0
ویژه نامه ها

هر که نان از عمل خویش خورد * منت حاتم طایی نبرد

به حاتم طایی گفتند: «از تو بزرگ‌همت‌تر در جهان دیده‌ای یا شنیده‌ای؟»‌ گفت: «بلی!‌ یک روز، چهل شتر برای امرای عرب قربانی کرده بودم. پس برای حاجتی بیرون رفتم. خارکنی را دیدم، پُشته فراهم کرده است. به او گفتم به مهمانی حاتم نمی‌آیی؟
هر که نان از عمل خویش خورد * منت حاتم طایی نبرد
هر که نان از عمل خویش خورد * منت حاتم طایی نبرد

 





 

زمینه پیدایش

به حاتم طایی گفتند: «از تو بزرگ‌همت‌تر در جهان دیده‌ای یا شنیده‌ای؟»‌ گفت: «بلی!‌ یک روز، چهل شتر برای امرای عرب قربانی کرده بودم. پس برای حاجتی بیرون رفتم. خارکنی را دیدم، پُشته فراهم کرده است. به او گفتم به مهمانی حاتم نمی‌آیی؟ گفت: «هر که نان از عمل خویش خورد * منّت حاتم طایی نبرد.» من او را به همت و جوان مردی از خود برتر دیدم.(1)

پیامها

در مورد افرادی استفاده می‌شود که به دلیل مناعت طبع، دست نیاز به سوی دیگران دراز نمی‌کنند و به داشته‌های خود، قناعت می‌کنند.

ضرب المثل های هم مضمون

ـ آدم باید با بال خودش پرواز کند.(2)
ـ آدم باید دست به زانوی خودش بگیرد و بگوید، یا علی!(3)
ـ بار خود بر کس منه، بر خویش نه.(4)
ـ بخور نان خود، بر سر خوان خویش.(5) (نظامی)
ـ مثل شتر، بار خودت را بردار.(6)
ـ هر که به امید همسایه نشست، گرسنه می‌خوابد.(7)
ـ در، به پاشنه خود می‌گردد.(8)
ـ خوش آن چاهی که آب از خود برآرد.(9)
ـ پهلوانی نتوان کرد به زور دگران.(10) (عماد فقیه)

اشعار هم مضمون

به دست، آهن تفته کردن خمیر * بِهْ از دست بر سینه پیش امیر(11) (سعدی)
چو باد، از خرمن دونان ربودن خوشه‌ای تا چند * ز همّت، توشه‌ای بردار و خود تخمی بکار آخر(12) (حافظ)
سرکه از دسترنج خویش و تره * بهتر از نان دهخدا و بره(13) (سعدی)
مرا ز نان جو خویش، چهره کاهی بِهْ * که از شراب حریفان سِفله، گلناری(14) (امیری رازی)
نان خود، از بازوی مردم مخواه * گر که تو را بازوی زور آزماست(15) (پروین اعتصامی)

ریشه های قرآنی حدیثی

پیامبر(صلی الله علیه وآله): «مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ اَلْقی کَلَّهُ عَلَی النّاسِ؛ ملعون است، ملعون است کسی که سَرْبار دیگران باشد.»(16)
پیامبر(صلی الله علیه وآله): «مَنْ اَکَلَ مِنْ کَدِّ یَدِهِ نَظَرَ اللهُ اِلَیْهِ بِالرَّحْمَةِ ثُمَّ لا یُعَذِّبُهُ اَبَداً؛ هر که از دسترنج خود بخورد، خدا به وی نگاه محبت‌آمیز خواهد افکند و آن گاه هرگز او را عذاب نخواهد کرد.»(17)
امام صادق(علیه السلام): «لا تَکُونُوا کَلّاً عَلَی النّاسِ؛ سَرْبار دیگران نباشید.»(18)

لغات

پُشته: هیزم.
اُمرا: پادشاهان.
خوان: سفره.
دونان: افراد پست و کوچک.
تفته: داغ.
سفله: پست.

پی‌نوشت‌ها:

1. گلستان سعدی، باب سوم، حکایت 14.
2. ابراهیم شکورزاده بلوری، دوازده هزار مثل فارسی، ص 261.
3. همان، ص 15.
4. همان، ص 196.
5. امثال و حکم دهخدا، ج 1، ص 396.
6. داستان‌نامه بهمنیاری، ص 553.
7. دوازده هزار مثل فارسی، ص 1009.
8. همان، ص 496.
9. امثال و حکم دهخدا، ج 2، ص 759.
10. دوازده هزار مثل فارسی، ص 313.
11. امثال و حکم دهخدا، ج 1، ص 403.
12. فرهنگ نامه امثال و حکم ایرانی، ص 449.
13. امثال و حکم دهخدا، ج 2، ص 967.
14. همان، ج 3، ص 1509.
15. همان، ج 4، ص 1790.
16. جامع الاحادیث، ح 31260.
17. همان، ح 31737.
18. مجلسی، بحارالانوار، ج 78، ص 381.

منبع مقاله :
مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما



 

 

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روبات و ریشه تاریخی و فرهنگی آن
روبات و ریشه تاریخی و فرهنگی آن

روبات و ریشه تاریخی و فرهنگی آن

موارد مصرف و عوارض جانبی پرفنازین
موارد مصرف و عوارض جانبی پرفنازین

موارد مصرف و عوارض جانبی پرفنازین

موارد مصرف و عوارض جانبی رابپرازول
موارد مصرف و عوارض جانبی رابپرازول

موارد مصرف و عوارض جانبی رابپرازول

زندگی زیر سایه پهپاد/ بازتاب پوستر سایت رهبر انقلاب درباره انتقام سخت از قاتلان سردار سلیمانی
زندگی زیر سایه پهپاد/ بازتاب پوستر سایت رهبر انقلاب درباره انتقام سخت از قاتلان سردار سلیمانی

زندگی زیر سایه پهپاد/ بازتاب پوستر سایت رهبر انقلاب درباره انتقام سخت از قاتلان سردار سلیمانی

دستور تهیه چند نوع پوره خاص و خوشمزه
دستور تهیه چند نوع پوره خاص و خوشمزه

دستور تهیه چند نوع پوره خاص و خوشمزه

جشن عروسی فرزند خاخام یهودی در بروکلین نیویورک آمریکا
جشن عروسی فرزند خاخام یهودی در بروکلین نیویورک آمریکا

جشن عروسی فرزند خاخام یهودی در بروکلین نیویورک آمریکا

طرز تهیه چند نوع پوره برای دورچین
طرز تهیه چند نوع پوره برای دورچین

طرز تهیه چند نوع پوره برای دورچین

اولین تصویر سه بعدی واقعی از ویروس کرونا ایجاد شد
اولین تصویر سه بعدی واقعی از ویروس کرونا ایجاد شد

اولین تصویر سه بعدی واقعی از ویروس کرونا ایجاد شد

طرز تهیه سه نوع پیتزای تابه ای
طرز تهیه سه نوع پیتزای تابه ای

طرز تهیه سه نوع پیتزای تابه ای

بیبی اسفناج چیست و چه خواصی دارد؟
بیبی اسفناج چیست و چه خواصی دارد؟

بیبی اسفناج چیست و چه خواصی دارد؟

آشنایی با فواید زیتون سیاه و عوارض احتمالی آن
آشنایی با فواید زیتون سیاه و عوارض احتمالی آن

آشنایی با فواید زیتون سیاه و عوارض احتمالی آن

آشنایی با طرز تهیه ساندویچ مونت کریستو به سه روش
آشنایی با طرز تهیه ساندویچ مونت کریستو به سه روش

آشنایی با طرز تهیه ساندویچ مونت کریستو به سه روش

«اسرائیلی وقیح» آبروی نداشته تل‌آویو را بر باد داد
«اسرائیلی وقیح» آبروی نداشته تل‌آویو را بر باد داد

«اسرائیلی وقیح» آبروی نداشته تل‌آویو را بر باد داد

مؤلفه های سلامت و بهداشت روان خانواده
مؤلفه های سلامت و بهداشت روان خانواده

مؤلفه های سلامت و بهداشت روان خانواده

مبین | سوره مبارکه شمس / استاد حسن دانش
مبین | سوره مبارکه شمس / استاد حسن دانش

مبین | سوره مبارکه شمس / استاد حسن دانش

موارد استفاده و عوارض جانبی آریپیپرازول
موارد استفاده و عوارض جانبی آریپیپرازول

موارد استفاده و عوارض جانبی آریپیپرازول

حضرت باران(قسمت 11)/ استاد رنجبر
حضرت باران(قسمت 11)/ استاد رنجبر

حضرت باران(قسمت 11)/ استاد رنجبر

موارد مصرف و عوارض جانبی سوستاک
موارد مصرف و عوارض جانبی سوستاک

موارد مصرف و عوارض جانبی سوستاک

طراحی جالب چهره لبرون جیمز ستاره NBA
طراحی جالب چهره لبرون جیمز ستاره NBA

طراحی جالب چهره لبرون جیمز ستاره NBA

قهرمانی حسن تفتیان مسابقات دوی 60 متر فرانسه
قهرمانی حسن تفتیان مسابقات دوی 60 متر فرانسه

قهرمانی حسن تفتیان مسابقات دوی 60 متر فرانسه

آهنگ جشن تولد/ تولدت مبارک! ایشالا صدساله شی
آهنگ جشن تولد/ تولدت مبارک! ایشالا صدساله شی

آهنگ جشن تولد/ تولدت مبارک! ایشالا صدساله شی