• چکیده : |
,"عدهای از صوفیان وارسته در پی یافت رازهای درونی و معنی آنها به درجهای از خلوص و عرفان دست مییابند كه به یكباره تمام علایق دنیوی را ترك میگویند و تا حدی در این معنی غرق میشوند كه تمام بهرهمندیها و برخورداریهای دنیوی و نظامها و قانونهای اجتماعی را كه موجب قوام نظام اجتماعی بشری است به استهزاء و ریشخند میگیرند و بر همه پشت پا زده و كلبه یا خانقاهی را برای عبادت و تهجد برمیگزینند. از جملهی این عارفان و عاشقان، مولانا و حافظ هستند كه ادب فارسی و مخصوصا ادبیات عرفانی زبان فارسی حاصل سوخت و سوز و شیدایی و دلدادگی این دلباختگان اسرار نهانی است. غیرت عشق به عاشق اجازه نمیدهد كه اسرار حقایق عشق را بر نااهلان آشكار كند. در واقع كتمان سر از اغیار واجبترین شرطها در طریق سلوك و عشق و عرفان به شمار میرود. همهی بزرگان، عرفا و مشایخ طریقت سفارش اكید كردهاند كه ذكرها، وردها و حالات و واردات قلبی را باید از اغیار پوشیده داشت و به این سبب است كه در شعرهای حافظ و مولانا به رازپوشیهایی میرسیم كه از جانب آن دو، آگاهانه، بر شعر اعمال شدهاند. نویسنده در این كتاب ابتدا موضوع رازداری و رازپوشی را در عرفان بررسی میكند و سپس به مواردی از این رازداریها در شعرهای حافظ و مولانا اشاره كرده و علتها و دلیلهای هریك را بیان میكند. وی همچنین در بخشی از كتاب از راه و روش و آیین مهرآیینان سخن به میان میآورد. زیرا حفظ اسرار و پوشیده نگاه داشتن راز و رمز آیین مهر نیز جزء اساسیترین مسائلی بود كه هر میترایی متعهد باید در رعایت آن كمال دقت را میكرد. نتیجهی این رازداری این بوده است كه هیچ نوشته و كتیبهای مبنی بر آگاهی از رمز و راز مجالس و محافل مهرآیینان باقی نمانده است و آنچه بیان میشود تنها حدیث و تحلیل و برداشتی است كه از نقوش بازمانده و در نگارههای به دست آمده از مهرآبهها است." |