اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (1)

مكتب حيات بخش اسلام ، جهان بيني و نگاهي كه به انسان و جهان دارد ، براي نظام سياسي و حاكمان جامعه ، اهداف و وظايفي در نظر گرفته است ، تا بدين سان ، نظام سياسي مورد نظر اسلام ، جامعه را به سمت آرمان هاي مطلوب هدايت كند . پرسش اصلي اين مقاله اين است كه «اهداف و وظايف دولت اسلامي كدام اند؟» اين مقاله با روشي توصيفي و با هدف تبيين اهداف و وظايف دولت اسلامي ، درصدد است تا زاويه نگاه اسلام اصيل در زمينه اهداف و وظايف يك دولت را در قبال جامعه روشن كند.
شنبه، 19 شهريور 1390
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: حجت اله مومنی
موارد بیشتر برای شما
اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (1)

اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (1)
اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (1)


 

نويسنده :عباسعلي عظيمي شوشتري




 

چكيده
 

مكتب حيات بخش اسلام ، جهان بيني و نگاهي كه به انسان و جهان دارد ، براي نظام سياسي و حاكمان جامعه ، اهداف و وظايفي در نظر گرفته است ، تا بدين سان ، نظام سياسي مورد نظر اسلام ، جامعه را به سمت آرمان هاي مطلوب هدايت كند . پرسش اصلي اين مقاله اين است كه «اهداف و وظايف دولت اسلامي كدام اند؟» اين مقاله با روشي توصيفي و با هدف تبيين اهداف و وظايف دولت اسلامي ، درصدد است تا زاويه نگاه اسلام اصيل در زمينه اهداف و وظايف يك دولت را در قبال جامعه روشن كند.
حاصل اين مقاله اينكه ، هدف اساسي اسلام تكامل همه جانبه انسان در ابعاد فردي ، اجتماعي ، مادي و معنوي است و اين كمال بدون تحقق عدالت و رهبري صالح در جامعه امكان پذير نيست .
كليد واژه ها : دولت اسلامي ، عدالت ، تكامل ، آزادي.

مقدمه
 

هر نظام سياسي نگاه مستقل و خاصي به انسان ، جهان و جامعه دارد و بر اساس اين نگاه مباني فكري و فلسفي خود را تحليل و تنظيم مي نمايد. همين مباني هستند كه اهداف و وظايف هر نظام را تعيين مي كنند . در نتيجه ، نظامات ، سياست ها ، خط مشي ها و رسالتي كه براي خود برمي گزيند، معمولاً با اين اهداف تناسب دارد؛ به همين دليل ، با ساير نظام ها در بسياري از جهات متفاوت هستند. اين موضوع درباره اسلام نيز صادق است . اسلام در هدف گذاري و تعيين وظايف دولت اسلامي ، مباني اساسي ذيل را مد نظر دارد:
1. حاكميت مطلق بر جهان و انسان از آنِ خداوند متعال است و تشريع نيز به او اختصاص دارد و كل جهان ـ از جمله انسان ـ تابع اراده تكويني او مي باشند؛
2. تشريع الهي از طريق ارسال رسل و انزال كتب صورت مي گيرد؛
3. عدالت ، معيار همه قواعد و نظامات فردي و اجتماعي است؛
4. فقط كساني حق حاكميت وولايت بر انسان را دارند كه مؤيد به تأييدات الهي باشند و سايرين ،طاغوت بوده و انسان ، مكلف به اجتناب از تبعيت از آنهاست؛
5. انسان به اين جهان آمده تا سير تكاملي خود را به سوي خدا طي كند. بنابراين ، بازگشت همه به سوي خداست و اين دنيا مزرعه آخرت است؛
6. به انسان به عنوان موجودي داراي كرامت ودر عين حال مسئول نگريسته شده است؛
7. نظام سياسي ، اقتصادي و اجتماعي خود را بر منباي اصالت فرد و جامعه تعريف و تبيين كرده است؛
8. انسان موجودي مختار است كه به او اجازه داده شد، بر سرنوشت خويش حاكم و انتخاب گر باشد.
با توجه به اين مباني ، پرسش اصلي ما اين است كه اهداف و وظايف اصلي حكومت در اسلام كدام اند؟
بر اين اساس ، دو پرسش فرعي را مي توان مطرح كرد:
ـ اهداف اساسي حكومت در اسلام كدام اند؟
ـ وظايف اصلي حكومت اسلامي چه مي باشند؟

اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (1)

اهداف دولت اسلامي
 

اسلام ، جهان را نظامي قانونمند و هدفمند مبتني بر اصل «از اويي وبه سوي اويي»(1) مي داند و انسان را نيز جزئي از اين نظام هستي تلقي مي كند كه داراي كرامت و شأن فوق العاده اي است و براي رسيدن به كمال و عبادت خالصانه و آگاهانه خداوند خلق شده است . همه چيز ، از جمله نظامات اجتماعي و فردي ، اعم از سياسي ،فرهنگي ، اقتصادي و مانند آن ، كه حكومت و نظام سياسي نيز جزئي از اين نظامات است ، بر مبناي همين نگاه تدوين و تنظيم مي شوند . بر اساس اين ديدگاه ، حكومت ابزاري براي حركت تكاملي انسان تلقي مي شود ؛ بنابراين ، اهداف حكومت نيز بايد بر همين مبنا تعريف شوند . بر اين اساس ، اهداف اساسي حكومت در اسلام را مي توان در موارد زير احصا كرد:

1. تكامل همه جانبه ي انسان
 

اولين و مهم ترين هدف بعثت انبيا ، رشد ، كمال ، و حركت انسان در هر دو بعد مادي و معنوي به سوي خداوند متعالي است ؛ پس حاكميتي كه مبتني بر اين آموزه ها باشد ، بايد محوري ترين هدف خود را رشد و كمال انسان قرار دهد؛ به گونه اي كه نتيجه قهري برقراري چنين حكومتي ، حركت شتابانِ انسان و جامعه او در همه ابعاد ، به سمت توسعه باشد . پس يكي از حقوق مردم بر حكومت ، اصلاح و هدايت جامعه آنها در مسير كمال است ؛ از همين رو ، امام علي (عليه السلام) در
قضيه ي جنگ صفين در علت به تأخير انداختن جنگ تصريح مي فرمايند : «آرزو دارم عده اي از آنها به ماملحق شوند و هدايت گردند و در لابه لاي تاريكي ها ، نور مرا نگريسته ، به سوي من بشتابند.»(2)
در خطبه 132 نيز علت جنگ ها و درگيري هاي خود را بازسازي و اصلاح در جهان ذكرمي فرمايند.(3) در اين خصوص بايد به چند نكته اشاره كرد:
الف . كمال انسان بدون وجود حاكمان صالح ، امكان پذير نيست: بين برقراري و شكل گيري حكومت اسلامي و حركت براي جامعه ، جز در سايه حكومت عدل اسلامي محقق نمي شود و در مقابل ،حكومت عادلانه اسلامي نيز جز زماني كه ارزش هاي اوليه و بنيادين در جامعه در حال شكوفاييِ و رشد باشند ، برقرار نمي شود . امام علي (عليه السلام) مي فرمايد :«به درستي كه رعيتِ شايسته و نيكوكار ، به وسيله امام عادل نجات پيدا مي كند و رعيت گناهكار ، به وسيله امام گناهكار هلاك مي شود»(4)
تجربه ي تلخ جامعه اسلامي پس از پيامبر ، گواه صادقي بر اين امر است كه چگونه به دليل حاكميت حاكمان ناصالح ، حاكميت الهي از مجراي خود خارج گشت و در مسيري خلاف آنچه خداوند متعال مقرر فرموده بودند، قرارگرفت.نتيجه آن ، افول جامعه و حركت قهقرايي آن به سمت ضد ارزش ها و دنياگرايي بود تا جايي كه در زمان خليفه ي دوم ، ابوسفيان واعظ سپاهيان اسلام مي شود.(5)
اين شرايط ، جامعه را به جايي رساند كه فرمانداران خلفاي دوم و سوم در ملأ عام بدمستي مي كردند و حتي اصحاب خاص پيامبر نيز قادر به منع آنها نبودند . امام علي (عليه السلام) جامعه آن زمان را چنين معرفي مي فرمايند:
جرياني بسيار قوي از دنيا گرايي و مترفان مقدس نما در كنار متحجران خشك مقدس ، كه اتفاقاً همان دنيا گران تقويت مي شدند ، به عنوان
دين خدا شهرت مي يافتند . گروهي آشكارا عليه دين شمشير مي كشيدند و گروهي دين را وسيله ي تجارت دنيا قرار دادند و برخي نيز به دليل دسترسي نداشتن به قدرت ، به قناعت و زهد ، تظاهر مي كردند.(6)
با اين ترتيب ، حكومت صالحان قادر به هدايت جامعه است . امام علي (عليه السلام) در اين زمينه نيز مي فرمايد :
برترين بندگان خدا در پيشگاه او رهبر عادلي است كه خود هدايت شده و ديگران را هدايت مي كند ، سنت شناخته شده را برپا مي دارد و بدعت ناشناخته را بميراند .بدترين مردم نزد خدا رهبري ستمگر است كه خود گمراه و مايه گمراهي ديگران است ، كه سنت هاي پذيرفته شده (ارزش هاي بنيادين جامعه) را بميراند و بدعت هاي (ضد ارزش هاي) ترک شده را زنده گرداند.(7)
ب. جامعه اي كه به سوي كمال حركت كند ، زمينه پذيرش حكومت اسلامي را دارد: كار جامعه اسلامي پس از پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم)، به دليل از دست دادن ويژگي هايي كه با مجاهدت هاي آن بزرگوار به دست آمده بود ، به جايي رسيد كه تحمل حكومت عدل علي (عليه السلام) را نداشت ودر عوض ، قرن ها حكومت هاي جور و فساد بني اميه و بني عباس را پذيرا شدند و در شهادت حسين بن علي (عليه السلام) در عين آگاهي از حقانيت ، عظمت و شخصيت او ، شركت كردند . چنين وضعيتي را امام علي (عليه السلام) پيش بيني كرده بودند:
به خدا سوگند ، اگر در پيروي از حكومت و امام (خود) اخلاص نداشته باشيد ، خدا دولت اسلام را از شما خواهد گرفت ، كه هرگز به شما باز نخواهد گردانيد و دست ديگران قرار خواهد گرفت.(8)
با وجود تلاش 23 ساله پيامبر براي از بين بردن تعصبات قومي و عصبيت جاهلي ، اين مسائل دوباره در طول خلافت خلفاي دوم و سوم آشكار شدند و اين حركت خزنده ، در زمان بني اميه به اوج خود رسيد.
پس مي توان گفت رابطه تكامل جامعه با حكومت اسلامي ، رابطه اي هم سو است؛ هر قدر جامعه كامل تر باشد ، زمينه اجراي مقررات اسلام در آن فراهم تر مي شود و هر قدر حاكميت مقررات اسلامي و حكومت صالحان ، استمرار بيشتري داشته باشد ، سرعت حركت جامعه بيشتر خواهد شد . شكل زيرگوياي اين رابطه است
سيزده سال طول كشيد تا جامعه تربيت شده پيامبر ، آمادگي پذيرش حاكميت عدل اسلامي را پيدا كند ؛ بنابراين يك جامعه رو به كمال و سالم مي تواند ، رسالت يك حكومت اسلامي را بر دوش گيرد.

پي نوشت ها :
 

1.إنا لله و إنا اليه راجعون.(بقره:156)
2. نهج البلاغه ، ترجمه محمد دشتي ، ص 107.
3. همان ، ص 249.
4. محمد باقر مجلسي ، بحارالانوار ، ج8 ، ص77.
5. عزالدين ابن اثير ، الكامل ، ج2 ، ص 63، 64.
6. نهج البلاغه ، ترجمه محمد دشتي ، خ32 ، ص83.
7. همان ، خ165 ، ص 311.
8. همان ، خ179 ، ص 323.
 

منبع:نشريه معرفت سياسي،شماره1



 

تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نجوای شبانه حیدر: مرثیه‌ای در سوگ یاس نبوی
نجوای شبانه حیدر: مرثیه‌ای در سوگ یاس نبوی
شایعات نگران‌کننده درباره حمله هسته‌ای از کجا نشئت می‌گیرد؟
play_arrow
شایعات نگران‌کننده درباره حمله هسته‌ای از کجا نشئت می‌گیرد؟
لحظاتی از تحقیر نتانیاهو به دست مردان ایران ‌زمین!
play_arrow
لحظاتی از تحقیر نتانیاهو به دست مردان ایران ‌زمین!
تصاویری از سوختن دو فروند نفتکش متخلف در تنگه هرمز
play_arrow
تصاویری از سوختن دو فروند نفتکش متخلف در تنگه هرمز
داستان موشک، در بازدید فرمانده
play_arrow
داستان موشک، در بازدید فرمانده
آیا داشتن خانه و خودرو باعث حذف کالابرگ می‌شود؟
play_arrow
آیا داشتن خانه و خودرو باعث حذف کالابرگ می‌شود؟
۴ شرط تعطیلی مدارس به روایت سخنگوی دولت
play_arrow
۴ شرط تعطیلی مدارس به روایت سخنگوی دولت
مراسم بدرقه مرحوم کوروش زارعی در حوزه هنری
play_arrow
مراسم بدرقه مرحوم کوروش زارعی در حوزه هنری
تصاویر قبل و بعد از انهدام سامانه‌های ناوبری دشمن در تنگه هرمز
play_arrow
تصاویر قبل و بعد از انهدام سامانه‌های ناوبری دشمن در تنگه هرمز
آیا قیمت بنزین تغییر می‌کند؟
play_arrow
آیا قیمت بنزین تغییر می‌کند؟
صوت کامل روضه‌خوانی عباس حیدرزاده در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
music_note
صوت کامل روضه‌خوانی عباس حیدرزاده در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
صوت کامل سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی اصلانی در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
music_note
صوت کامل سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی اصلانی در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
صوت کامل روضه‌خوانی حاج منصور ارضی در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
music_note
صوت کامل روضه‌خوانی حاج منصور ارضی در اولین شب مراسم عزاداری ایام شهادت حضرت فاطمةالزهرا سلام‌الله‌علیها از طرف رهبر معظم انقلاب در زینبیه
انهدام تجهیزات نظامی مزدوران سعودی در «الجوف» یمن
play_arrow
انهدام تجهیزات نظامی مزدوران سعودی در «الجوف» یمن
مسیر شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)؛ از سقیفه تا شهادت
مسیر شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)؛ از سقیفه تا شهادت