0
ویژه نامه ها

شرح گزاره هاي نامه 53 نهج البلاغه

نسبت به مردم خوش قلب باش!

لازمه ي مديريت انساني، در هر مرتبه اي، رفتاري مبتني بر سعه ي صدر است. مديريت بدون گشادگي سينه، ظرفيت وسيع، رهايي از تنگ نظري و کوته بيني، تحمل و بردباري همه جانبه، عيب پوشي، بي کينه بودن، و بخشش و گذشت
نسبت به مردم خوش قلب باش!
 نسبت به مردم خوش قلب باش!

 

نويسنده: مصطفي دلشاد تهراني





 

 شرح گزاره هاي نامه 53 نهج البلاغه

سعه ي صدر داشتن حاکم نسبت به مردم

« أطلِق عَنِ النَّاسِ عُقدَةَ کُلِّ حِقدٍ، وَ اقطَع عَنکَ سَبَبَ کُلِّ وِترٍ. »
گره هر کينه اي را از دل مردمان بگشاي، و رشته ي هر انتقام و دشمني را از خودت بِبُر.
لازمه ي مديريت انساني، در هر مرتبه اي، رفتاري مبتني بر سعه ي صدر است. مديريت بدون گشادگي سينه، ظرفيت وسيع، رهايي از تنگ نظري و کوته بيني، تحمل و بردباري همه جانبه، عيب پوشي، بي کينه بودن، و بخشش و گذشت داشتن پيش نمي رود. بدون سعه ي صدر نمي توان به درستي خدمتگزاري نمود، عدالت ورزيد و حقوق را پاس داشت. اميرمؤمنان علي (ع) در بياني روشن، در اين باره فرموده است:
« مَن ضَاقَ صَدرُهُ لَم يَصبِر عَلَي أدَاءِ الحَقِّ. » (1)
کسي که سينه اش تانگ باشد، بر گزاردنِ حق تاب نياورد.
تنگي سينه موجب کم ظرفيتي، تحيّر در تصميم گيري، درماندگي در کار، و رفتار نادرست و غيراخلاقي با مردمان و اداره شوندگان مي شود، که حاصل آن، زيرپا گذاشتن حقوق همه چيز و همه کس است. در مديريتي که گشادگي سينه در روابط و مناسبات آن نيست، به جاي حال مسائل و گشودن گره ها، مسأله سازي و گره افزايي مي شود. از اين روست که امام علي (ع) مالک اشتر را به رفتاري برخاسته از سعه ي صدر و جلوه هاي آن سفارش کرده و فرموده است: « أطلِق عَنِ النَّاسِ عُقدَةَ کُلِّ حِقدٍ، وَ اقطَع عَنکَ سَبَبَ کُلِّ وِترٍ. » ( گره هر کينه اي را از دل مردمان بگشاي، و رشته ي هر انتقام و دشمني را از خودت بِبُر. )
کينه ها همچون گره هايي است که روابط انساني و مديريت بر قلب را تباه مي سازد، و لازم است با انبساط در مديريت، آن چه از کينه و نفرت وجود دارد، زدوده شود، زيرا بسياري از مشکلات در عرصه هاي مختلف، ريشه در کينه هاي دروني دارد، و بدون توجّه به آنها نمي توان مشکلات را به درستي حل کرد؛ به بيان اميرمؤمنان علي (ع):
« سَبَبُ الفِتَنِ الحِقدُ. » (2)
علت فتنه ها و آشوب ها کينه توزي است.
از اين روست که امام علي (ع) به گشودن گره هر نوع کينه اي فرمان داده و اين کار را چنين مهم برشمرده است، که مديريت خردمندانه اقتضاي گشادگي در رفتار را دارد:
« إِنَّمَا اللَّبِيبُ مَنِ استَسَلَّ الأحقَادَ. » (3)
خردمند کسي است که کينه ها را از دل بيرون کند.
بر اساس آموزه هاي امام علي (ع)، فضاي لازم براي پيشبرد اهداف مديريتي جز در روابط و مناسبات منبسط و بي کينه فراهم نمي شود، چنان که يادآوري فرموده است:
« مَنِ اطَّرحَ الحِقدَ استَرَاحَ قَلبُهُ وَ لُبُّهُ. » (4)
هر که کينه را دور بريزد، دل و دماغش آسوده گردد.
آن چه در مديريت و روابط انساني مهم است، اين است که ريشه ها و سبب هاي کينه و دشمني به درستي شناسايي گردد و خردمندانه زدوده شود؛ و زمينه ها و علل پيدايش چنين اموري ريشه کن گردد؛ و بر اين اساس است که امام (ع) به مالک اشتر چنين فرموده است: « وَ اقطَع عَنکَ سَبَبَ کُلِّ وِترٍ » ( و رشته ي ) هر انتقام و دشمني را از خودت بِبُر ).
براي زدودن ريشه ها و سبب هاي کينه و دشمني، گذشته از شناسايي درست آن ها و از ميان برداشتن عوامل ايجاد کننده و دامن زننده شان، لازم است از خود آغاز نمود و با سينه اي گشاده و دلي بي کينه مديريت کرد، چنان که امام علي (ع) اين گونه بود، و بدين فرا مي خواند. در حکمتي لطيف از آن حضرت چنين آمده است:
« احْصُدِ الشَّرَّ مِنْ صَدْرِ غَيْرِكَ بِقَلْعِهِ مِنْ صَدْرِكَ. » (5)
با برکندن شرّ و بدي از سينه ي خود، آن را از سينه ي ديگران درو کن.
در اصل، بدون سعه ي صدري اين چنين، نمي توان روابط انساني را لطيف ساخت و به درستي به سوي اهداف راه يافت، که مهم ترين وسيله ي مديريت گشادگي سينه است، چنان که در آموزه هاي امام علي (ع) آمده است:
« آلَةُ الرِّيَاسَةِ سَعَةُ الصَّدْرِ. » (6)
وسيله و ابزار رياست و مديريت، گشادگي سينه است.
انساني که سعه ي صدر ندارد، در رفتار و برخورد و تصميم گيري، تنگ نظرانه و نابردباري عمل مي کند، و تنگ نظري و کم ظرفيتي خود را به همه ي امور سرايت مي دهد، و به اموري توجّه مي کند که لازم است از آن ها غفلت ورزيده شود، و بدين ترتيب شخصيت خود را زيرپا مي گذارد، و مردمان و اداره شوندگان را ناراضي مي سازد و کار را تباه مي نمايد.
از لوازم سعه ي صدر در مديريت و رهبري، ناديده گرفتن برخي امور است، چنان که امام علي (ع) در عهدنامه ي مالک اشتر، بدان توجّه داده و فرموده است:
« وَ تَغَابَ عَن کُلِّ مَا لَا يَضِحُ لَکَ. » (7)
و از هر آن چه برايت آشکار نيست، خود را به ناآگاهي و غفلت بزن.
توجّه به برخي امور شخصي و ضعف ها و مسائل ريز و بي اهميت، روابط انساني و مديريت بر قلب را سست مي سازد. از اميرمؤمنان علي (ع) روايت شده است:
« لَا تُدَاقُّوا النَّاسَ وَزنًا بَوَزنٍ، وَ عَظِّمُوا أقدَارَکُم بِالتَّغَافُلِ عَنِ الدَّنِيِّ مِنَ الأمُورِ. » (8)
با مردم درباره ي ريز امور حسابگري نکنيد، و با چشمپوشي از کارهاي پست و ريز بر قدر و ارزش خود بيفزاييد.
ناديده گيري در حکومت و مديريت چندان مهم است که بدون آن زمامداري و اداره ي امورِ خردمندانه معنا نمي يابد؛ به بيان امام علي (ع):
« إنَّ العَاقِلَ نِصفُهُ احتِمَالٌ، وَ نِصفُهُ تَغَافُلٌ. » (9)
خردمند، نصفش تحمل و بردباري است، و نصف ديگرش ناديده گيري.
« لَا حِلمَ کَاَالتَّغَافُلِ، لَا عَقلَ کَالتَّجَاهُلِ. » (10)
بردباري اي چون ناديده گرفتن نيست، و خِرَدي چون وانمود کردن به ناداني و بي اطلاعي نيست.
سعه ي صدر و خردمندي اقتضا مي کند که زمامداران و مديران، خطاها و بدي هايي را ناديده بگيرند و در پي آن برنيايند؛ و اين گونه است که روابط و مناسبات انساني از خشکي و خشونت دور مي گردد و ساماني درست مي يابد. در آموزه هاي امام علي (ع) آمده است:
« مَن لَم يَتَغَافَل وَ لَا يَغُضَّ عَن کَثِيرٍ مِنَ الأمُورِ تَنَغَّصَت عِيشَتُهُ. » (11)
هر که نسبت به بسياري چيزها بي توجّهي و چشم پوشي نکند، زندگي اش ناگوار شود.
مديريت لطيف و انساني در گرو سعه ي صدري است که موجب بزرگواريِ رفتاري است.
« مِنْ أَشْرَفِ أَعْمَالِ ( أحوَالِ ) الْكَرِيمِ غَفْلَتُهُ عَمَّا يَعْلَمُ. » (12)
از بهترين رفتارها ( حالت ها ) ي شخص بزرگوار، ناديده گرفتن چيزي [ از خطاها و بدي هاي مردم ] است که مي داند.
اين ناديده گيري نشانه ي گشادگي و توانمندي و اخلاق مداري و حکومت و مديريت است، و نه ناداني و ناتواني و ناکارآيي، چنان که در بيانات اميرمؤمنان علي (ع) آمده است:
« أشرَفُ خِصَالِ الکَرَمِ غَفلَتُکَ عَمَّا تَعلَمُ. » (13)
بهترين اخلاقِ بزرگواري، بي خبر وانمودن خود است از آن چه مي داند.
البته اين ناديده انگاري در حکومت و مديريت، نسبت به خلاف ها و جرم هاي کارگزاران نيست، بلکه درباره ي مسائل جزئي بي اهميت و ضعف هايي است که موجب تعدّي به حقوق مردمان نمي شود، و نيز آن چه از مردمان و اداره شوندگان بر زمامداران و مديران آشکار نيست و يا مسائل از آنان است که نبايد در آن ها وارد شد، چنان که امام علي (ع) به صراحت در عهدنامه ي مالک اشتر بدان پرداخته و فرموده است: « از هر آن چه برايت آشکار نيست خود را به ناآگاهي و غفلت بزن. »
از جمله مهم ترين موارد ناديده انگاري، آن جاست که چيزي در ابهام قرار دارد و شبهه وجود دارد و نمي توان به درستي نظر داد و قضاوت کرد، (14) چنان که در عهدنامه ي مالک اشتر به روايت ابن شعبه ي حرّاني چنين آمده است:
« وَ اقبَلِ العُذرَ وَ ادرَءِ الحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ، وَ تَغَابَ عَن کُلِّ مَا لَا يَضِحُ لَکَ. » (15)
و پوزش را بپذير، و با وجود شبهه، کيفر و مجازات را دور کن ( از اجراي آن خودداري کن )، و آن چه را که درستي اش بر تو روشن نيست ناديده گير.
مديريت بدون چنين سعه ي صدري راه به جايي نمي برد. از اين روست که اميرمؤمنان علي (ع)، مديريت را بر اصل سعه ي صدر بنا کرده و کارگزاران خود را بدان - با همه ي گستردگي و جلوه هايش - فراخوانده است.

پي نوشت ها :

1- محمدبن علي بن عثمان الکراجکي، کنزالفوائد، تحقيق عبدالله نعمة، دارالاضواء بيروت، 1405ق. ج 1، ص 278.
2- شرح غررالحکم، ج 1، ص 388؛ عيون الحکم و المواعظ، ص 231.
3- شرح غررالحکم، ج 3، ص 76؛ عيون الحکم و المواعظ، ص 178.
4- شرح غررالحکم، ج 5، ص 326؛ عيون الحکم و المواعظ، ص 459.
5- نهج البلاغه، حکمت 178.
6- همان، حکمت 176.
7- همان، نامه ي 53.
8- تحف العقول، ص 157.
9- شرح غررالحکم، ج 2، ص 202؛ عيون الحکم و المواعظ، ص 84.
10- شرح غررالحکم، ج 6، ص 356؛ عيون الحکم و المواعظ، ص 531.
11- شرح غررالحکم، ج 5، ص 455.
12- نهج البلاغه، حکمت 222.
13- قطب الدين أبوالحسن سعيدبن هبة الله بن حسن الراوندي ( قطب الدين الراوندي )، الدعوات، الطبعة الاولي، مدرسة الامام المهدي (ع)، قم، 1407. ص 293؛ بحارالانوار، ج 71، ص 427، ج 75، ص 49.
14- دلالت دولت، صص 267-268.
15- تحف العقول، ص 86.

منبع مقاله :
دلشاد تهراني، مصطفي؛ (1390)، رايت درايت: اخلاق مديريتي در عهدنامه ي مالک اشتر، تهران: انتشارات دريا، چاپ اول



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگبارترین آلزایمر دنیا، چرا مردم غدیر را فراموش کردند
مرگبارترین آلزایمر دنیا، چرا مردم غدیر را فراموش کردند

مرگبارترین آلزایمر دنیا، چرا مردم غدیر را فراموش کردند

علائم و علت درد سینه در خانمها و روش های درمان آن
علائم و علت درد سینه در خانمها و روش های درمان آن

علائم و علت درد سینه در خانمها و روش های درمان آن

حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی
حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی

حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی

ضرورت انجام تست پاپ اسمیر و نحوه انجام آن
ضرورت انجام تست پاپ اسمیر و نحوه انجام آن

ضرورت انجام تست پاپ اسمیر و نحوه انجام آن

ویژگی های شخصی حضرت مهدی(عجل الله فرجه الشریف) در ادعیه و زیارات
ویژگی های شخصی حضرت مهدی(عجل الله فرجه الشریف) در ادعیه و زیارات

ویژگی های شخصی حضرت مهدی(عجل الله فرجه الشریف) در ادعیه و زیارات

بیماری هیرسوتیسم یا پرمویی و راه های درمان آن
بیماری هیرسوتیسم یا پرمویی و راه های درمان آن

بیماری هیرسوتیسم یا پرمویی و راه های درمان آن

حداکثر تولید امن انرژی هسته‌ای و پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای
حداکثر تولید امن انرژی هسته‌ای و پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای

حداکثر تولید امن انرژی هسته‌ای و پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای

المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز ششم، روز کم فروغ المپیک برای ورزش ایران
المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز ششم، روز کم فروغ المپیک برای ورزش ایران

المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز ششم، روز کم فروغ المپیک برای ورزش ایران

حکمت | مقاومت کن! مسیر درست همینه / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | مقاومت کن! مسیر درست همینه / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | مقاومت کن! مسیر درست همینه / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

معرفی تفسیر جامع
معرفی تفسیر جامع

معرفی تفسیر جامع

حکمت | دردم رو به کی بگم؟ / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | دردم رو به کی بگم؟ / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | دردم رو به کی بگم؟ / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

معرفی تفسیر التستری
معرفی تفسیر التستری

معرفی تفسیر التستری

تنهاترین، برترین و بهترین مسیر، مسیر ولایت
تنهاترین، برترین و بهترین مسیر، مسیر ولایت

تنهاترین، برترین و بهترین مسیر، مسیر ولایت

معرفی تفسیر البیان الصافی لکلام الله الوافی
معرفی تفسیر البیان الصافی لکلام الله الوافی

معرفی تفسیر البیان الصافی لکلام الله الوافی

معرفی تفسیر بیانی از قرآن
معرفی تفسیر بیانی از قرآن

معرفی تفسیر بیانی از قرآن

معرفی تفسیر البنایی للقرآن الکریم
معرفی تفسیر البنایی للقرآن الکریم

معرفی تفسیر البنایی للقرآن الکریم

معرفی التفسیر البسیط
معرفی التفسیر البسیط

معرفی التفسیر البسیط

ضرورت ایجاد رشته مهندسی سیستم‌ها و نقش حکم غیر رسمی قانون در سیستم سلامتی عمومی
ضرورت ایجاد رشته مهندسی سیستم‌ها و نقش حکم غیر رسمی قانون در سیستم سلامتی عمومی

ضرورت ایجاد رشته مهندسی سیستم‌ها و نقش حکم غیر رسمی قانون در سیستم سلامتی عمومی

استوری مداحی عیدغدیر/ سیدرضا نریمانی
استوری مداحی عیدغدیر/ سیدرضا نریمانی

استوری مداحی عیدغدیر/ سیدرضا نریمانی

طرح صیانت از فضای مجازی تصویب شد/  نمایندگان موافق و مخالف چه گفتند؟ + واکنش های کاربران
طرح صیانت از فضای مجازی تصویب شد/ نمایندگان موافق و مخالف چه گفتند؟ + واکنش های کاربران

طرح صیانت از فضای مجازی تصویب شد/ نمایندگان موافق و مخالف چه گفتند؟ + واکنش های کاربران

دردم مداوا میشود با گفتن یک یا علی/ استوری عید غدیر
دردم مداوا میشود با گفتن یک یا علی/ استوری عید غدیر

دردم مداوا میشود با گفتن یک یا علی/ استوری عید غدیر