .

4 . امام و قصه‏هاى قرآنى
 

نقش سازنده و تربيتى داستان به اعتقاد امام تا آن اندازه مهم و حياتى است كه قرآن به عنوان آخرين كتاب آسمانى، بخش قابل ملاحظه‏اى از آيات نورانى خود را به بيان داستان و قصه اختصاص داده است .
شايد اين نكته براى مشتاقان امام و ارادتمندان آستان مقدس قرآن جالب توجه باشد كه حضرت امام تا بدانجا براى قصه و داستان تاثيرات تربيتى قائل بودند كه در نخستين سالهايى كه به نگارش و تاليف پرداختند، آرزو داشتند فرصتى پيش آيد تا درباره "قصص قرآن" كتاب مستقلى تاليف كنند .
عين عبارت ايشان چنين است: "در اين كتاب شريف قضايا به طورى شيرين اتفاق افتاده كه تكرار آن انسان را كسل نكند; بلكه در هر دفعه كه اصل مطلب را تكرار مى‏كند، خصوصيات و لواحقى در آن مذكور است كه در ديگران نيست; بلكه در هر دفعه يك نكته مهمه عرفانى يا اخلاقى را مورد نظر قرار داده و قضيه را در اطراف آن چرخ مى‏دهد و بيان اين مطلب استقصاى كامل قصص قرآنيه را لازم دارد كه در اين مختصر نگنجد و در آرزوى اين ضعيف بى مايه ثبت است كه با توفيق الهى كتابى در خصوص "قصص قرآنيه" و حل رموز و كيفيت تعليم و تربيت آنها به قدر ميسور فراهم آورم" [22].
ايشان همچنين در بحث مفصلى كه در كتاب "آداب الصلوة" درباره قرآن ايراد فرموده‏اند، در زمينه مطالب متنوع و موضوعات فراوانى كه در اين آخرين كتاب آسمانى آمده است‏به تفصيل سخن گفته، از جمله چنين اظهار داشته‏اند: "و ديگر از مطالب اين صحيفه الهيه، قصص انبيا و اوليا و حكماست، و كيفيت تربيت‏حق آنها را، و تربيت آنها خلق را; كه در اين قصص فوايد بى شمار و تعليمات بسيار است و در آن قصص به قدرى معارف الهيه و تعليمات ربوبيه مذكور و مرموز است كه عقل را متحير كند . . . بالجمله، ذكر قصص انبيا عليهم السلام و كيفيت‏سير و سلوك آنها و چگونگى تربيت آنها از بندگان خدا و حكم و مواعظ و مجادلات حسنه آنها، از بزرگ‏ترين ابواب معارف و حكم و بالاترين درهاى سعادت و تعاليم است كه حق تعالى، جل مجده به روى بندگان خود مفتوح فرموده و چنانكه ارباب معرفت و اصحاب سلوك و رياضت را از آنها حظى وافر و بهره كافى است، كسان ديگر را نيز نصيبى وافى و قسمتى بى پايان است" [23].

5 . تكرار قصه‏ها
 

از نكات حائز اهميت در آثار امام درباره قرآن، توجه ايشان به مساله تكرار در قصه‏ها و داستانهاى قرآنى است . حضرت امام اگر چه اصل نقل داستان در قرآن را به ديده هدايت و تربيت نگريسته‏اند; اما اين ويژگى را در تكرار قصه‏ها برجسته‏تر ديده‏اند و بارها بدان اشاره يا تصريح كرده‏اند .
به اعتقاد امام "قصص قرآن، مثل قصه آدم و موسى و ابراهيم و ديگر انبيا عليهم‏السلام كه مكرر ذكر شده، براى همين نكته است كه اين كتاب، كتاب قصه و تاريخ نيست; بلكه كتاب سير و سلوك الى الله و كتاب توحيد و معارف، و مواعظ و حكم است و در اين امور، مطلوب تكرار است تا در نفوس قاسيه تاثيرى كند و قلوب از آن موعظت گيرد .
به عبارت ديگر، كسى كه بخواهد تربيت و تعليم و انذار و تبشير كند، بايد مقصد خود را با عبارات مختلفه و بيانات متشتته، گاهى در ضمن قصه و حكايت، و گاهى در ضمن تاريخ و نقل، و گاهى به صراحت لهجه، و گاهى به كنايت و امثال و رموز تزريق كند، تا نفوس مختلفه و قلوب متشتته هر يك بتوانند از آن استفاده كنند" [24].
ايشان همچنين در جايى ديگر در اين باره فرموده‏اند: "قرآن كتاب تاريخ نيست‏بلكه كتاب اخلاق است . در كتاب اخلاق بايد تكرار باشد . كسانى كه مى‏خواهند اخلاق به مردم بياموزند بايد مكرر بگويند تا در آنان اثر بگذارد . با يكبار گفتن مؤثر نخواهد بود . يكى از نكات ارجمندى كه قرآن كريم دارد، مكررات است; البته اينها صرف مكررات نيست; بلكه سبك انسان سازى اين جورى است . هر صفحه‏اى كه گشوده مى‏شود، [در آن] دعوت به تقوا به چشم مى‏خورد . هر يك از قصه‏ها مثل قصه موسى‏و . . . قصه ابراهيم چندين مرتبه ذكر مى‏شود كسانى كه قرآن را نمى‏شناسند، مى‏گويند خوب بود قرآن باب باب باشد; هر بابى به گفتارى اختصاص يابد . قرآن آمده است كه آدم بسازد آدم ساختن به يكبار گفتن ممكن نمى‏شود" [25].
سرانجام اينكه از نظر امام" چون اين كتاب شريف براى سعادت جميع طبقات و قاطبه سلسله بشر است و اين نوع انسانى در حالات قلوب و عادات و اخلاق و ازمنه و امكنه مختلف هستند، همه را نتوان به يك طور دعوت كرد . اى بسا نفوسى كه براى اخذ تعاليم با صراحت لهجه و القاى اصل مطلب به طور ساده آماده پذيرش نباشند و از آن متاثر نگردند . آنان را بايد به طور مناسب عقلشان دعوت كرد و مقصد را به آنها فهمانيد و بسا نفوسى كه با قصص و حكايات و تواريخ سر و كار ندارند و به لب مطالب و لباب مقاصد علاقه‏مندند . اينها را نتوان با دسته اول در يك ترازو گذاشت . اى بسا قلوبى كه با تخويف و انذار تاثير مى‏پذيرند و قلوبى كه با وعده و تبشير تاثير مى‏گيرند . از اين جهت است كه اين كتاب شريف به اقسام مختلفه و فنون متعدده و طرق متشتته مردم را دعوت فرموده و چنين كتابى را تكرار، حتم و لازم است . دعوت و موعظه بى‏تكرار و تفنن، از حد بلاغت‏خارج [است]، و آنچه متوقع از آن است كه [عبارت از] تاثير در نفوس باشد، بى‏تكرار از آن حاصل نشود" [26].
نكته‏اى كه بايد در تتمه اين بحث‏بدان اشاره شود اين است كه اگر چه حضرت امام لزوم تكرار در تربيت و هدايت را اجتناب‏ناپذير مى‏دانند; ولى با اين همه، عقيده ندارند كه در قرآن، تكرار به آن معنا كه يك مطلب بدون كم‏ترين خصوصيتى عينا تكرار شود، وجود دارد; بلكه برعكس، بر اين نكته تاكيد دارند كه اساسا تكرارى نيست و نقل هر بار داستانى با توجه به خصوصيتى است كه دربار اول نبوده است .
ايشان در ادامه مطلب بالا در اين باره مى‏فرمايد: "مع الوصف، در اين كتاب شريف، قضايا به طورى شيرين اتفاق افتاده كه تكرار آن انسان را كسل نكند; بلكه در هر دفعه كه اصل مطلب را تكرار كند، خصوصيات و لواحقى در آن مذكور است كه در ديگران نيست; بلكه در هر دفعه يك نكته مهمه عرفانى يا اخلاقى را مورد نظر قرار داده و قضيه را در اطراف آن چرخ مى‏دهد" [27].
از سويى ديگر حضرت امام به نقل قصه‏ها در قرآن از آن زاويه نگريسته‏اند كه اين كتاب آسمانى، كتاب انسان سازى و تربيت است . آنچه در اين گونه كتب مطلوب است، صرف نقل داستان يا هر مطلب ديگرى نيست; بلكه اثرات تربيتى و هدايتى آن بيشتر مورد نظر است . از اين رو ممكن است داستانى دو يا چند بار تكرار شود .
اين گونه نيست كه چون نفس تكرار در مواعظ و حكم مطلوب و پسنديده است، هر جا بتوان از اين عامل استفاده كرد; بلكه بايد تكرار بجا باشد; چرا كه اگر از همين عامل مطلوب و خوشايند، به نحو درست و صحيح استفاده نشود، ممكن است نتيجه عكس دهد . قرآن كه كتاب شفاى انسانيت است و پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم كه طبيب روح و جان بشر است، به تعليم الهى، در استفاده از اين شيوه به عالى‏ترين شكل ممكن بهره گرفته و به نيكوترين وجهى جامه عمل بدان پوشانده است .
حضرت امام اگر چه با صراحت در اين باره اظهار نظرى نكرده است; اما با دقت و توجه در مضامين مطالبى كه در اين زمينه بيان داشته‏اند، به كنايه مى‏توان به اين نكته، بس مهم و اساسى پى برد . مثلا در يك مورد اظهار داشته‏اند: "در قرآن راجع به مسائل، تكرار بسيار است . البته در هر تكرارى مسائلى جديدى طرح شده است . قرآن براى انسان سازى و رشد مردم آمده است . آنچه براى رشد انسان لازم است نمى‏توان يكبار بگويند و از آن بگذرند، بايد پيوسته تكرار كنند . مانند تلقين كه يكبار كافى نيست‏يا مثل اينكه بخواهيد بچه‏اى را تربيت‏بكنيد كه بايد يك مساله را چندين دفعه با چند زبان، در چند وضعيت‏به او بگويند تا كه در قلب او نقش بندد" [28].
در مورد ديگرى فرمودند: "كتابهايى مثل قرآن كه براى انسان سازى آمده است و كتابهايى كه در اخلاق نوشته مى‏شود، و مقصود از آنها ساختن انسان جامعه است، به حسب اهميت، موضوعى در آنها تكرار شده است . تكرار در قرآن مجيد فراوان است و بعضى‏ها خيال مى‏كنند كه اين تكرار چرا در قرآن وجود دارد و حال اينكه آن لازم است" [29].
آنچه به اجمال اشاره شد تنها بخشى از ديدگاه‏هاى امام راحل را در اين زمينه در بر مى‏گيرد . ترديدى نيست كه بررسى گسترده و همه جانبه اين موضوع نيازمند مجال بيشترى است
منابع:
1 . بينات، ش‏9، ص‏117 .
2 . صحيفه نور، 2/34 .
3 . همان، 8/9- 8 .
4 . همان، 2/33 .
5 . قرآن كتاب هدايت، ص‏9 .
6 . اين تعبير حضرت امام برگرفته از روايتى است كه بر طبق آن پيامبر (ص) فرمود: "القرآن مادبة الله فتعلموا من مادبته ما استطعتم" . ر . ك: بحارالانوار، 92/19; كنزالعمال، حديث 2356 .
7 . صحيفه نور، 14/251 .
8 . همان، 1/234 با تلخيص .
9 . همان، 1/234 با تلخيص .
10 . همان، 2/34 و 16/8 .
11 . قرآن كتاب هدايت، ص‏10 .
12 . تفسير سوره حمد، ص‏95 .
13 . آداب الصلوة، ص‏184 .
14 . آداب الصلوة، ص‏193 .
15 . همان، ص‏193 .
16 . همان، ص‏194 .
17 . همان، ص‏194 با تصرف اندك .
18 . صحيفه نور، 20/82 .
19 . همان، 17/252 .
20 . آداب الصلوة، ص‏188 .
21 . جلوه‏هاى رحمانى، ص‏24 .
22 . آداب الصلوة، ص‏188 .
23 . همان، ص 187- 186 .
24 . همان، ص‏187 .
25 . صحيفه نور، 17/221 با تلخيص و تصرف .
26 . آداب الصلوة، ص‏187 .
27 . همان، ص‏188 .
29 . صحيفه نور، 9/153 با تلخيص و تصرف .
30 . همان، 13/199 با تصرف و تخليص .
http://www.seraj.ir



 
منبع:http://www.seraj.ir
این مقاله توسط کاربر محترمj133719ارسال شده است.
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟
چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟

چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟

دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید
دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید

دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید

عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!
عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!

عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!

درمان خانگی تبخال
درمان خانگی تبخال

درمان خانگی تبخال

موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر
موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر

موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر

اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان
اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان

اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان

اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت
اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت

اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت

نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه
نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی
نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی

نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی

نماهنگ | ان کنت باکین  فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی
نماهنگ | ان کنت باکین فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | ان کنت باکین فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی

علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟
علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟

علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟

بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی
بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی

بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی

علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟
علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟

علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟

آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟
آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟

آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟

بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده
بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده

بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده

آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان
آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان

آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان

حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)
حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)

حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)

شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟
شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟

شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟

بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!
بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!

بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!

آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)
آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)

آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)

فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟
فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟

فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟