0
ویژه نامه ها

اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (2)

الف . مفهوم عدالت و نگاه انديشمندان به آن : عدالت ، به معناي مساوات است ؛ به عبارت ديگر «اعطاي كل ذي حق حقه» ؛ به هر كس به ميزان لياقت و حقش عطا شود.(1) اين مهفوم مقدس ، همواره مورد توجه حكما و فلاسفه ، به ويژه آنان كه در حوزه سياست قلم فرسايي كردند ، بوده است ؛ براي مثال ، افلاطون آن را سنگ زيرين فضايل ،
اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (2)

اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (2)
اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (2)


 

نويسنده :عباسعلي عظيمي شوشتري




 

2. عدالت
 

الف . مفهوم عدالت و نگاه انديشمندان به آن : عدالت ، به معناي مساوات است ؛ به عبارت ديگر «اعطاي كل ذي حق حقه» ؛ به هر كس به ميزان لياقت و حقش عطا شود.(1) اين مهفوم مقدس ، همواره مورد توجه حكما و فلاسفه ، به ويژه آنان كه در حوزه سياست قلم فرسايي كردند ، بوده است ؛ براي مثال ، افلاطون آن را سنگ زيرين فضايل ، هماهنگ كننده اجزاي سه گانه مدينه و موجب يگانگي و اعتدال آنها تلقي مي كرد.(2)
در واقع ، عدالت از نظر فلاسفه و حقوق دانان بشري ، يكي از قواعد حقوق طبيعي تلقي شده است ، اما هر مكتب و مشرب فكري ، با توجه به جهان بيني و شناخت خود از جهان و انسان ، تعريف و مصاديق خاصي را براي عدالت مطرح ساخته است . ارسطو ان را يكي از اهداف استقرار حكومت بيان مي كند . از نظر
او ، عدالت تنها اصلي است كه نظم را در جامعه سياسي مستقر مي سازد ، ولي اين نگرش به عدالت ، مانع از اين نشد كه انسان ها را متفاوت ببيند و برخي از انسان ها را به حكم طبيعت ، سزاوار بردگي بداند.(3 و4)
مونتسكيو نيز در عين ارج نهادن به عدالت و طبيعي دانستن آن و با وجود اينكه بردگي را ماهيتاً امري ناپسند مي دانست ، او معتقد بود مردم مناطق گرمسيري ، به دليل شرايط اقليمي خود مي توانند به بردگي گرفته شوند و بردگي آنها خلاف موازين عقل نيست .(5) ژان ژاك روسو نيز زماني عدالت را مؤثر مي دانست كه مجازات يا پاداشي به همراه داشته باشد ؛ در غير اين صورت ، به نفع ظالمان و به ضرر نيكوكاران است .(6) حال ، اين چگونه عدالتي است كه مي تواند به نفع ظالمان باشد؟! كه اين مسئله جاي تأمل بسياري دارد.
به اين ترتيب ، تفاوت ميان نگرش ها و ديدگاه ها در مفهوم و بسياري مصاديق عدالت روشن است ؛ از اين رو ، در مكتب حيات بخش اسلام ، عدالت هم جايگاه خاص و هم مفهوم و مصاديق مخصوص به خود دارد.
ب. عدالت ، هدف برقراري حكومت اسلامي: حكومت اسلامي يكي ديگر از اهداف عاليه خود را برقراري عدالت در جامعه مي داند. از ديدگاه اسلام ، ارسال رسل انزال كتب براي برقراري قسط و عدل بوده است . قرآن كريم مي فرمايد :
لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْط(حديد:25)؛ به راستي [ما] پيامبران خود را با دلايل آشكار روانه كرديم و با آنها كتاب و ترازو را فرود آورديم تا مردم به انصاف برخيزند.
عدالت اگر چه خود يك ارزش است ، اما به گونه اي بر جامعه تأثير دارد كه رواج و نهادينه شدن بسياري از ارزش هاي ديگر را به خود متكي كرده است . جامعه متكي بر روابط ظالمانه ، انسجام و هماهنگي خود را از دست داده و به جنگ
داخلي مي انجامد . امام علي (عليه السلام) به يكي از فرماندارانش مي فرمايد :«عدالت را بگستران و از ستمكاري پرهيز كن ، كه ستم رعيت را به آوارگي كشاند و بيدادگري ، به مبارزه با شمشير مي انجامد.»(7)
از ديدگاه اسلام ، عدالت اكمل فضايل و تنها عامل حفظ نظام است و مقتضاي اتحاد اجتماعي است.(8) خواجه نصيرالدين طوسي معتقد است:
بر پادشاه واجب است ، در حال رعيت نظر كند و بر حفظ قوانين معدلت توفر نمايد؛ چه قوام مملكت به معدلت بود.(9)
در حقيقت ، عدالت به عنوان فلسفه اجتماعي اسلام مطرح است ؛ (10) به همين دليل ، عامل بقاي نظام اجتماعي اسلام به شمار مي آيد. قرآن كريم مي فرمايد :«وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُري‏ بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ »(هود: 117 )
در تفسير اين آيه ، استاد مطهري معتقدند : خداوند مردم را اگر از نظر روابط و حقوق اجتماعي عادل باشند ، به سبب كفر و شرك هلاك نمي كند.(11)

اهداف و وظايف كلي دولت در اسلام (2)

در اينجا لازم است ، به چند نكته اشاره كنيم:
ـ دولت اسلامي بايد دو كار اساسي انجام دهد ؛ اول اينكه مفهوم ومصاديق عدالت را از طريق تشريع مقررات تعيين كند و در مرحله بعد ، چنين مقرراتي را قاطعانه اجرا كند.
ـ عدالت ، زمينه ساز هدايت و رشد فضايل و اخلاقي در جامعه است و اصولاً بين سه عامل حاكمان صالح، كمال انسان و عدالت نمي توان تفكيك قايل شد و هر سه مكمل هم هستند. همان گونه كه پيش تر نيز گفتيم ، امام علي (عليه السلام) فرمودند: جامعه نيكوكار به وسيله امام عادل ، نجات پيدا مي كند؛ (12) به عبارت ديگر ، حاكمان صالح در بستري از عدالت ، قادر به تربيت جامعه و پيش بردن آن به سمت كمال هستند.
پذيرش عدالت در جامعه نيز زماني امكان پذير است كه جامعه ظرفيت لازم را براي اعمال آن داشته باشد و اين ظرفيت به دليل نهادينه شدن فضايل اخلاقي و رشد آگاهي ها ، و در يك كلام ، حركت رو به كمال ايجاد مي شود ، در غير اين صورت ، عادلانه ترين حكومت ها دوام نخواهند آورد. مثال بارز آن ، حكومتِ كوتاه امام علي (عليه السلام) است . به همين دليل ، جامعه نيكوكار است كه به وسيله امام عادل هدايت مي شود و چنانچه جامعه فاقد چنين ويژگي ايي باشد ، حتي علي بن ابي طالب (عليه السلام) نيز نمي تواند در هدايت آنها موفق باشد . شكايت ها و گلايه هاي آن بزرگوار از مردم زمانش ، همگي نشان از اين امر دارد . همين جامعه نيز به نوبه خود ، به وسيله حاكمان ناصالح و زورگو به مهلك سقوط خواهد افتاد.
در ديدگاه اسلام، عدالت جزئي از علل قوانين و مقررات به شمار مي آيد كه بايد در وضع قواعد موضوعه ، مد نظر قرار گيرد .(13) امام علي (عليه السلام) در اين زمينه مي فرمايند:« عدالت سائس ،‌و اداره كننده ي عموم است و چيزي است كه بايد مبناي زندگي عمومي و اساس مقررات قرار گيرد.»(14)

پي نوشت ها :
 

1. مرتضي مطهري ، پيرامون جمهوري اسلامي ، ج1 ، ص 309-313.
2. رادار كريشنان ، سروپالي ، تاريخ فلسفه شرق و غرب ، ج2 ، ص 58.
3. هر چند خود او اذعان مي كند: چون حكم طبيعت گاه نقض مي شود ، در دادگرانه بودن آيين بندگي مي توان شك كرد(همان).
4. ارسطو، سياست ، ترجمه حميد عنايت ، ص 12.
5. و.ت. جونز ، خداوندان انديشه سياسي ، ج2 ، ص324.
6.ژان ژاك روسو ، قرارداد اجتماعي ، ترجمه منوچهر كيا، ص 44.
7. نهج البلاغه ، ح476،ص743.
8. مرتضي يوسفي راد ، انديشه سياسي شهيد مطهري ، ص 161.
9. خواجه نصيرالدين طوسي ، اخلاق ناصري ، ص 305.
10. مرتضي مطهري ، بيست گفتار ،ص 108.
11. همان ، ص 93و 94.
12. نهج البلاغه ، ترجمه سيد جعفر شهيدي ، خ164 ، ص 168.
13. مرتضي مطهري ، بررسي اجمالي مباني اقتصاد اسلامي ، ص 170-172.
14 . نهج البلاغه ، ترجمه فيض الاسلام ، ح429 ، ص 1290.
 

منبع:نشريه معرفت سياسي،شماره1



 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
باراک اوباما شدیدا به ترامپ تازید!
باراک اوباما شدیدا به ترامپ تازید!

باراک اوباما شدیدا به ترامپ تازید!

تیپ ۳۲۱ نیروی زمینی ارتش به مرز قره‌باغ اعزام شد
تیپ ۳۲۱ نیروی زمینی ارتش به مرز قره‌باغ اعزام شد

تیپ ۳۲۱ نیروی زمینی ارتش به مرز قره‌باغ اعزام شد

اعتراف ترامپ به دزدیدن نفت سوریه
اعتراف ترامپ به دزدیدن نفت سوریه

اعتراف ترامپ به دزدیدن نفت سوریه

علل پیری زودرس پوست چیست و برای درمان آن چه کنیم
علل پیری زودرس پوست چیست و برای درمان آن چه کنیم

علل پیری زودرس پوست چیست و برای درمان آن چه کنیم

روزهای آزادی/ داستان ویتنام
روزهای آزادی/ داستان ویتنام

روزهای آزادی/ داستان ویتنام

خصوصیات روحی نوجوان
خصوصیات روحی نوجوان

خصوصیات روحی نوجوان

مامان بمیره تو رو اینجور نبینه...!
مامان بمیره تو رو اینجور نبینه...!

مامان بمیره تو رو اینجور نبینه...!

کارتون کارآگاه گجت/ کلاهخود تفکر
کارتون کارآگاه گجت/ کلاهخود تفکر

کارتون کارآگاه گجت/ کلاهخود تفکر

مستند زمستان جمعیتی
مستند زمستان جمعیتی

مستند زمستان جمعیتی

سابقه ترامپ در ترک کردن مصاحبه!
سابقه ترامپ در ترک کردن مصاحبه!

سابقه ترامپ در ترک کردن مصاحبه!

اگر بایدن رئیس جمهور شود ترور می شود!
اگر بایدن رئیس جمهور شود ترور می شود!

اگر بایدن رئیس جمهور شود ترور می شود!

واکنش دکتر روحانی به گستاخی ماکرون
واکنش دکتر روحانی به گستاخی ماکرون

واکنش دکتر روحانی به گستاخی ماکرون

وحدتی که لازمه بقا و پیشرفت است
وحدتی که لازمه بقا و پیشرفت است

وحدتی که لازمه بقا و پیشرفت است

دانستنی هایی در ارتباط با بارداری خارج رحمی
دانستنی هایی در ارتباط با بارداری خارج رحمی

دانستنی هایی در ارتباط با بارداری خارج رحمی

همه چیز راجع به تنبلی تخمدان
همه چیز راجع به تنبلی تخمدان

همه چیز راجع به تنبلی تخمدان

سرطان تخمدان و راهکارهای درمانی آن
سرطان تخمدان و راهکارهای درمانی آن

سرطان تخمدان و راهکارهای درمانی آن

فیبروم رحمی چیست و چگونه درمان میشود؟
فیبروم رحمی چیست و چگونه درمان میشود؟

فیبروم رحمی چیست و چگونه درمان میشود؟

یبوست در بارداری و نحوه درمان آن
یبوست در بارداری و نحوه درمان آن

یبوست در بارداری و نحوه درمان آن

کوهوش سیاه و خواص درمانی آن
کوهوش سیاه و خواص درمانی آن

کوهوش سیاه و خواص درمانی آن

ماموگرافی و فواید انجام آن
ماموگرافی و فواید انجام آن

ماموگرافی و فواید انجام آن

بررسی برخی علل گرگرفتگی در زنان
بررسی برخی علل گرگرفتگی در زنان

بررسی برخی علل گرگرفتگی در زنان