0
ویژه نامه ها

آسيب شناسي گفتمان عدالت در دولت ديني(1)

اين مقاله به روش تحليل گفتماني و با هدف آسيب شناسي گفتمان عدالت در سه قلمرو مفهوم تعامل دولت دين ، عدالت و آسيب شناسي شكل مي گيرد . آسيب هاي دروني ، كه ريشه در جدايي دولت ديني از صفات و ملكات نفساني انسان و ناديده گرفتن ارزش ها ، باورها و هنجارهاي اين جامعه و نيز آسيب بيروني ، كه تجلي بازتاب ناهنجاري دروني است.
آسيب شناسي گفتمان عدالت در دولت ديني(1)

آسيب شناسي گفتمان عدالت در دولت ديني(1)
آسيب شناسي گفتمان عدالت در دولت ديني(1)


 

نويسنده:محمد رحيم عيوضي




 

چكيده
 

اين مقاله به روش تحليل گفتماني و با هدف آسيب شناسي گفتمان عدالت در سه قلمرو مفهوم تعامل دولت دين ، عدالت و آسيب شناسي شكل مي گيرد . آسيب هاي دروني ، كه ريشه در جدايي دولت ديني از صفات و ملكات نفساني انسان و ناديده گرفتن ارزش ها ، باورها و هنجارهاي اين جامعه و نيز آسيب بيروني ، كه تجلي بازتاب ناهنجاري دروني است.
حاصل اينكه ، تحقق عدالت در راستاي بهره گيري صحيح از منابع و سرمايه هاي مادي و معنوي در جهت تحقق منافع عموم و ايجاد امنيت اجتماعي و اقتصادي صرفا به خاطر مطالبات مردمي نيست ، بلكه برقراري گفتمان عدالت ، يك باور ديني و وظيفه الهي است كه خداوند براي انجام آن از عالمان عهد و پيمان گرفته است .
كليد واژه ها : دولت ديني ، گفتمان ديني ، عدالت آسيب شناسي ، دين و دولت.

مقدمه
 

«دولت ديني» واژه اي است كه شناخت هر يك از وجوه آن ، ريشه در مطالعات علوم سياسي ، فقه سياسي و جامعه شناسي دين دارد . در ادبيات علوم سياسي ، صاحب نظران اين علم ، موضوع علم سياست را شناخت دولت و مناسبات آن با جامعه مي دانند . وجه ديگر ، مطالعه مفهوم دولت ديني است كه ريشه در مطالعات فقه سياسي دارد كه از حيث نظري و كاربردي ، كارآمدي آن توجه صاحب نظران و متفكران را به خود معطوف داشته است .
در ادبيات جامعه شناختي ، بيانگر خصيصه جامعه اي است كه در آن دولت ديني حاكميت دارد ، سرزميني كه در آن ، نظام اسلامي حكومت مي كند و جامعه اي كه روابط آن براساس احكام و دستورات اسلامي تنظيم و مردم با معيارها و ملاك هاي ديني ، يك ملت با هويت يكپارچه شكل مي دهند.
اهميت موضوع دولت ديني از زواياي گوناگون ضرورت تحليل همه جانبه را فراهم مي نمايد . آسيب شناسي دولت ديني زاويه اي است كه در اين مقاله ابعاد مختلف آن بررسي و تحليل مي شود . آسيب شناسي دولت ديني معلول رويارويي آن با مسائل خاصي است كه دولت ديني را با آسيب مواجه مي كند. در اين مقاله ، منشأ آسيب ها در سه قلمرو طبقه بندي شده است . مهم ترين عامل شكل گيري آسيب ناكارآمدي دولت ديني ، در تحقق اصل عدالت محوري و پويايي آن است . طبقه بندي سه گانه منشأ آسيب عبارت اند از :
ـ مسائلي كه ريشه در جوهر و ذات تفاسير غلط و فاقد مبنا از مقوله عدالت در انديشه دولت ديني دارد.
ـ مسائلي كه ريشه در تحولات موجود در جامعه دارد و دولت ديني با اين تحولات و عناصر و عوامل تحول ساز آن مواجه مي شود ؛ انحراف از اصول حاكم بر برنامه ريزي ، مديريت ، مراقبت و فرايند مثبت تحقق عدالت و در مواجهه با تحولات موجود جامعه.
ـ مسائلي كه در درون جامعه و مناسبات اجتماعي مردم شكل مي گيرد و عدالت محوري قرباني ناتواني ، بي تفاوتي و درك نادرست مردم خواهد شد.
در اين مقاله ، ضمن تبيين نسبت بين عدالت با كاركرد ناشي از طبقه بندي سه گانه فوق ، آسيب هاي پيش روي دولت ديني بررسي خواهد شد.

مفهوم دولت
 

مفهوم دولت در علوم سياسي بسيار حائز اهميت است ؛ به طوري كه برخي صاحب نظران و نظريه پردازان اين حوزه ، موضوع اصلي مطالعات علوم سياسي را «دولت»مي دانند و تلاش دارند اين مفهوم را به منزله متغيراصلي مطالعات خود با ساير مفاهيم سياسي ـ اجتماعي تحليل نمايند .
اين مفهوم در ادبيات سياسي به دو معنا به كار رفته است: نخست به معناي «سلطه» يا «حكومت» و دوم ، به معناي «مجموعه يك كشور » ، «مردم» و «نظام مستقل سياسي» . در واقع ، دولت مجموعه بزرگي از افراد است كه در يك سرزمين معين به طور دائم زندگي مي كنند و هويت ، شخصيت و حكومت مستقل دارند . بنابراين ، مراد از مفهوم «دولت» دراين مقاله ، يك نظام سياسي يكپارچه و با هويت معنوي مشخص است كه بر مبناي مردم معيني و سرزمين مشخصي تكوين مي يابد ؛ نظام واحدي كه در سايه آن مردم به سر برده و اداره آن جامعه را قدرت حكومتي بر عهده دارد.(1)
لازم به يادآوري است ، رويكرد ديني به مقوله دولت دربرگيرنده سرزميني است كه در آن نظام اسلامي حكومت كند. دولت ديني در اين شرايط ، جامعه اي حاكميت دارد كه روابط آن بر اساس ، احكام و دستورات اسلامي ، تنظيم شده و مردم با معيارها و ملاك هاي اسلامي و ايمان به آنها يك ملت اسلامي را تشكيل مي دهند . از اين رو ، هر قدرت سياسي كه اداره حكومت را بر اساس نظام اسلامي به عهده گيرد ، دولت ديني است.
امروزه ،مفهوم دولت متحول شده است و به نهادهايي اطلاق مي شود كه داراي قدرت مشروع بوده و اين قدرت را بر جمعيتي كه به آن ملت و اجتماع گفته مي شود و همچنين بر قلمروي معين (كشور) اعمال مي نمايند . براي ايجاد دولت ،‌افراد جامعه از طريق تفويض اختيار يا تفويض قدرت به نهادهاي قانوني موجود ودر نهايت ، به كارگزار عمومي ، مي توانند قدرت متمركز خود را بر تمام سازمان ها در داخل قلمرو خود اعمال نمايند.
ماهيت ، شكل و اندازه دولت ها بسته به نوع توزيع قدرت و تركيب عواملي چون عوامل فرهنگي ، مواهب طبيعي ، فرصت هاي تجاري و اقتصادي و... و نحوه تعاملات بين مردم و دولت تعيين مي گردد.
در بستر زمان ، به تدريج دولت ها داراي خصوصيات مشتركي شدند؛ به طوري كه داراي قلمرو جغرافيايي مشخص با جمعيتي معين كه در محدوده آن ، اعمال قدرت نموده و نقش مركزي و محوري ، به خصوص هماهنگ كننده خود را اعمال مي نمايند.

دولت ديني
 

پيامبران الهي با هدف نيل بشر به كمال مطلوب ، بشريت را به سوي خدا رهنمون و توصيه كرده اند تا بشر بر اساس فرامين الهي و با تكيه بر فطرت الهي جامعه خود را اداره كند. بر اين اساس ، پيامبران خاستگاه حكومت را الهي و حاكمان را منصوب از سوي خدا دانسته اند. دولت ديني ، دولتي است با خصوصيات مشترك موجود در دولت ها ، با دغدغه هاي ديني متفاوت كه آموزه ها و قوانين الهي بر مناسبات آن حاكم است . دولت اسلامي ، نمونه اي از دولت ديني است كه ريشه اي الهي دارد . قوانين دولت اسلامي دو گونه اند:
1. شريعت و آنچه دستور خداوند متعال است؛
2. قوانين منصوب نظام و اختيارات فقيه؛
از آنجا كه شاكله ي اصلي دولت را سازمان ها و نهادها تشكيل مي دهند، يكي از وظايف اصلي دولت اسلامي ، تعيين وظايف سازمان ها و نهادها بر مبناي بايستگي هاي دولت ديني است كه تابع احكام و قوانين اسلام است . در دولت ديني ، قانون الهي بر مردم حاكم است و تمام ساز و كارهاي نظام ، هماهنگ با تعاليم ديني است . امام خميني (قدس سره) در اين زمينه مي فرمايند:
غير از قانون الهي ، كسي حكومت ندارد و حكومت متعلق به فرد نيست . نه فقيه ، و نه غير فقيه ، همه بايد تحت قانون عمل كنند. در منطق اسلام دولت ديني ، دولتي است كه [بايد] حكومت ، حاكميت و حاكمان بر محور ويژگي ها ، صلاحيت ها و ارزش هاي تعريف شده در نصوص ديني در حركت باشند.(2)
دولت ديني از قدرتي منشأ مي گيرد كه از تمامي عوارض و نارسايي ها به دور است؛ چه آنكه منشأ قدرت در اين حكومت ، قدرت الهي و نيروي فوق بشري است . از اين رو ، در تمامي ابعاد دولت اسلامي ، قوه مقننه ، قوه قضائيه و قوه اجرائيه تأثيرگذار است و بر تمامي افراد جامعه اسلامي احاطه كامل دارد. حكومت در اسلام بر پايه ايمان به خدا و ماوراء الطبيعه پي ريزي شده و اسلام حق حاكميت را مخصوص ذات لايزال ربوبي مي داند كه به وسيله پيامبران و قوانين الهي به مرحله اجرا در مي آيد .
در مكتب اسلام ، هدف از خلقت انسان رسانيدن او به كمال مطلوب است . اين كمال جزازطريق ايمان و عمل امكان پذير نيست . در قرآن كريم آمده است :«لَيْسَ لِْلإِنْسانِ إِلاّ ما سَعي؛‏ (نجم: 39 ) انسان جز با سعي و كوشش خود به جايي نخواهد رسيد.»
بنابراين ، سعي و كوششي مي تواند سعادت بخش باشد كه در راه سازندگي و اصلاح فرد و جامعه و در راه انسان دوستي و خداپرستي و كمك به تهي دستان و مستضعفان جهان قرار گيرد . پيمودن چنين راهي نيازمند از خود گذشتگي و تحمل  بار سنگين مسئوليت انساني و خدايي است . دولت اسلامي ، متولي اجراي احكام و حدود الهي در جامعه ، بر پايه ي انديشه متعالي انتظار مي باشد . اين كار ، از طريق برنامه ريزي دقيق براي سازمان ها و نهادها ، در جهت تربيت انسان هايي صالح با انگيزه هاي قوي و ايماني راسخ صورت مي گيرد.
مصاديق دولت ديني مصاديقي براي دولت ديني بيان شده كه عبارت اند از :
1. دولتي كه در بين متدينان شكل گيرد.
2. دولتي كه با ارزش هاي ديني مخالفت نكند.
3. دولتي كه حاكمان آن متدين باشند.
4. دولتي كه قوانين كشوري اش در چارچوب احكام دين باشد.
5. دولتي كه امر دينداري مردم را تقويت و در جهت تسهيل امور ديني يا ممانعت از امور خلاف دين اقدام مي نمايد.
6. در روابط اجتماعي ، شيوه حكومت و ساختار نظام از دين تبعيت مي كند.
7. مجريان آن ، به رعايت ضوابط و اخلاقيات ديني در حوزه فردي و اجتماعي التزام عملي دارند.
8. دولتي كه تأمين امنيت و رفاه و آزادي جامعه و مراقبت از عقيده ، فرهنگ و اخلاق مردم را وظيفه خود بداند.
9. دين را فراگير ، ايمان را تقويت كرده و آن را در متن زندگي مردم رسوخ مي دهد .
10. حاكميت دين را بر همه شئون جامعه مسلط گرداند و حاكم ديني مافوق احكام اوليه ، حق وضع قانون دارد و نهاد حاكميت مشرف بر نهادهاي دولتي ومدني است .(3)

پي نوشت ها :
 

1. عبدالهادي افضلي ، عدالت ، ص 15.
2. امام خميني ، صحيفه نور ، ج6 ، ص 77.
3. شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، پژوهش دولت ديني ، ص 1.
 

منبع:نشريه معرفت سياسي،شماره1



 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تاریخ‌ های تولدساز و لشکر نوزاد‌های نارس!
تاریخ‌ های تولدساز و لشکر نوزاد‌های نارس!

تاریخ‌ های تولدساز و لشکر نوزاد‌های نارس!

اه ای خدا اه هی خدا چی میشه سرنوشتم/ سلحشور
اه ای خدا اه هی خدا چی میشه سرنوشتم/ سلحشور

اه ای خدا اه هی خدا چی میشه سرنوشتم/ سلحشور

تو خیمه هنوز من سرلشکرتم/ محمود کریمی
تو خیمه هنوز من سرلشکرتم/ محمود کریمی

تو خیمه هنوز من سرلشکرتم/ محمود کریمی

صدای ناله هاشون و شنید/ سیدمجید بنی فاطمه
صدای ناله هاشون و شنید/ سیدمجید بنی فاطمه

صدای ناله هاشون و شنید/ سیدمجید بنی فاطمه

این اولین محرم بدون تو/ مطیعی
این اولین محرم بدون تو/ مطیعی

این اولین محرم بدون تو/ مطیعی

اینکه از غم تو پیرم/ بنی فاطمه
اینکه از غم تو پیرم/ بنی فاطمه

اینکه از غم تو پیرم/ بنی فاطمه

وای من اگر خواهش من رد کنی ای یار/ کریمی
وای من اگر خواهش من رد کنی ای یار/ کریمی

وای من اگر خواهش من رد کنی ای یار/ کریمی

چه اضطراب و چه باکی ز آفتاب قیامت/ سلحشور
چه اضطراب و چه باکی ز آفتاب قیامت/ سلحشور

چه اضطراب و چه باکی ز آفتاب قیامت/ سلحشور

گریه همه عالم/ استاد قرائتی
گریه همه عالم/ استاد قرائتی

گریه همه عالم/ استاد قرائتی

بازاین شورش است/ استاد میرباقری
بازاین شورش است/ استاد میرباقری

بازاین شورش است/ استاد میرباقری

دل من تنگه واسه تو ای حریم باصفا کربلا/ مطیعی
دل من تنگه واسه تو ای حریم باصفا کربلا/ مطیعی

دل من تنگه واسه تو ای حریم باصفا کربلا/ مطیعی

یاران شتاب کنید قافله در راه است/ کریمی
یاران شتاب کنید قافله در راه است/ کریمی

یاران شتاب کنید قافله در راه است/ کریمی

حسین من آمده ام به کربلا/ نریمان پناهی
حسین من آمده ام به کربلا/ نریمان پناهی

حسین من آمده ام به کربلا/ نریمان پناهی

ثواب گریه/ علی صفایی حائری
ثواب گریه/ علی صفایی حائری

ثواب گریه/ علی صفایی حائری

میره کربلا توی این شبا/ مهدی رسولی
میره کربلا توی این شبا/ مهدی رسولی

میره کربلا توی این شبا/ مهدی رسولی

بس عزیز است برای همه کس خاطر تو/ کریمی
بس عزیز است برای همه کس خاطر تو/ کریمی

بس عزیز است برای همه کس خاطر تو/ کریمی

آورده ام دو هدیه برایت/ ارضی
آورده ام دو هدیه برایت/ ارضی

آورده ام دو هدیه برایت/ ارضی

اَشهَدُ اَنَّکَ تَشهَدُ مَقَامِی تَسمَعُ کَلامِی تَرُدُّ سَلامِی/ رسولی
اَشهَدُ اَنَّکَ تَشهَدُ مَقَامِی تَسمَعُ کَلامِی تَرُدُّ سَلامِی/ رسولی

اَشهَدُ اَنَّکَ تَشهَدُ مَقَامِی تَسمَعُ کَلامِی تَرُدُّ سَلامِی/ رسولی

سایه لطف تو کاش از سر ما کم نشود/ ارضی
سایه لطف تو کاش از سر ما کم نشود/ ارضی

سایه لطف تو کاش از سر ما کم نشود/ ارضی

عمریه هم نفسیم/ مطیعی
عمریه هم نفسیم/ مطیعی

عمریه هم نفسیم/ مطیعی

توی خیمه هنوز من سرلشکرتم/ کریمی
توی خیمه هنوز من سرلشکرتم/ کریمی

توی خیمه هنوز من سرلشکرتم/ کریمی