0
ویژه نامه ها

حُجّيّتِ سنّت پيامبر اسلام (ص)

در عنوان اين مبنا واژه « حجّت » در لغت به معناي دليل و برهان است، و مراد از كلمه ي « حجيّت » در عبارت « حجيت سنت پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم)» نزديك به همان معناي لغوي حجت است؛ يعني سنت پيامبراكرم
حُجّيّتِ سنّت پيامبر اسلام (ص)
حُجّيّتِ سنّت پيامبر اسلام (ص)

 

نويسنده: علي راد




 

در عنوان اين مبنا واژه « حجّت » در لغت به معناي دليل و برهان است(1)، و مراد از كلمه ي « حجيّت » در عبارت « حجيت سنت پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم)» نزديك به همان معناي لغوي حجت است؛ يعني سنت پيامبراكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) ‌صلاحيت دارد مصدر احكام باشد و دليل براي احكام شرعي قرار گيرد و به آن احتجاج شود،‌ در اين صورت آنچه كه از گفتار و رفتار پيامبر خدا در تفسير قرآن بر جاي مانده دليل و برهاني براي قطع عذرها و ابطال دليل مقابل آن است. از اين رو، التزام عملي به آن لازم و مخالفت با آن حرام است. كلمه سنت نيز به معناي طريق، شيوه و قانون آمده و در اينجا به معناي شيوه گفتاري يا رفتاري پيامبرخدا (صلي الله عليه و آله و سلم) است. درواقع عبارت « حجيّت سنت پيامبرخدا (صلي الله عليه و آله و سلم)‌در تفسير » همسان با اين جمله ي خبري است « سنت پيامبر خدا در تفسيرْ حجت است » يعني هر آنچه پيامبرخدا در تفسير گفته اند دليلي براي قطع عذرها و ابطال توهّم ديگران است.(2)
سنت تفسيري پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) خاستگاهي قرآني دارد و يكي از وظايف اصلي ايشان تبيين و تعليم قرآن بوده است: وَ أَنْزَلْنَا إِلَيْکَ الذِّکْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَکَّرُونَ‌ ( نحل: 44) ( ما قرآن را بر تو نازل كرديم تا براي مردم آنچه را كه بر آنان فرو فرستاده شده، تبيين كني و شايد كه آنان بينديشند. )
در آيه ي دوم سوره جمعه هم مي فرمايد: هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَکِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الْحِکْمَةَ... ( او خدايي است كه در ميان جمعيت درس نخوانده پيامبري از ايشان برانگيخت تا برايشان آياتش را تلاوت كند و آنان را تزكيه كند و به آنان كتاب و حكمت بياموزد... ).
مطابق نص صريح اين آيات، پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) به امر الاهي قرآن را تبيين كرده و هر آنچه ايشان به اقتضاي وظيفه ي الاهي بيان كند از هر نوع لغزش در امان است: وَ مَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى‌.إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى‌ (نجم: 3-4) ( او از هوا سخن نمي گويد، نيست آنچه كه به زبان مي آورد جز سخني كه [ بر او ] وحي شده است ) و آيه وَ مَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ( حشر: 7) ( هر آنچه را رسول براي شما آورد بگيريد و هرچه را از شما بازداشت، بازايستيد ) بر آن دلالت مي كند.
ادله ي اثبات حجيّت سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) به طور كلي به دو دسته عقلي و نقلي تقسيم مي شوند. دليل عقلي از فلسفه ي رسالت و نبوت بهره مي گيرد و دليل نقلي از قرآن، اجماع و سيره ي مسلمين.

الف) دليل عقلي

از آنجا كه خداوند براي عموم افراد بشر تكاليف و برنامه هايي را براي رسيدن به سعادت و كمال تعيين كرده، قطعاً براي هدايت و راهنمايي آنان نيز فردي از افراد بشر را معرفي نموده است تا اين افراد برگزيده، افراد ديگر را با وظايف و تكاليفي كه خداوند در راه تكامل و هدايت آنان مقرر داشته، آشنا سازند و حجت خدا بر آنان تمام شود. از سوي ديگر، انجام چنين مسئوليتي از عهده ي افرادي برمي آيد كه از هر گناه مصون هستند. چون در غير اين صورت به قول آنها اطمينان نمي شود و پيروي از قول و فعل ايشان جايز نيست. ديگر اينكه اگر پيامبر گناه كند، بايد او را نهي كرد و عمل او را منكَر شمرد؛ در حالي كه رد پيغمبر و آزار او جايز نيست. بنابراين، فلسفه ي بعثت انبيا، عصمت ايشان را ضروري مي سازد و عصمت به معناي انطباق كامل پيامبران در انديشه، رفتار و گفتار، با حق و خواست الهي است، و پيروي از ايشان بر ما واجب و ضروري است.(3)

ب) دليل نقلي

1.آيات قرآن. قرآن در آيات بسياري به اعتبار سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم)‌اشاره دارد. اين آيات به چهار دسته ي « حجيت داوري پيامبر‌ »، « برابري اطاعت از پيامبر با اطاعت الاهي »، « معرفي پيامبر به عنوان الگوي حسنه » و « لزوم تمسك به تمامي آموزه هاي پيامبر » تقسيم مي شود. وجه اشتراك همگي اين آيات مقبول و مورد رضايت بودن تمامي بيانات هدايتي و تعليمي پيامبر در حوزه ي تبيين و تبليغ دين از جمله تفسير قرآن است. نمونه ي اين آيات، به ترتيب، به قرار زيرند:
1.إِنَّمَا کَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْکُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‌ (نور: 51)
وَ مَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاَ مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَکُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً مُبِيناً (احزاب:36)
فَلاَ وَ رَبِّکَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَکِّمُوکَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً ( نساء: 65)
2. مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَ مَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاکَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً (نساء: 80)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِکَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً ( نساء: 59)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ‌ (حجرات: 1)
قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌ (آل عمران: 31)
3.لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِيراً ( احزاب: 21)
4. وَ مَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ(حشر: 7)
2. اجماع. ملاك « حجيت اجماع » بين عالمان اهل سنت و شيعه تفاوت هايي دارد. اهل سنت اصالتاً و شيعه به خاطر كاشفيت از رأي معصوم، آن را حجت مي دانند. اما در اين نكته اختلافي نيست كه وقتي تمام مسلمانان و انديشمندان فِرَق متفاوت اسلامي بر يك امر اتفاق نظر دارند، چنين اجماعي قطعاً حجت است. در گفتار معصومين چنين اجماعي معتبر شناخته شده است. سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) از مصاديقي است كه فرق اسلامي بر حجيت آن متفق القول هستند و آن را به عنوان دومين منبع شناخت دين در نظر دارند.
3.سيره ي مسلمين. سنت از آغاز تاكنون همواره مورد توجه مسلمانان بوده است. صحابه از آغازين روز، با شنيدن اين فرمان هاي پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) كه « صلوا كما رأيتموني اصلي » (4) و « خذوا مني مناسككم » (5)، شيوه ي نماز خواندن و حج گزاردن را از پيامبر آموختند. در هر مشكل و معضلي به ايشان مراجعه مي كردند و گفتار ايشان حجت بود. پس از رحلت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم)، صحابه، تابعين و تبّع تابعين هم پيرو روايات پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) بودند. هم چنين، تمامي مكاتب فقهي كوشيدند براي تحكيم عقايد خود از سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) استفاده كنند، كه اين امر خود نشانه ي سيره ي عملي مسلمين در تمسك به سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم)‌و بالطبع، معتبر دانستن آن است.(6)

پي‌نوشت‌ها:

1.ر.ك: ابراهيم انيس و ديگران، المعجم الوسيط، ماده « ح ج ج ».
2.فتح الله نجارزادگان، تفسير تطبيقي، ص 70.
3. علي نصيري، رابطه ي متقابل كتاب و سنت، ص 130-131.
4.مجلسي، بحارالانوار، ج79، ص 335.
5.ابن حجر، فتح الباري، ج1، ص 193.
6.براي آگاهي بيشتر از دلايل نقلي حجيت سنّت نبوي ر.ك: علي نصيري، رابطه متقابل كتاب و سنت، ص 132-139.

منبع مقاله :
راد، علي، (1390)، مباني كلامي اماميه در تفسير قرآن: با رويكرد نقّادانه به آراي ذهبي، عسّال و رومي، تهران: سخن، چاپ اول



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
از جایگاه مجلس صیانت کنید
از جایگاه مجلس صیانت کنید

از جایگاه مجلس صیانت کنید

دستور پخت عدس پلو با گوشت چرخ کرده
دستور پخت عدس پلو با گوشت چرخ کرده

دستور پخت عدس پلو با گوشت چرخ کرده

دستور پخت عدس پلو با مرغ
دستور پخت عدس پلو با مرغ

دستور پخت عدس پلو با مرغ

دستور پخت پلو لوبیا چشم بلبلی
دستور پخت پلو لوبیا چشم بلبلی

دستور پخت پلو لوبیا چشم بلبلی

دستور پخت رشته پلو با مرغ ریش ریش
دستور پخت رشته پلو با مرغ ریش ریش

دستور پخت رشته پلو با مرغ ریش ریش

فناوری سه بعدی، اسکن سه بعدی، و چاپ سه بعدی در خدمت دیرینه شناسی
فناوری سه بعدی، اسکن سه بعدی، و چاپ سه بعدی در خدمت دیرینه شناسی

فناوری سه بعدی، اسکن سه بعدی، و چاپ سه بعدی در خدمت دیرینه شناسی

دستور پخت رشته پلو با گوشت چرخ کرده
دستور پخت رشته پلو با گوشت چرخ کرده

دستور پخت رشته پلو با گوشت چرخ کرده

دستور پخت رشته پلو مشهدی
دستور پخت رشته پلو مشهدی

دستور پخت رشته پلو مشهدی

از علت تا درمان کک و مک
از علت تا درمان کک و مک

از علت تا درمان کک و مک

المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز نهم: کاروان ورزشی ایران باز هم در کسب مدال ناکام ماند/ ایران در رده چهلم
المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز نهم: کاروان ورزشی ایران باز هم در کسب مدال ناکام ماند/ ایران در رده چهلم

المپیک ۲۰۲۰ توکیو| روز نهم: کاروان ورزشی ایران باز هم در کسب مدال ناکام ماند/ ایران در رده چهلم

دستور پخت رشته پلو با عدس
دستور پخت رشته پلو با عدس

دستور پخت رشته پلو با عدس

آلبینیسم چیست و چگونه درمان میشود؟
آلبینیسم چیست و چگونه درمان میشود؟

آلبینیسم چیست و چگونه درمان میشود؟

دستور پخت رشته پلو خالی
دستور پخت رشته پلو خالی

دستور پخت رشته پلو خالی

دستور پخت رشته پلو با خرما
دستور پخت رشته پلو با خرما

دستور پخت رشته پلو با خرما

حکمت | گناه من بر جامعه اثر داره؟ / استاد کاشانی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | گناه من بر جامعه اثر داره؟ / استاد کاشانی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | گناه من بر جامعه اثر داره؟ / استاد کاشانی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | عهدشکنان؛ بدترینِ انسان‌ها / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

دستور پخت کنگر پلو
دستور پخت کنگر پلو

دستور پخت کنگر پلو

از علت تا درمان سلولیت پستان
از علت تا درمان سلولیت پستان

از علت تا درمان سلولیت پستان

دستور پخت آلبالو پلو
دستور پخت آلبالو پلو

دستور پخت آلبالو پلو

هرآنچه که باید راجع به موی سینه در زنان بدانیم
هرآنچه که باید راجع به موی سینه در زنان بدانیم

هرآنچه که باید راجع به موی سینه در زنان بدانیم

دستور پخت زرشک پلو با مرغ
دستور پخت زرشک پلو با مرغ

دستور پخت زرشک پلو با مرغ