0
ویژه نامه ها

بررسي سندي روايات آغاز نزول وحي(2)

1-1. ابن قولويه: محمد بن قولويه، من خيار اصحاب سعد. ( علامه حلّي، 271؛ نجاشي، 305/1؛ اردبيلي،158/1) جعفر بن محمد بن جعفر بن موسي بن قولويه: ثقه جليلٌ مصنف، کل ما يوصف به الناس من جميل و ثقه. (ابن داود حلّي،88)
بررسي سندي روايات آغاز نزول وحي(2)

بررسي سندي روايات آغاز نزول وحي(2)
بررسي سندي روايات آغاز نزول وحي(2)


 

نويسندگان:دکتر سيد علي اکبر ربيع نتاج(1)
عاليه روح اله زاده اندواري(2)




 

1. بررسي روايات مربوط به 27 رجب
 

1-1. ابن قولويه: محمد بن قولويه، من خيار اصحاب سعد. ( علامه حلّي، 271؛ نجاشي، 305/1؛ اردبيلي،158/1) جعفر بن محمد بن جعفر بن موسي بن قولويه: ثقه جليلٌ مصنف، کل ما يوصف به الناس من جميل و ثقه. (ابن داود حلّي،88)
درکتب رجالي وصفي از او نشده است.
2-1. محمد به حسن جوهري: احمد بن محمد بن عبيد الله بن الحسن بن عياش بن ابراهيم بن ايوب الجوهري: ابوعبدالله و ام سکينه بنت الحسين بن يوسف به يعقوب بن اسماعيل بن اسحاق... . (نجاشي،58/1)
در کتب رجالي وصفي از او نشده است.
3-1. اشعري: مولي حمزه بن ايسع الأشعري- ثقه (حر عاملي،68): اين اسم مشترک ميان چند نفر مي باشد.
4-1. بزنطي: احمد بن محمد ابي نصر بزنطي: فقد روي عن ابي الحسن و ابي الحسن الرضا(ع) (خويي،244/2؛ ابن داوود حلي،38؛ علامه حلي،13)
أجمع أصحابنا علي تصحيح ما يصحّ عن هولاء و تصديقهم و أقرّوا لهم بالفقه و العلم: منهم: احمد بن محمد بن ابي نصر. (کشي،459)
«ابوجعفر» معروف به البزنطي. کوفي ثقه، لقي الرضا و أبا جعفر(ع) و کان عظيم المنزله عندهما و له کتب، منها: الجامع، قرأناه علي أبي عبدالله الحسين بن عبيدالله رحمه الله. (نجاشي، 220/1؛ طوسي،50/1)
يکي از توثيقات عمومي که بين علماي شيعه اماميه شهرت يافته، اين است که محمد بن ابي عمير، صفوان بن يحيي و بزنطي جز از موثق روايت نمي کنند.
بزنطي: مولي السّکونّي، ثقه جليل عندهما، له کتاب الجامع. (ابن داود حلي،38)
5-1. ابان بن عثمان : ابان بن عثمان الأحمر البجلي: تسميه الفقهاء من اصحاب أبي عبدالله(ع) أجمعت العصابه علي تصحيح ما يصحّ عن هولاء و تصديقهم لما يقولون و أقرّوا لهم بالفقه. و فيه عن علي بن الحسن بن فضّال أن أبان بن عثمان کان ناووسياً. (حر عاملي،35؛ کشي،105) قال عمرو بن شعيب: ما رأيت أعلم بحديث و لا فقه منه و قال العجلي: ثقه من کبارالتابعين و قال ابن سعد: مدني، تابعي ثقه. قلت: و کذا قال ابن حبان في «الثقات» (ابن حجر عسقلاني،121/1) علامه حلّي و ابن داود نيز به فساد مذهب او اشاره مي کنند، هر چند روايات وي را به دليل آنکه در شمار اصحاب اجماع است، مي پذيرند. ( علامه حلّي،74؛ ابن داود حلّي،15 )
ابن حجر مي گويد: درباره ابان بن عثمان ايراداتي نيز ذکر شده است. هر چند به طور کامل او را ترک نکرده اند، گفته شده عقيلي او را تضعيف کرده است، امّا من چيزي نديدم. (ابن حجر عسقلاني،122/1)

2. بررسي روايات مربوط به شب قدر( اماميه)
 

1-1-2. حفص بن غياث: عده في اصحاب الباقر و الصادق(ع) و عنونه الفهرست قائلاً: القاضي، عامي المذهب، له کتاب معمتد. (تستري،589/3)
حفص بن غياث بن طلق بن معاويه ابوعمر و القاضي کوفي و عامي، له کتاب معتمد. (ابن داود حلي، 448؛ خويي،149/6)
روي عن جعفرالصادق(ع) : ثقه، صاحب حديث، فقيه، ثبت و قال ابن حبان في الثقات و قال ابن داود بن رشيد: حفص کثيرالغلط و قال ابوحاتم: مجهول، لا اعرفه. ( ابن حجر عسقلاني، 378/2) حفص بن غياث القاضي، ولّي القضاء لهارون و روي عن الصادق(ع) و کان عامياً، و له کتاب معتمد. و روي حفص، عن ابي الحسن موسي (ع). (علامه حلي،340؛ نجاشي 325/1)
1-2-2. علي بن ابراهيم: اين اسم در کتب رجالي مشترک ميان چند نفر است.
قال ابوالقاسم اللالکائي: قيل انه کان يفهم و قال الدار قطني: ثقه. قلت: قال الحاکم في
المدخل: علي بن ابراهيم عن روح، قيل: انه مروزي مجهول. (ابن حجر عسقلاني، 647/5)
- علي بن ابراهيم محمد بن الحسن بن محمد بن عبدالله بن حسين بن علي بن ابي طالب (ع) «ابوالحسن الجواني، ثقه، صحيح الحديث. له کتاب: اخبار صاحب فخ و کتاب اخبار يحيي بن عبدالله بن الحسن. (نجاشي،92/2)
2-2-2. ابن ابي عمير، وي از موثق ترين مردم نزد شيعه و اهل سنت و عابدترين و پاکدامن ترين آنان بود. سه امام را درک کرده و از آنان حديث نقل کرده است. (طوسي،168) بسياري از محققان شيعي مراسيل ابن ابي عمير را همانند مسانيد وي معتبر داشته اند. قال الکشي: انه ممن اجمع اصحابنا علي تصحيح ما يصح عنه و اقروا له بالفقه و العلم. (کشي،488)
3-2-2. عمر اذنيه: عمر بن محمد بن عبدالرحمان اذنيه: شيخ اصحابنا البصريين و وجههم، روي عن ابي عبدالله (ع) مکاتبه، له کتاب الفرائض. (نجاشي،283/2)
روي عن ابي عبدالله(ع) مکاتبه، له کتاب فرائض و کان ثقه صحيحاً. (علامه حلي،121)
4-2-2. فضيل: الفضيل بن سيار النّهدي «ابوالقاسم» عربي، بصري، صميم، ثقه.
- ابراهيم بن عبدالله، قال: کان ابوعبدالله (ع) اذا رأي الفضيل بن سيار قال: بشّر المخبتين من احبّ ان يري رجلاً من اهل الجنّه فلينظر إلي هذا. (کشي،185) ايشان از اصحاب اجماع و از شاگردان مشترک امام باقر و امام صادق (ع) مي باشد. (همان،206)
5-2-2. زراره: زراره بن اعين: شيخ اصحابنا في زمانه و متقدمهم و کان قارئاً فقيهاً متکلماً شاعراً اديباً. (نجاشي،175/1؛ اردبيلي،324/1) زراره بن اعين شيباني قد اجتمعت فيه خلال الفضل و الدين، ثقه صادق فيما يرويه. (علامه حلي، 152؛ خويي،218/7)
قال ابوعبدالله (ع) : يا زراره ان إسمک في اسامي اهل الجنه بغير الف؟ قلت: نعم جعلت فداک اسمي عبد ربه و لکني لقّبت بزراره. (کشي،123)
زراره بن اعين شيباني: مولاهم ابو علي: کان أصدق اهل زمانه و افضلهم، قال فيه صادق(ع): لولاه زراره لقلت انّ احاديث ابي (ع) ستذهب. (ابن داوود حلي، 155)
اجتمعت العصابه علي تصديقه و الانقياد له بالفقه في سته هم افقه الأولين من اصحاب ابي جعفر و ابي عبدالله عليهما السلام. (کشي،206)
6-2-2. حمران: حمران بن اعين: اخو زراره و ممدوح معظّم. (ابن داود حلي،134)
حمران ابن اعين شيباني: تابعي من اصحاب الباقر(ع) و عدّه في أصحاب الصادق(ع) قائلاً: مولي، کوفي تابعي و حمران بن اعين مؤمن لا يرتد و الله ابداً. (خويي،252/6)
قال ابوحاتم: شيخ صالح و قال ابن معين: ليس بشيء و قال الآجري عن ابي داود: کان رافضياً و قال النسايي: ليس يثقه و قال ابي عربي: ليس بالساقط (ابن حجر عسقلاني،437/2)
حمران بن اعين: شکور و هو عظيم القدر جليل. (اردبيلي،278/1)
در زنجيره اين حديث علي بن ابراهيم قرار دارد که مشترک اسمي است و در اصطلاح حديثي به آن حديث مشترک گويند.
در سلسله سند اين حديث راوياني از اصحاب اجماع قرار دارند و اصحاب ما اجماع و اتفاق دارند، روايتي را که ازاين جمع به صحت پيوسته، صحيح شمارند و همه بر فقه و فضل و ضبط و وثوق آن اقرار دارند. گرچه روايتي را که آنان از معصوم نقل کنند، مرسل يا مرفوع يا مجهول باشد. (اردبيلي،278/1)
3-2. علي بن ابي حمزه: قال ابن مسعود: قال أبوالحسن علي بن حسن بن فضال : علي بن أبي حمزه کذّاب متّهم. (کشي،338)
قال ابن مسعود: سمعت علي بن الحسن يقول: ابن ابي حمزه کذاب ملعون. (کشي،338)
علي بن ابي حمزه: کوفي و روي ابي عبدالله (ع) ثم وقف، و هو أحد عمد الواقفه. (نجاشي،249/2)
علي بن أبي حمزه البطائني: واقفي، قال له أبوالحسن: انت و اصحابک أشاه الحمير. (ابن داود حلي،478)
الظاهر أن المراد بأبي بصير في الروايه ليث المرادي أو يحيي بن القاسم الأسدي، بقرينه تکنيته بأبي محمد، و لأن الروايه عن الصادق عليه السلام. و لم يظهر ادراک عبدالله بن محمد الأسدي الصادق عليه السلام. (همان،155)
أبي بصير ليث بن البختري المرادي: قال جميل بن درّاج: سمعت أبا عبدالله عليه السلام بقول بشّر المخبتين بالجنّه: بريد بن معاويه العجلي و أبوبصير ليث بن البختري المرادي و محمد بن مسلم و زراره، أربعه نجباء، امناء الله علي حلاله و حرامه، لولا هؤلاء انقطعت آثار النبوه و اندرست. هؤلاء القوّامون بالقسط، هؤلاء السابقون السابقون، اولئک المقربون. (همان،151)
ليث بن مختري: ثقه عظيم الشأن. قال فيه الباقر (ع): بشر المخبتين بالجنّه: (ابي داود حلي، 392)
1-4-2. علي بن ابراهيم: قبلاً ذکر شد.
2-4-2. عبدالله بن المغيره: کوفيّ، ثقه ثقه، لا يعدل به أحدٌ من جلالته و دينه، روي عن أبي الحسن موسي عليه السلام. (نجاشي،215/2؛ علامه حلي،199)
- عبدالله بن مغيره البجلي: ثقه ثقه لا يعدل به أحد من جلالته و دينه و ورعه. من اصحاب الإجماع، کان واقفياً فرجع. (حر عاملي،162)
عبدالله بن المغيره و هو کوفيّ و أجتمعت العصابه علي تصحيح ما يصحّ من هؤلاء و تصديقهم
لما يقولون و أقروا لهم بالفقه: منهم: عبدالله بن مغيره. (کشي،490)
3-4-2. عمرو الشامي: عمرو بن سليم الحضرمي الشاميّ
عمرو بن بکر بن تميم السکسکيّ الشّامي: قال ابن عدي: له احاديث مناکير، قلت: و قال العقيلي: حديثه غير محفوظ. و قال الساجي: ضعيف و قال أبونعيم: روي عن ابراهيم بن أبي عبله و ابن جريج مناکير لاشيء. (ابن حجر عسقلاني،119/6) در کتب رجالي شيعه از اين شخص وصفي به ميان نيامده است.
با وجود اين حديثي که از عمروالشامي در مورد نزول قرآن در شب قدر بيان شده، از جهت متن با ساير احاديث تفاوت دارد؛ چون بر خلاف ديگر روايات او نزول قرآن را در اول ماه رمضان دانسته، در حالي که گفتيم قرآن در دهه آخر رمضان و روز بيست و سوم نازل شده است.
1-5-2. مفضل بن عمر: جعفي: فاسد المذهب و مضطرب الروايه. لايعبأبه. و قيل انّه کان خطابيّاً. (نجاشي،461/2)
مفضل بن عمر الجعفي، أبوعبدالله: ضعيف، کوفي، متهافت، مرتفع القول، خطابي، و قد زيد عليه شيء کثير، و حمل الغلاه في حديثه حملاً عظيماً. و لا يجوز ان يکتب حديثه. روي عن ابي عبدالله و ابي الحسن (ع). (علامه حلي،407)
و قد اورد الکشي احاديث تقتضي مدحه و الثناء عليه، و احاديث تقتضي ذمه و البراءه منه. (کشي،581)
جزائري و بهبودي در مورد روايات مفضل گفتند: يظهر من رواياته التخليط و الغلو و الارتفاع و الوضع و الاختلاق. (ساعدي،350/3)
فاسد المذهب و مضطرب الروايه و مرتفع القول و... الفاظي هستند که دلالت بر جرح راوي مي کنند. (شهيد ثاني،109)
در نتيجه او را راوي ضعيفي که در رواياتش دچار اختلاف و آشفتگي و غلو است و در مذهب فاسد و از خطابيه است، توصيف کرده اند. افزون برآن، غاليان اخبار بسياري به او نسبت داده اند. مفضل بن عمر جعفي داراي کتب و نگاشته هايي است که آن ها را غير قابل اعتماد و استناد ارزيابي کرده اند. (نجاشي،416/2) البته درباره مفضل اختلاف است و برخي او را ضعيف نمي دانند. به عنوان مثال، خويي در پايان شرح حال مفضل نتيجه مي گيرد که او بزرگ منزلت و ثقه است. (خويي،330/9)

پي‌نوشت‌ها:
 

1-دانشيار دانشگاه مازندران
نشاني الکترونيکي:sm.rabinataj@yahoo.com.
2-کارشناس ارشد علوم قرآن و حديث
نشاني الکترونيکي:A.Roh@yahoo. com
*تاريخ دريافت مقاله:1388/9/7
*تاريخ پذيرش مقاله:1388/11/14
 

منبع:نشريه علوم و معارف قرآن کريم، شماره5.




 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
جندی شاپور کهن ترین دانشگاه جهان اسلام (با کیفیت HD)
جندی شاپور کهن ترین دانشگاه جهان اسلام (با کیفیت HD)

جندی شاپور کهن ترین دانشگاه جهان اسلام (با کیفیت HD)

سالروز شهادت دکتر مجید شهریاری
سالروز شهادت دکتر مجید شهریاری

سالروز شهادت دکتر مجید شهریاری

پیام رهبر معظم انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌ زاده
پیام رهبر معظم انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌ زاده

پیام رهبر معظم انقلاب درپی ترور دانشمند هسته‌ای و دفاعی شهید محسن فخری‌ زاده

از سرگرمیهای دوران قرنطینه
از سرگرمیهای دوران قرنطینه

از سرگرمیهای دوران قرنطینه

نامه امام زمان(عج) به شیخ مفید
نامه امام زمان(عج) به شیخ مفید

نامه امام زمان(عج) به شیخ مفید

اظهارات فردوسی پور درباره مارادونا
اظهارات فردوسی پور درباره مارادونا

اظهارات فردوسی پور درباره مارادونا

خدا به کدوم راضیه/ استاد رفیعی
خدا به کدوم راضیه/ استاد رفیعی

خدا به کدوم راضیه/ استاد رفیعی

تخریب برجی در ابوظبی در کمتر از 10 ثانیه
تخریب برجی در ابوظبی در کمتر از 10 ثانیه

تخریب برجی در ابوظبی در کمتر از 10 ثانیه

تلاوت زیبای استاد عبدالعال از آیه 197 سوره بقره
تلاوت زیبای استاد عبدالعال از آیه 197 سوره بقره

تلاوت زیبای استاد عبدالعال از آیه 197 سوره بقره

تلاوت سوره مریم آیه ۲۳/ شعبان عبدالعزیز صیاد
تلاوت سوره مریم آیه ۲۳/ شعبان عبدالعزیز صیاد

تلاوت سوره مریم آیه ۲۳/ شعبان عبدالعزیز صیاد

پادشت کمتر از شهید نیست/ استاد عالی
پادشت کمتر از شهید نیست/ استاد عالی

پادشت کمتر از شهید نیست/ استاد عالی

نخستین مصاحبه همسر شهید فخری‌زاده
نخستین مصاحبه همسر شهید فخری‌زاده

نخستین مصاحبه همسر شهید فخری‌زاده

مستند پارک‌های ملی آفریقا (قسمت پنجم)
مستند پارک‌های ملی آفریقا (قسمت پنجم)

مستند پارک‌های ملی آفریقا (قسمت پنجم)

بکُشید ما را؛ ملت ما بیدارتر می‌شود
بکُشید ما را؛ ملت ما بیدارتر می‌شود

بکُشید ما را؛ ملت ما بیدارتر می‌شود

روایت رئیس سازمان انرژی اتمی از شهید فخری‌زاده
روایت رئیس سازمان انرژی اتمی از شهید فخری‌زاده

روایت رئیس سازمان انرژی اتمی از شهید فخری‌زاده

تحلیلگر راشاتودی: ایران به هر اقدامی پاسخ می‌دهد
تحلیلگر راشاتودی: ایران به هر اقدامی پاسخ می‌دهد

تحلیلگر راشاتودی: ایران به هر اقدامی پاسخ می‌دهد

خدایا گرفتاری بزرگ شد
خدایا گرفتاری بزرگ شد

خدایا گرفتاری بزرگ شد

معرفی دانشگاه شهید چمران اهواز
معرفی دانشگاه شهید چمران اهواز

معرفی دانشگاه شهید چمران اهواز

دستاوردهای شهید هسته‌ای محسن فخری زاده
دستاوردهای شهید هسته‌ای محسن فخری زاده

دستاوردهای شهید هسته‌ای محسن فخری زاده

شبکه های رسانه ملی HD می شوند / کیفیت تصویر اچ.دی چگونه است؟
شبکه های رسانه ملی HD می شوند / کیفیت تصویر اچ.دی چگونه است؟

شبکه های رسانه ملی HD می شوند / کیفیت تصویر اچ.دی چگونه است؟

حکمت |  چرا از مکانیسم فرافکنی استفاده می کنیم؟ / استاد فرهنگ
حکمت | چرا از مکانیسم فرافکنی استفاده می کنیم؟ / استاد فرهنگ

حکمت | چرا از مکانیسم فرافکنی استفاده می کنیم؟ / استاد فرهنگ