ناشناس
آیا اسلام پاسخگوی نیازها و شبهات عصر جدید است یا باید به علوم غریبه رجوع کرد؟
سلام، وقتتون بخیر. من با یه سوالی مواجه شدم که واقعیتش قادر به حلش نبودم و حتی باعث شد به یک چیزهایی شَک کنم و نیاز داشتم با شما مطرحش کنم. همونطور که میدونید مدتهاست در فضای مجازی افراد زیادی با عنوان طب روحانی و معنوی فعالیت میکنن، گاهی اوقات این افراد توصیه هایی میکنن که ما وقتی تحقیق میکنیم می بینیم چنین چیزی در آیات و روایات و سیره اهل بیت وجود نداره ولی خود این افراد یا بعضی افراد دیگه میگن که درسته در دین نیست ولی ما بهتره احتیاط کنیم.
حالا سوال من اینه که آیا دین و فقه برای سعادت بشر کافی نیست؟ یعنی خداوندی که این دنیا رو آفریده، مسائلی رو در این دنیا قرار داده که انسانها صبح تا شب با اونها درگیر هستن و ممکنه از اون ناحیه آسیب ببینن اما خودش از طریق فرستادگانش اونها رو به ما نفرموده؟
بله من میدونم ما چیزی با عنوان علوم غریبه داریم ولی خب علوم غریبه و اونچیزی که تو حوزه این علوم قرار میگیره، آیا فرقی با مسائل عادی که یک شخص مدام باهاشون مواجه هست نداره؟
بطور مثال عرض میکنم خدمتتون، مثلا میگن که در نامگذاری حتما ابجد رو رعایت کنید یا اگه ابجد اسم‌تون مشکل داشت، اسم‌تون رو عوض کنید در حالیکه تو روایات فقط تاکید بر انتخاب نام نیکو شده یا مثلا میگن لباس و وسیله دست دوم نخرید یا لباس کسی رو امانت نگیرید چون انرژی های منفی شخص به شما منتقل میشه، آینه و مجسمه و عکس و اینها نگه ندارید یا یه موضوعی که تقریبا همه این رو شنیدن اینه که آب جوش می ریزید بسم الله بگید.
سوال من اینه که آیا ما در چنین مواردی که توی دین نمیتونیم پیدا کنیم، وظیفه داریم بریم بگردیم شخصی رو پیدا کنیم که به این مسائل آگاه هست و از اون بپرسیم؟
آیا در چنین مواردی موظف به رعایت احتیاط هستیم؟ (این سوال بیشتر از این جهت برای من مطرح شد که مواردی رو سرچ میکردم از بین این مواردی که گفته میشه، در یکی از سایت‌های پاسخگویی به سوالات شرعی که اسم سایت رو فراموش کردم، در پاسخ به سوال آب جوش گفته بودن شایسته است تو این مورد احتیاط کنید چون آسیب رسوندن به انسان ها و موجودات دیگر فرقی نداره)
آیا طبق سوالی که اول پرسیدم واقعا ممکنه در برنامه دین که برای سعادت بشر اومده، چنین مسائلی که مدام با اونها مواجه هستیم اشاره‌ای بهشون نشه؟ در حالیکه بعضی از این موارد همونطور که تو اون سایت گفتن فقط هم شامل یک گروه از آفریدگان خدا که ما انسان ها باشیم نمیشه.
واقعیتش سوال اینه: آیا دین و فقه برای یک زندگی امن و سعادتمندانه کافی نیست؟
چون در مواجهه با چنین گفته هایی، واقعیتش انسان به ترس و شَک میفته، مخصوصا که یک تعداد زیادی از افراد میان و میگن از چنین مسائلی آسیب دیدن.
لازم به ذکره قبلا در پاسخ به این سوال از مرکز دیگری به من گفتن که ما با یقین نمیتونیم بگیم که فلان مساله در دین نیست چون ما به تمام محتوای دین دسترسی نداریم و گفتن در مواجهه با چنین مسائلی نه میشه تاییدشون کرد نه رد، بلکه کسی که تخصص داره باید راستی آزمایی کنه و همین هم به ابهام من اضافه کرد و هم شک و ترس.
در واقع اون اعتمادی که به دین و روایات داشتم، خدشه‌دار شد و هم این سوال برام پررنگ‌تر شد که وظیفه من در قبال این مسائل چیه؟ باید برم مثلا استاد علوم غریبه یک متخصص پیدا کنم و از اون بپرسم؟ وگرنه مرتکب اشتباه شدم؟ مخصوصا جایی که ممکنه به کسی آسیبی برسه؟ یا اگر نپرسم و نتونم بپرسم در هرصورت موظف به احتیاط هستم؟ مخصوصا که خب الان ما در جامعه واقعا شناختی از چنین اساتیدی نداریم، خب خودشون هم چنین مسائلی رو راستی آزمایی نمیکنن و به مردم اطلاع نمیدن. ممنون از توجه شما
مشاور: قربان منتظمی
از حسن اعتماد شما کاربر محترم به مشاوره راسخون تشکر میکنیم.
سوال شما هشت قسمت مجزاست که به تفکیک به آنها پاسخ داده خواهد شد.
سؤال اول: آیا دین و فقه برای یک زندگیِ امن و سعادتمندانه کافی است؟
پاسخ: بله، قرآن و فقه، برای سعادتِ دنیا و آخرت، کامل و کافی هستند. خداوند در قرآن می‌فرماید: «اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا؛ امروز، دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوانِ دینِ شما پسندیدم.» (مائده/۳)
این آیه، صراحتاً می‌گوید که دین، کامل است و هیچ نیازی به افزودنِ بیرونی ندارد. فقه نیز که استخراجِ احکام از منابعِ دینی است، تمامِ نیازهایِ فردی و اجتماعیِ انسان را در بر می‌گیرد.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَمْ یَدَعْ شَیْئًا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ الْعِبَادُ إِلَّا أَنْزَلَهُ فِی الْقُرْآنِ؛ خداوند هیچ چیزی را که بندگان به آن نیاز دارند، فروگذار نکرده، مگر آنکه آن را در قرآن نازل کرده است.» پس دین، کامل است و برای سعادت، نیازی به منابعِ خارجی نداریم.» (الکافی، ج ۱، ص ۵۹)
سؤال دوم: آیا خداوند مسائلی را در دنیا قرار داده که انسانها با آنها درگیرند، اما از طریقِ فرستادگانش به ما نفرموده است؟
پاسخ: خیر؛ هر آنچه برای هدایت و سعادتِ بشر لازم است، توسطِ پیامبران بیان شده است. خداوند در قرآن می‌فرماید: «إِنَّا أَرْسَلْنَا الرُّسُلَ بِالْبَیِّنَاتِ وَ أَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَ الْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ؛ ما پیامبران را با دلایلِ روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند.» (حدید/۲۵)
همچنین پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «مَا تَرَکْتُ شَیْئًا یُقَرِّبُکُمْ إِلَى الْجَنَّةِ وَ یُبَاعِدُکُمْ عَنِ النَّارِ إِلَّا أَمَرْتُکُمْ بِهِ؛ هیچ چیزی که شما را به بهشت نزدیک کند و از آتش دور سازد، باقی نگذاشتم، مگر اینکه شما را به آن فرمان دادم.» (میزان الحکمه، حدیث ۸۹۰۷)
امّا مسائلی مانند «انرژیِ لباس» یا «آبجوش»، از مصادیقِ «توهمات» یا «خرافات» هستند که در دین، هیچ اساسی ندارند.
سؤال سوم: آیا ممکن است دین، به مسائلِ روزمره (مثل آبجوش، نامگذاری، لباسِ دست دوم) اشاره ای نکرده باشد؟
پاسخ: دین، به کلیاتِ این مسائل اشاره کرده است؛ اما به جزئیاتِ بیاساس، نیازی به اشاره ندارد. در نامگذاری، پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «إِنَّ أَحَبَّ الْأَسْمَاءِ إِلَى اللَّهِ عَبْدُ اللَّهِ وَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ» (صحیح مسلم، ح ۲۱۳۲)
تأکید دین بر «نامِ نیکو» داشتن هست، اما هیچ دستوری درباره «ابجد» و «عدد» در منابعِ معتبر وجود ندارد.
در لباس و وسایلِ دست دوم، هیچ روایتی درباره «انتقالِ انرژیِ منفی» از لباس یا وسیله، در منابعِ معتبر نیامده است. آنچه در دین آمده، «پاکیزگی» (طهارت) و «پرهیز از حرام» است.
در مورد آبجوش، هیچ مدرکی در قرآن و روایات بر «بسم‌الله گفتنِ حینِ جوشیدنِ آب» وجود ندارد. اینها از «علوم غریبه» یا «خرافات» هستند.
پس دین، به آنچه برای هدایت و زندگیِ سالم لازم است، اشاره کرده و جزئیاتِ بیاساس، موردِ نیازِ انسان برای سعادت نیستند.
سؤال چهارم: آیا وظیفه داریم برای این مسائل، به متخصص (مثل استاد علوم غریبه) مراجعه کنیم؟
پاسخ: خیر، زیرا:
۱. علوم غریبه (مانند جفر، رمل، یا اعداد) در منابعِ معتبرِ دینی، موردِ تأیید نیستند و بسیاری از آنها از «سحر» یا «کهانت»(فال‌گویی و غیب‌گویی) سرچشمه می‌گیرند که در اسلام حرام‌اند.
۲. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ وَ یَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِکَ لِمَنْ یَشَاءُ؛ و هرگونه مراجعه به غیرِ خدا برایِ حلِّ مشکلات، اگر همراه با اعتقاد به تأثیرِ مستقلِ آنها باشد، شرک است.» (نساء/۴۸)
۳. پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَیْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً؛ هر کس به پیشگویان مراجعه کند و از او چیزی بپرسد، نمازِ چهل شبانه روزِ او قبول نمی شود.» (صحیح مسلم، ح ۲۲۳۰)
پس وظیفه ما، مراجعه به «قرآن و اهلبیت (علیهم السلام)» است، نه به مدعیانِ علوم غریبه.
سؤال پنجم: آیا در صورتِ عدمِ نصّ، موظف به احتیاط هستیم؟
پاسخ: در اصولِ فقه، وقتی حکمِ شرعیِ قطعی وجود ندارد، «اصلِ برائت» جاری می‌شود؛ یعنی از نظرِ شرعی، مکلّف آزاد است و احتیاط، واجب نیست.
قرآن می‌فرماید: «لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهَا؛ خداوند به هیچکس، جز به اندازهی تواناییاش تکلیف نمیکند.» (بقره/۲۸۶)
امّا اگر موضوع، به «خطرِ محتمل» برای دیگران برگردد (مثل آبجوش که ممکن است به موجودات آسیب بزند)، احتیاط به معنایِ «رعایتِ احتیاطِ عقلی» (نه شرعی) است؛ یعنی برای جلوگیری از آسیب، عقل دستور میدهد که محتاط باشیم.
پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «دَعْ مَا یَرِیبُکَ إِلَى مَا لَا یَرِیبُکَ؛ آنچه تو را به شک می‌اندازد، رها کن و به آنچه شک نداری، روی بیاور.» (سنن ترمذی، ح ۲۵۱۸)
پس در مواردِ عادی، احتیاطِ شرعی واجب نیست، اما در مواردی که احتمالِ آسیب به خود یا دیگران وجود دارد، عقل، احتیاط را توصیه می‌کند.
سؤال ششم: وظیفه شخصیِ من در قبالِ این مسائل چیست؟
پاسخ: وظیفه شما، مراجعه به قرآن و روایاتِ معتبر و پرهیز از خرافات است. گر حکمی در قرآن یا روایاتِ مشهور نیافتید، اصالتاً آزاد هستید و بر اساسِ «اصلِ برائت» عمل کنید.
اگر موضوعی شما را به شک می‌اندازد، از علما و مراجعِ تقلید بپرسید؛ زیرا آنان، متخصصانِ دین و فقه‌اند و وظیفه شما، «تقلید» یا «احتیاط» در مسائلِ شرعی است.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «فَإِنَّمَا عَلَى النَّاسِ أَنْ یَسْأَلُوا وَ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَنْ یُجِیبُوا؛ بر مردم است که بپرسند و بر عالمان است که پاسخ دهند.» (الکافی، ج ۱، ص ۴۵)
پس به جایِ مراجعه به علوم غریبه، به «فقهِ جامعِ اسلام» مراجعه کنید که برای همه نیازها، پاسخ دارد.
سؤال هفتم: اگر به متخصص دسترسی نداشتم، آیا احتیاط بر من واجب است؟
پاسخ: خیر؛ در صورتِ عدمِ دسترسی به متخصص و عدمِ نصّ شرعی، احتیاط واجب نیست. در اصولِ فقه، «اصلِ برائت» می‌گوید: تا زمانی که دلیلِ قطعی بر تکلیف نداریم، انسان آزاد است. امّا اگر احتمالِ آسیب به دیگران (مثل آسیب به حیوانات) وجود داشته باشد، احتیاطِ عقلی (نه شرعی) توصیه می شود.
امام علی (علیه السلام) فرمودند: «إِذَا تَرَدَّدْتُ فِی شَیْءٍ فَلَا تَفْعَلْهُ حَتَّى تَسْتَبِینَ؛ هرگاه در کاری تردید کردی، آن را انجام نده تا برایت روشن شود.» (غرر الحکم، ج ۵، ص ۴۲)
پس اگر تردید دارید، می‌توانید تا روشن شدنِ موضوع، دست نگه دارید (احتیاطِ عقلی)، اما این احتیاط، «واجبِ شرعی» نیست.
سؤال هشتم: آیا با انجامِ عمل، بدونِ تحقیق یا احتیاط، مسئولِ آسیب ها هستم؟
پاسخ: مسئولیت، به «علم» و «قصد» بستگی دارد. اگر بدانید که عملی به کسی آسیب می‌زند و آن را انجام دهید، مسئول هستید. گر از رویِ ناآگاهی یا اشتباه، به کسی آسیب بزنید، خداوند شما را مؤاخذه نمیکند؛ مگر اینکه کوتاهی در یادگیری کرده باشید.
قرآن می‌فرماید: «وَ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُنَاحٌ فِیمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَ لَکِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُکُمْ؛ بر شما گناهی در آنچه خطا کرده‌اید نیست، ولی آنچه را که دلتان عمد داشته است، (گناه است).» (احزاب/۵)
پس در این گونه مسائل که اساسِ دینی ندارند، اگر با نیتِ «احتیاطِ عقلی» عمل کنید، مسئولیتی ندارید و شک و ترس، جایز نیست.
