0
ویژه نامه ها

اخلاق و رسانه (2)

آيا در رسانه ها هر خبر درست و موثقي را مي توان منتشر کرد؟ اگر نه، چه کسي بايد تشخيص دهد که بهتر است آن خبر منتشر نشود، خبرنگار؟ دولت؟ يا سليقه و تمايل خوانندگان؟ و يا؟ کداميک بايد ملاک قرار گيرد؟ آيا رسانه ها مجازند براي کاهش آثارمنفي احتمالي يک خبر، آن را به گونه اي دخل و تصرف کند که از تأثير منفي آن کاسته
اخلاق و رسانه (2)

اخلاق و رسانه (2)
اخلاق و رسانه (2)


 

نويسنده:محمد فولادي *




 

پارادوکس «اخلاق رسانه اي»
 

آيا در رسانه ها هر خبر درست و موثقي را مي توان منتشر کرد؟ اگر نه، چه کسي بايد تشخيص دهد که بهتر است آن خبر منتشر نشود، خبرنگار؟ دولت؟ يا سليقه و تمايل خوانندگان؟ و يا؟ کداميک بايد ملاک قرار گيرد؟ آيا رسانه ها مجازند براي کاهش آثارمنفي احتمالي يک خبر، آن را به گونه اي دخل و تصرف کند که از تأثير منفي آن کاسته شود؟ اگر انتشار خبري، پيامدهاي منفي و عدم انتشار آن نيز پيامدهاي منفي ديگري داشته باشد، مرجع تصميم گيرنده انتشار و يا عدم انتشار چه کسي است؟ چه ملاکي براي اين تصميم بايد در نظر گرفته شود؟ در صورتي که اصول، اهداف و خطوط راهنماي رسانه هاي ارتباطي در عمل، بايکديگر تناقص و اصطکاک داشته باشند، چگونه بايد تناقض آن را برطرف کرد؟ انتشار خبر با اولويت دادن به «حق دانستن مردم» و ناديده گرفتن منافع حاصل از آگهي و يا عدم انتشار خبر و برخورداري رسانه ها از تداوم انتشار و پوشش دادن هزينه ها؟ آيا مي توان با هدف افشاگري در مورد مقامات دولتي و نشان دادن عدم صلاحيت آنان، به زندگي خصوصي آنان وارد شد و اطلاعاتي، تصاوير و يا ...را منتشر کرد که راهي جز ورود به حريم خصوصي افراد ندارد؟ اينها و هزاران پرسش ديگر از اين قبيل، حوزه بحث بسيار مهم و چالش برانگيزي را تشکيل مي دهد که اخلاق حرفه اي رسانه اي و در نگاهي کلي تر، اخلاق رسانه اي ناميده مي شود.(1)
دخالت عوامل اجتماعي، يعني سياست، اقتصاد، فرهنگ، عوامل آموزشي و حرفه اي در نگاه به اصول و موازين اخلاقي ارتباطات، رسانه ها، به خوبي اهميت و پيچيدگي پاسخ به سؤالات مطرح شده رانشان مي دهد. در يک نکته، جهت گيري اخلاقي در کار رسانه ها، تابع ديدگاه ها و ايدئولوژي هاي جوامع گوناگون و نحوه آموزش اصول اخلاقي در کار رسانه ها است.
گرچه حقيقت و بيان حقيقت، به خودي خود و صرف نظر از ساير عوامل، بسيار ارزشمند است و مي تواند شعار و ترجيع بند رسانه ها باشد، ولي گاهي همين ارزش ممکن است با ساير ارزش هاي اجتماعي و حرفه اي تعارض پيدا کند و انتخاب يکي از آنها، يک مسئله اخلاقي را آشکار کند. گاهي ممکن است بيان حقيقت، با منفعت و مصلحت عمومي، تأثير اصلاحي آن، حفظ حريم خصوصي، و احترام به سليقه و ذائقه فرهنگي خوانندگان تضاد داشته باشد. افشاي اسرار نظامي، اسناد و اطلاعات محرمانه و طبقه بندي شده، حتي اگر اطلاعات افشاء شده کاملاً حقيقت داشته باشد، مي تواند با مصلحت و منفعت عموم مردم تضاد داشته باشد. چگونگي تشخيص و تصميم گيري اصحاب رسانه ها در اين مورد، مي تواند ذيل موضوعي اخلاقي قرار گيرد.
همچنين ممکن است ميان «آزادي بيان» و «حفظ حريم خصوصي افراد» تضاد و تعارض پيدا شود. اما همواره تشخيص اينکه کدام را بايد اولويت داد، آسان نيست و تصميم نادرست مي تواند پيامد منفي اخلاقي در پي داشته باشد. تضاد «بيان حقيقت» با «عدم توجه به سلايق و خواست افراد» زماني پديد مي آيد که اطلاعاتي با ملاحظه و يا بدون ملاحظه پسند فرهنگي مخاطبان منتشر شود که داراي پيامدهاي منفي باشد. براي مثال، در انتشار تصاوير فجيع و دلخراش مربوط به اجساد قربانيان و يا مسائل خصوصي خانوادگي و ...چنين ملاحظه اي وجود دارد. قضاوت در اين باره متفاوت است. گروهي با ترجيح «حق دانستن عموم» و «پرهيز از خودسانسوري» و ناپسند دانستن تحريف حقيقت، طرفدار انتشار هستند و سليقه و پسند گروهي از مخاطبان را کم اهميت مي دانند. دسته اي ديگر، پرهيز از آزار و صدمه روحي مخاطبان را ترجيح مي دهند. سرانجام، اصول اخلاقي حرفه اي رسانه اي مثل عدم افشاي منابع خبري و يا کسب خبر و اطلاعات از طريق ارائه هويت جعلي و اشتغال به فعاليت هايي که مغاير با وظيفه اخلاقي و فعاليت حرفه اي رسانه اي است، ممکن است با هنجارها و ارزش هاي اجتماعي در تضاد و تعارض باشد.(2)
مجموعه اي از اين دست پرسش ها و بسياري از پرسش هاي ديگر، «اخلاق رسانه» را به امري تناقض نما و پارادوکسيکال تبديل کرده است.

جايگاه اخلاق در رسانه
 

امروز رسانه هاي ما هنوز خود را با ارزش ها و هنجارهاي بايسته ي حاکم بر يک جامعه ي شايسته ديني همساز نکرده اند. سخن از اموري چون «عينيت گرايي» و «واقع گرايي» و ناچيز شمردن نقش هنجارها در عرصه ارتباطات در جامعه امروز ما، نشان از عقلانيت جوامع غيرديني و خام قرن وسطاي اروپا دارد. اگر معرفت شناسي، جامعه شناسي معرفت و روان شناسي ادراک، در خدمت رسانه هاي ما قرار مي گرفت و معلوم مي شد که هيچ معرفت و گزاره اي از تأثير «پسند» و «ناپسندهاي» انسان در امان نيست، بي شک ارباب رسانه ها بيش از اين، بر نقش و تأثير اخلاق در کار خود حساس و وسواس مي بودند.
غالباً رسانه ها را ابزاري براي انتقال و انتشار اطلاعات تعريف کرده اند، اما رسانه بيش از آنکه در خدمت «بيان واقعيت» باشد، درجهت «ساختن و پرداختن واقعيت» و تصرف در عالم وآدم است که فرايند ارتباط را، از آغاز تا انجام، وحدت و انسجام مي بخشد. براي مثال، انتشار «اخبار»، که يکي از وظايف مهم رسانه ها است، محصول جهان سياسي و اجتماعي اي است که آن را گزارش مي کند.«خبر» جهان را منعکس نمي کند، بلکه به جان و ذهنيت افراد شکل ميدهد. آگاهي و اطلاع، به گونه اي اجتماعي ساخته مي شود و نه تنها به انعکاس بي طرفانه واقعيت اجتماعي و حقايق تجربي نمي پردازد، بلکه در ساخت اجتماعي واقعيت مداخله مي کند. رسانه ها به رفتار، افکار و احساسات آدمي جهت مي بخشند. هنگامي که پسند و ناپسند و حبّ و بغض هاي انسان شکل گرفت و انديشه هاي او در يک چارچوب مفهومي، نظام و قوام يافت، لزوماً موضع گيري آدمي نيز به همان سو مي گرايد. رسانه ها، به ويژه هنگامي که يک طرفه و مسلح و پيچيده ترين ابزار و فنون ارتباطي باشند، حيات و هستي انسان را به شدت تحت تأثير قرار مي دهند و هويت انسان را، آن گونه که قدرت هاي حاکم بر رسانه هاي خبري جهان مي خواهند، سامان مي بخشند. حاصل آنکه، اگر رسانه ها در انجام وظايف خويش پايبند اخلاق و امور اخلاقي نباشند، به راحتي مي توانند جامعه اي را تحت تأثير خويش قرار دهند و با ايجاد جنگ رواني خبري و ترويج شايعات هويت و انسجام آن را دگرگون سازند. هنگامي رسانه ها ارج و قدر
مي يابند که نقش اخلاق، فرهنگ و کارکرد آن در نظام اطلاع رساني به طور اصولي شناخته و رعايت شود.
در فرهنگ و ادبيات مربوط به رسانه ها، «شهرت حرفه اي» و «جذب مخاطب» رمز و راز موفقيت است. «تازگي»، «منفي گرايي» و «جنجال آفريني» امروز، به خصوص در نظام هاي سکولار رسماً از ارزش هاي خبري محسوب مي شوند. مخاطب را بايد مجذوب کرد و او را خرسند نمود. همين نکته رسانه ها را به «سوژه سازي»، «حادثه پروري»، و عوامل گرايي و ...و سوق، و به زير پا گذاشتن اخلاق و بداخلاقي حرفه اي سوق مي دهد.
در نظام هاي سرمايه داري رسانه ها غالباً وابسته به قدرت و نظام سياسي و يا در سايه يک حاکميت سياسي حق حيات دارند. در چنين شرايطي، روشن است که شرايط چالش زاي سياسي و مصلحت هاي جناحي، گردانندگان را به عدول از اصول و ارزش هاي حرفه اي و اخلاقي واداشته و اجراي ضوابط را در عمل به دست فراموشي مي سپارند. اين موضوع، به ويژه زماني به نقطه بحراني و حساس مي رسد که رسانه هاي بخواهند مدافع يک جريان سياسي باشند و يا يک جريان سياسي بخواهد اخلاق و هنجارهاي ديني و اجتماعي را به گونه اي تفسير کند که با اهداف، عملکرد و خط مشي سياسي آنان سازگار باشد. به هر حال، اگر به ثبات ارزش ها باور داريم و اگر خواهان حضور اخلاق در عرصه رسانه ها هستيم، بايد در حد امکان، خود و رسانه ها را از اين قيد و بندها را آزاد سازيم. (3)

پي نوشت ها :
 

*عضو هيأت علمي مؤسسه آموزشي، پژوهشي امام خميني(قدس سره).
1.Karen Sanders, Mark Hanna, and Mari Rosa Berganza, Becoming Journalist: A Comparison of the Professional Attitudes and Values of British and Spanish Journalism Students. European Journal of Communication 2008; p.23; 1333
2.Micael C. Bames and Micael Keleher, Ethics in Confict: Making the Case for a Critical Pedagogy. Buisines Communication Quarterly 2006; 69; p.1444
3.ر.ک: به: مجموعه مقالات، رويکرد اخلاقي در رسانه، محمدتقي سبحاني، ص 10
 

منبع:نشريه معرفت اخلاقي، شماره 3



 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
درمان گاستریت معده
درمان گاستریت معده

درمان گاستریت معده

اقدامات رهبر انقلاب برای مبارزه با کرونا
اقدامات رهبر انقلاب برای مبارزه با کرونا

اقدامات رهبر انقلاب برای مبارزه با کرونا

نماهنگ این راه ادامه دارد
نماهنگ این راه ادامه دارد

نماهنگ این راه ادامه دارد

راههای خلاص شدن از چربی زیاد موها
راههای خلاص شدن از چربی زیاد موها

راههای خلاص شدن از چربی زیاد موها

ایران هرجنگ افزاری را می خرد، همان را بازسازی می کند!
ایران هرجنگ افزاری را می خرد، همان را بازسازی می کند!

ایران هرجنگ افزاری را می خرد، همان را بازسازی می کند!

همه چیز درباره ی بیماری ام اس
همه چیز درباره ی بیماری ام اس

همه چیز درباره ی بیماری ام اس

واکنش رئیس جمهور به طرح استیضاحش!
واکنش رئیس جمهور به طرح استیضاحش!

واکنش رئیس جمهور به طرح استیضاحش!

چنان حساب‌شده پیش رفتیم که دوست و دشمن نتوانستند از ایران ایراد بگیرند
چنان حساب‌شده پیش رفتیم که دوست و دشمن نتوانستند از ایران ایراد بگیرند

چنان حساب‌شده پیش رفتیم که دوست و دشمن نتوانستند از ایران ایراد بگیرند

پشت پرده کاهش قیمت ارز / آیا کاهش قیمت ارز در روزهای آتی ادامه خواهد داشت؟
پشت پرده کاهش قیمت ارز / آیا کاهش قیمت ارز در روزهای آتی ادامه خواهد داشت؟

پشت پرده کاهش قیمت ارز / آیا کاهش قیمت ارز در روزهای آتی ادامه خواهد داشت؟

همه چیز درباره مومو!
همه چیز درباره مومو!

همه چیز درباره مومو!

راهنمای خرید لوازم خانگی آریستون
راهنمای خرید لوازم خانگی آریستون

راهنمای خرید لوازم خانگی آریستون

توهین رکیک ترامپ!
توهین رکیک ترامپ!

توهین رکیک ترامپ!

همه چیز درباره ی بیماری آب مروارید
همه چیز درباره ی بیماری آب مروارید

همه چیز درباره ی بیماری آب مروارید

فراز ماندگار استاد غلوش از سوره حاقه
فراز ماندگار استاد غلوش از سوره حاقه

فراز ماندگار استاد غلوش از سوره حاقه

فساد سیستماتیک یا فاسدانی در سیستم!
فساد سیستماتیک یا فاسدانی در سیستم!

فساد سیستماتیک یا فاسدانی در سیستم!

دستان آسمان | معرفی کسانی که اموال و دارایشان را وقف کرده اند
دستان آسمان | معرفی کسانی که اموال و دارایشان را وقف کرده اند

دستان آسمان | معرفی کسانی که اموال و دارایشان را وقف کرده اند

افزایش قیمت بلیط هواپیما...!
افزایش قیمت بلیط هواپیما...!

افزایش قیمت بلیط هواپیما...!

پلیس آمریکا سوژه خنده معترضان آمریکایی!
پلیس آمریکا سوژه خنده معترضان آمریکایی!

پلیس آمریکا سوژه خنده معترضان آمریکایی!

تلاوت استاد سیدسعید از آیه17 سوره مبارکه حجرات
تلاوت استاد سیدسعید از آیه17 سوره مبارکه حجرات

تلاوت استاد سیدسعید از آیه17 سوره مبارکه حجرات

حرف های کارشناس ایرانی علیه مسیح علینژاد
حرف های کارشناس ایرانی علیه مسیح علینژاد

حرف های کارشناس ایرانی علیه مسیح علینژاد

پرستار شهید مدافع سلامت علی برجیس
پرستار شهید مدافع سلامت علی برجیس

پرستار شهید مدافع سلامت علی برجیس