0
ویژه نامه ها

تأثير قرآن و حديث در مثل هاي فارسي

يکي از سرچشمه هاي مثل در تمام دنيا، متون مقدس و ديني و جملات واعظان و انبيا و مقدسان و عارفان است. تأثير ادبيات ديني در مثل هاي فارسي نيز، چه آنچه از قبل از اسلام بازمانده و چه آنچه پس از اسلام ساخته شده، پيداست. از جمله، مظاهر اين تأثير در آيات قرآن و احاديث است، که در اين نوشتار به نمونه هايي از آن اشاره مي گردد.
تأثير قرآن و حديث در مثل هاي فارسي

تأثير قرآن و حديث در مثل هاي فارسي
تأثير قرآن و حديث در مثل هاي فارسي


 

نويسنده: مهدي سلطاني رناني




 
يکي از سرچشمه هاي مثل در تمام دنيا، متون مقدس و ديني و جملات واعظان و انبيا و مقدسان و عارفان است. تأثير ادبيات ديني در مثل هاي فارسي نيز، چه آنچه از قبل از اسلام بازمانده و چه آنچه پس از اسلام ساخته شده، پيداست.
از جمله، مظاهر اين تأثير در آيات قرآن و احاديث است، که در اين نوشتار به نمونه هايي از آن اشاره مي گردد.

الف- قرآن کريم
 

تأثير آيات قراني در مثل ها به سه گونه است
1. استفاده از عين آيه به عنوان مثل:
- « لا اکراه في الدين» در دين هيچ اجباري نيست.( سوره بقره، آيه 256)
- « هل جزاء الاحسان الاّ الاحسان»پاداش احسان جز احسان است؟( سوره الرحمن، آيه 60)
2. گاه بخشي از آيه عيناً آورده مي شود؛ مثل:
گنجشک يک پولي انا اعطينا نمي خواهد.(1)
اشاره است به آيه شريفه « انا اعطيناک الکوثر»( سوره کوثر، آيه 1)
گنجشک يک پولي انا انزلنا نمي خواند.(2)
اشاره است به آيه شريفه « انا انزلناه في ليله القدر»( سوره قدر، آيه 1)
جا به جا کنعبد، جا به جا کنستعين.
اشاره است به آيه شريفه « اياک نعبد و اياک نستعين»( سوره حمد، آيه 5)
« بسم الله...» اش را گفتي تا « و لا الضالين» خيلي راه است.(3)
هرکه با « بسم الله» جلو آمد، با « اعوذ بالله» نگاهش کن.
3. گاهي نيز به طور غير مستقيم به مفهوم آيه اي اشاره دارد:
به جرم عيسي، موسي را مگير. اشاره است به آيه « و لا تزر وازره وزر اخري»( سوره انعام، آيه 164)
عيب من جمله بگفتي هنرش نيز بگو.(4) اشاره است به آيه « و منافع للناس و إثمهما اکبر من نفعهما»( سوره بقره، آيه 219)
عيسي به دين خود، موسي به دين خود.(5) اشاره است به آيه « لکم دينکم ولي دين»( سوره کافرون، آيه 6)
کسي را به گور ديگري نمي گذارند.(6) اشاره است به آيه « و لا تزر وازرة وزر اخري»( سوره فاطر، آيه 18)
از پس هر گريه آخر خنده اي است. اشاره است به آيه « إن مع العسر يسراً» ( سوره انشراح، آيه 4)
آتش که به بيشه افتاد، خشک و تر مي سوزد.
اشاره است به آيه « و اتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منکم خاصة» ( سوره انفال، آيه 25)

ب- احاديث
 

تأثير احاديث در مثل ها به دو گونه است:
1. استفاده از عين حديث به عنوان مثل:
الخير في ما وقع
حب الوطن من الايمان
2. استفاده از مفهوم حديث:
با توکل زانوي اشتر ببند.(7)
دست خدا با جماعت است.(8)
اول ما خلق الهش خراب است.(9)
مؤمن آيينه مؤمن است.(10)
وقت گرفتن نادعلي است، وقت پس دادن مظهر العجايب(11).

پي‌نوشت‌ها:
 

1. گنجشک يک پولي انا اعطينا نمي خواهد.
مثل مذکور بدين مفهوم است که انسان هاي بيشتر از حد فقير توجه کاملي به دينداري و ايمان ندارند. از جهتي نيز نمايان گر اين حديث است که « کاد الفقر أن يکون کفراً»
2. مثل دوم هم همين طور- به همان نکته فوق اشاره دارد.
3. مثل سوم اشاره به اين نکته دارد که انسان در همه مسائل و امور خود را دخالت نمي دهد و در زندگي بايد برنامه ريزي صحيح داشته باشد. همچنين اشاره به اين مضمون دارد که هر امري مسير تعادل را بايد مراعات نمايد.
4. ديوان حافظ.
5. دهخدا، علي اکبر، امثال و حکم، بخش مثل ها.
6. دهخدا، همان.
7. اشاره است به حديث « اعقلها و التّوکل».
8. اشاره است به حديث « يد الله مع الجماعة».
9. اشاره است به حديث نبوي « اول ما خلق الله العقل».
10. ترجمه حديث:« المؤمن مرآت المؤمن»؛ رک: دهخدا، علي اکبر، امثال و حکم، بخش مثل ها.
11. اشاره است به « نادعلياً مظهر العجايب»
 

منبع: نشريه بشارت شماره 75




 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها
تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها

تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها

ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر
ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر

ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر

مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد
مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد

مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد

علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی
علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی

علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی

انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید
انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید

انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید

دوتا سرو آزاده/ رسولی
دوتا سرو آزاده/ رسولی

دوتا سرو آزاده/ رسولی

چشام وقف توئه/ کریمی
چشام وقف توئه/ کریمی

چشام وقف توئه/ کریمی

ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی
ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی

ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی

این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه
این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه

این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه

دین محبت/ استاد مومنی
دین محبت/ استاد مومنی

دین محبت/ استاد مومنی

سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری
سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری

سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری

نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی
نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی

نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی

حضرت زینب سلام الله علیها
حضرت زینب سلام الله علیها

حضرت زینب سلام الله علیها

باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی
باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی

باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی

دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی
دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی

دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی

تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی
تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی

تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی

در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور
در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور

در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور

کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی
کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی

کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی

هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی
هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی

هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی

جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی
جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی

جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی

بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان
بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان

بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان