0
ویژه نامه ها

اسطوره شناسي ريواس

بنابر اساطير کهن آريايي، مشي و مشيانه که به منزله ي آدم و حوا در روايات ايراني هستند، از ريواس ( ريباس ) پديد آمده اند. مي دانيم که توتميسم يکي از پديده هاي اعتقادي کهن جوامع بشري است. اعتقاد به اين که انسان نخستين از بوته ي ريواس پديد آمده،
اسطوره شناسي ريواس
اسطوره شناسي ريواس

 

نويسنده: احمد ضابطي جهرمي





 


بنابر اساطير کهن آريايي، مشي و مشيانه که به منزله ي آدم و حوا در روايات ايراني هستند، از ريواس ( ريباس ) پديد آمده اند.
مي دانيم که توتميسم يکي از پديده هاي اعتقادي کهن جوامع بشري است. اعتقاد به اين که انسان نخستين از بوته ي ريواس پديد آمده، در واقع اعتقادي است مبتني بر توتم باوري گياهي که سابقه ي آن به دوره ي نوسنگي مربوط مي شود.
ظاهراً گروهي از اقوام ابتدايي ساکن ايران، گمان مي کرده اند که از گياه ريواس پديد آمده اند و از اين رو، اين گياه توتم قبيله، خاندان يا قوم آن ها به شمار مي آمده است.( 1) بعدها اين اسطوره ي کهن در آسياي ميانه نيز عموميت يافته و اصل کلي شده است. شايد آن چه مولانا در مصنوي بيان داشته، يادآور اين نکته تواند بود:

از جمادي مردم و نامي شدم *** وز نما مُردم ز حيوان سر زدم

از ابيات بالا، چنين پيداست که مولانا به اصل خلقت در اسطوره ي ايراني آفرينش يا منشأ انسان از گياه نيز نظر داشته است. ( دکتر مهرداد بهار، ريواس را با مهرگياه منطبق دانسته است. )
ريواس ( ريواچ، ريباج، ريويز، ريباس ) گياهي است وحشي که در فصل بهار در نواحي کوهستاني مي رويد و ساقه ي آن محتوي مواد ذخيره اي ترش و اسيدي است و ايرانيان از ساقه هاي تُرد و تازه ي آن خورشت مي سازند. در فرهنگ ها و در شعر فارسي نيز به خاصيت دارويي، درماني و خوراکي آن اشاره شده است:

قليه باقلا و قليه سيب و ريواس *** گرزي باشد پرکوفت ها گرد و صغار ( لغت نامه ي دهخدا )

واژه ي ريواس در فرهنگ فارسي گاهي به معني مکر و حيله نيز آمده که با جنبه ي اساطيري آن ارتباطي ندارد:

مي نداري خبر تو اي نسپاس *** که به صد بند و حيلت و ريواس ( حديقه ي سنايي )

ضرب المثلي است که مي گويد:
سوغات يارکوهي يا ريواس وحشي است يا پياز(2)
يا:
سوغات يارکوهي يا ريواس است يا قاقروت.(3)

پي‌نوشت‌ها:

1- « در ديگر مآخذ ايراني، نشانه هاي توتم [ حيواني نيز ] آگاه آشکارا به چشم مي خورد؛ مثلاً اجداد فريدون [ که خود پرورده ي گاوي به نام پرمايون يا پرمايه بود ] همه نام گاو را در پشت نام خود داشته اند. » ( پژوهشي در اساطير ايران، ص 180 ) نام خانوادگي گاويار هنوز هم در برخي از نقاط ايران مرسوم است.
به نظر مي رسد که از ديدگاه تحول اسطوره، متناسب با تحولات و تغييرات اجتماعي و معيشتي انسان اوليه، توتم گياهي جاي خود را به توتم حيواني داده باشد. مثلاً آن چنان که از داستان « زال و سيمرغ » در شاهنامه و رابطه ي اين پرنده ي افسانه اي ( که گوشت خوار- خون خوار بوده است ) يا خانواده ي زال و سپس فرزند او، رستم، بر مي آيد. احتمالاً توتم خانواده ي زال، سيمرغ ( يا زير گونه اي از پرندگان شکاري ) بوده است، گرچه آيين طبيعت پرستي، به ويژه خورشيد ( مهر ) پرستي، به نحوي از رفتارهاي رستم، به ويژه در هنگام نيايش هاي پيش و پس از نبرد، پيداست، او در اغلب مبارزات خود، رو به خورشيد زانو مي زند، نماز ( نيايش ) به جا مي آورد و يا طلب ياري مي کند.
پروفسور ياکوب برونونسکي، دانشمند آمريکايي لهستاني تبار، در کتاب و در مجموعه فيلم هاي مستند علمي- پژوهشي « عروج انسان » ( 75-1973 ) مدعي است که قوم بختياري در ايران نيا يا جد خود را بختيار مي دانند که از قوچ وحشي زاييده شده است. ( البته اين موضوع قابل تحقيق و بحث انگيز است. ) در ميان اقوام لر و بختياري هنوز نام هاي خانوادگي بسيار چون دال وند وجود دارد. ( دال به معناي عقاب، و وند پسوندي است به معناي زاده= عقاب زاده يا فرزند عقاب، همچنين به معناي صاحب و داراي عقاب يا عقاب دار. شايد هم اين القاب به خاندان ها و اقوامي مربوط مي شده که با عقاب، باز و شاهين، و يا سياه گوش، يوز دست آموز و سگان تربيت شده به شکار مي رفته اند ( از نام خانوادگي سگ وند تا چندي پيش در برخي از نواحي ايران استفاده مي شد ).
2و3- ده هزار ضرب المثل فارسي، ص 467.

 

منبع مقاله :
ضابطي جهرمي، احمد؛ ( 1389 )، پژوهش هايي در شناخت هنر ايران، تهران: نشر ني، چاپ اول.



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
بیانات رهبر انقلاب پس از دریافت نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا
بیانات رهبر انقلاب پس از دریافت نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا

بیانات رهبر انقلاب پس از دریافت نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا

دُز دوم واکسن ایرانی کرونا به رهبر انقلاب تزریق شد
دُز دوم واکسن ایرانی کرونا به رهبر انقلاب تزریق شد

دُز دوم واکسن ایرانی کرونا به رهبر انقلاب تزریق شد

استوری/ محبت امیرالمومنین(ع)
استوری/ محبت امیرالمومنین(ع)

استوری/ محبت امیرالمومنین(ع)

کاردستی/ پنکه کاغذی زیبا
کاردستی/ پنکه کاغذی زیبا

کاردستی/ پنکه کاغذی زیبا

فقط به عشق علی(ع)/ کلیپ عید غدیر
فقط به عشق علی(ع)/ کلیپ عید غدیر

فقط به عشق علی(ع)/ کلیپ عید غدیر

صحبت های جناب خان درباره خوزستان
صحبت های جناب خان درباره خوزستان

صحبت های جناب خان درباره خوزستان

معرفی تفسیر بیان المعانی
معرفی تفسیر بیان المعانی

معرفی تفسیر بیان المعانی

معرفی تفسیر البیان فی تفسیر القرآن آیت الله خویی
معرفی تفسیر البیان فی تفسیر القرآن آیت الله خویی

معرفی تفسیر البیان فی تفسیر القرآن آیت الله خویی

در باره خشکسالی‌های بزرگ
در باره خشکسالی‌های بزرگ

در باره خشکسالی‌های بزرگ

آزمایش گلوکز چیست و چرا انجام میشود؟
آزمایش گلوکز چیست و چرا انجام میشود؟

آزمایش گلوکز چیست و چرا انجام میشود؟

انواع زایمان و فرق زایمان طبیعی و سزارین و مزایا و معایب هرکدام
انواع زایمان و فرق زایمان طبیعی و سزارین و مزایا و معایب هرکدام

انواع زایمان و فرق زایمان طبیعی و سزارین و مزایا و معایب هرکدام

کدام روش آزمایش تشخیص بارداری بهتر است
کدام روش آزمایش تشخیص بارداری بهتر است

کدام روش آزمایش تشخیص بارداری بهتر است

رهبر انقلاب نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا را دریافت کردند+ واکنش ها
رهبر انقلاب نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا را دریافت کردند+ واکنش ها

رهبر انقلاب نوبت دوم واکسن ایرانی کرونا را دریافت کردند+ واکنش ها

آخرین اخبار مربوط به کرونا در ایران و جهان در مرداد 1400
آخرین اخبار مربوط به کرونا در ایران و جهان در مرداد 1400

آخرین اخبار مربوط به کرونا در ایران و جهان در مرداد 1400

معرفی تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده
معرفی تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده

معرفی تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده

استفاده ترکیبی از واکسن‌های کرونا، و این که اصلاً چگونه کار می‌کنند
استفاده ترکیبی از واکسن‌های کرونا، و این که اصلاً چگونه کار می‌کنند

استفاده ترکیبی از واکسن‌های کرونا، و این که اصلاً چگونه کار می‌کنند

معرفی تفسیر بلابل القلاقل
معرفی تفسیر بلابل القلاقل

معرفی تفسیر بلابل القلاقل

معرفی تفسیر بصائر یمینی
معرفی تفسیر بصائر یمینی

معرفی تفسیر بصائر یمینی

معرفی تفسیر البصائر
معرفی تفسیر البصائر

معرفی تفسیر البصائر

معرفی تفسیر البرهان
معرفی تفسیر البرهان

معرفی تفسیر البرهان

آیا باید به نوزادان و کودکان نوپا اجازه تماشای تلویزیون را داد؟
آیا باید به نوزادان و کودکان نوپا اجازه تماشای تلویزیون را داد؟

آیا باید به نوزادان و کودکان نوپا اجازه تماشای تلویزیون را داد؟