0
ویژه نامه ها

عیب کس منگر به عیب خود ببین

آن یکی را خال اندر چشم بود * بی‌خبر از خود بُدو خشم بود در ملامت، نیک بر بسته کمر* می‌زد او را طعن بر خال بَصَر وان دگر گستاخ گشته در زفان * بی‌خبر از خال چشم خویشتن دست طعن انداخته بر شاخ وی * بر بساط عیب‌جویی برده
عیب کس منگر به عیب خود ببین
عیب کس منگر به عیب خود ببین

 





 

زمینه پیدایش

آن یکی را خال اندر چشم بود * بی‌خبر از خود بُدو خشم بود در ملامت، نیک بر بسته کمر* می‌زد او را طعن بر خال بَصَر وان دگر گستاخ گشته در زفان * بی‌خبر از خال چشم خویشتن دست طعن انداخته بر شاخ وی * بر بساط عیب‌جویی برده پی گشت از اجمال ایشانم عیان * صورت افعال خلق این جهان که همه هستند با هم عیب‌جوی * بی‌خبر از عیب خود در پشت و روی گر تو را هوشی است خاموشی گزین * عیب کس منگر به عیب خود ببین(1)

پیامها

انسان باید به جای دقت و تجسس در عیب دیگران، به فکر یافتن، اصلاح و رفع عیب‌های خویش باشد.
کاربرد: در نکوهش کار کسانی که به جای اصلاح عیوب خود، به خرده‌گیری از دیگران می‌پردازند و درباره کسانی که عیوب خود را نمی‌بینند و پیوسته در پی عیوب دیگران هستند، به کار می‌رود.

ضرب المثل های هم مضمون

آب، صدای شرشر خودش را نمی‌شنود.
آبکش به آفتابه میگه دو سوراخه.
آدم قوزی، قوز خودش را نمی‌بیند.
آیینه‌اش را گم کرده است.
اگر دریا صدای خودش را بشنود، زهره ترک می‌شود.
جهل بر عیب، زِهَر عیب که دارای بَتر است.
چون خود همه عیبی، چه کُنی عیب کسان فاش.
خار را در چشم دیگران می‌بیند و شاه تیر را در چشم خود نمی‌بیند.
دنیا را ببین چه فنده، کور به کچل می‌خنده.
دیگ به دیگ گوید رویت سیاه.
سیر را باش که طعنه به پیاز می‌زند.
طعنه‌داران طعنه بر ما می‌زنند.
عیب خود را کسی نمی‌بیند.
عیبی به عیب خود نرسیدن نمی‌رسد.
کاهی را در چشم من می‌بیند و کوه را در چشم خود نمی‌بیند.
کلاغ به کلاغ گوید رویت سیاه.
کور خود است و بینای مردم.
هر که عیب خویش بیند، از همه بیناتر است.(2)

اشعار هم مضمون

ضِحکه بُوَد بوم با شمائل مشئوم * طعنه زند بر قیافه زاغان (سید نصرالله تقوی)
گر خدا خواهد که پوشد عیب کس * کم زند در عیب معیوبان نفس(3) (مولوی)

ریشه های قرآنی حدیثی

قرآن کریم: «وَیْلٌ لِّکُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ؛ وای بر هر عیب‌جوی هرزه زبان». (همزه: 1)
امام علی(علیه السلام): «اَکبَرُ العَیبِ ان تَعیبَ ما فیکَ مِثلُهُ؛ بزرگ‌ترین عیب آن است که از چیزی خُرده‌ گیری که مانند آن در خودت وجود دارد».(4)
امام علی(علیه السلام): «لا تَعِب غَیرَکَ بِما تَأتیه؛ از دیگری به دلیل کاری که خود نیز آن را انجام می‌دهی، خرده مگیر».(5)

لغات

اجمال: به اختصار سخن گفتن

پی‌نوشت‌ها:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، 1385، چ 2، ص 657.
2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، 1385، چ 1، ص 532.
3. همان.
4. نهج‌البلاغه سید رضی، ترجمه: کاظم محمدی و محمد دشتی، قم، انتشارات امام علی(علیه السلام)، 1396 هـ.ق، چ 2، حکمت 353.
5. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه: سید جلال الدین محدث، دانشگاه تهران، 1360، چ 3، ح 10384.

منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
طرز تهیه سه نوع سوفله خاص
طرز تهیه سه نوع سوفله خاص

طرز تهیه سه نوع سوفله خاص

مبین | سوره مبارکه توحید (اخلاص) / استاد شهریار پرهیزگار
مبین | سوره مبارکه توحید (اخلاص) / استاد شهریار پرهیزگار

مبین | سوره مبارکه توحید (اخلاص) / استاد شهریار پرهیزگار

سه مورد از محبوب ترین غذا های لبنان
سه مورد از محبوب ترین غذا های لبنان

سه مورد از محبوب ترین غذا های لبنان

موارد مصرف و عوارض جانبی سرترالین
موارد مصرف و عوارض جانبی سرترالین

موارد مصرف و عوارض جانبی سرترالین

طرز تهیه چند غذای پرطرفدار خارجی
طرز تهیه چند غذای پرطرفدار خارجی

طرز تهیه چند غذای پرطرفدار خارجی

عجایب معماری و شهر سازی مدرن در سنگاپور
عجایب معماری و شهر سازی مدرن در سنگاپور

عجایب معماری و شهر سازی مدرن در سنگاپور

موارد مصرف و عوارض جانبی آموکسی سیلین
موارد مصرف و عوارض جانبی آموکسی سیلین

موارد مصرف و عوارض جانبی آموکسی سیلین

دستور تهیه سه مدل پیتزای خاص و خوشمزه
دستور تهیه سه مدل پیتزای خاص و خوشمزه

دستور تهیه سه مدل پیتزای خاص و خوشمزه

سخن آوا | همّت بلند / استاد عالی
سخن آوا | همّت بلند / استاد عالی

سخن آوا | همّت بلند / استاد عالی

موارد مصرف وعوارض جانبی وارفارین
موارد مصرف وعوارض جانبی وارفارین

موارد مصرف وعوارض جانبی وارفارین

موارد مصرف و عوارض جانبی متفورمین
موارد مصرف و عوارض جانبی متفورمین

موارد مصرف و عوارض جانبی متفورمین

شایع ترین بیماری های ارتوپدی را بشناسیم
شایع ترین بیماری های ارتوپدی را بشناسیم

شایع ترین بیماری های ارتوپدی را بشناسیم

بیمـارستـان موقـوفـه مفـرح
بیمـارستـان موقـوفـه مفـرح

بیمـارستـان موقـوفـه مفـرح

تلاوت زیبای استاد شحات انور از آیه 16 سوره انشقاق
تلاوت زیبای استاد شحات انور از آیه 16 سوره انشقاق

تلاوت زیبای استاد شحات انور از آیه 16 سوره انشقاق

کتمان ابن قتیبه از وقوع سوزاندن درب خانه حضرت زهرا(علیها السلام)
کتمان ابن قتیبه از وقوع سوزاندن درب خانه حضرت زهرا(علیها السلام)

کتمان ابن قتیبه از وقوع سوزاندن درب خانه حضرت زهرا(علیها السلام)

چگونه همه گیری ها پایان می یابد؟
چگونه همه گیری ها پایان می یابد؟

چگونه همه گیری ها پایان می یابد؟

تقسیم عادلانه فضای مسجد/ استاد قرائتی
تقسیم عادلانه فضای مسجد/ استاد قرائتی

تقسیم عادلانه فضای مسجد/ استاد قرائتی

طرز تهیه چند مدل املت فرنگی خوشمزه
طرز تهیه چند مدل املت فرنگی خوشمزه

طرز تهیه چند مدل املت فرنگی خوشمزه

جهنم کار خدا نیست!/ استاد انصاریان
جهنم کار خدا نیست!/ استاد انصاریان

جهنم کار خدا نیست!/ استاد انصاریان

نقش اصلی سفارت آمریکا در بغداد
نقش اصلی سفارت آمریکا در بغداد

نقش اصلی سفارت آمریکا در بغداد

ترتیل قرآن کریم/ محمود شحات انور: سوره حجرات
ترتیل قرآن کریم/ محمود شحات انور: سوره حجرات

ترتیل قرآن کریم/ محمود شحات انور: سوره حجرات