0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

راه دستیابى به بصیرت برای بررسی حدیث

پرسش :

راه دستیابى به بصیرت برای بررسی حدیث چیست؟


پاسخ :
در کنار تخصّص هاى لازم در نقد و بررسی حدیث، مدد الهى و نورانیّت درونى ـ که همان «بصیرت» است ـ، سهمى ویژه در نقد و ارزیابى حدیث دارند.

این نورانیّت، علاوه بر این که شناخت سنّت صحیح را براى پژوهشگر، آسان مى سازد، زمینه ساز قدرت استنباطِ درست احکام الهى از قرآن و سنّت نیز هست و این، همان نیروى قدسى الهى است که از نگاه شهید ثانى، علاوه بر فقه و اصول و سایر علوم مقدّماتى، شرط استنباط احکام است.[۱]
 

راه دستیابى به بصیرت

بصیرت را از دو راه مى توان به دست آورد:

راه اوّلِ رسیدن به بصیرت، به دست آوردن تقواست. یکى از برکات مهم و بزرگ تقوا، نورانى شدن جان و پیدایش نور بصیرت در انسان است. این حقیقت، با صراحت در قرآن کریم آمده است:

«یَاأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ یَجْعَل لَّکُمْ فُرْقَانًا .[۲]

اى کسانى که ایمان آورده اید! اگر از خدا پروا کنید، براى شما نیروى تشخیص قرار مى دهد».

«یَاأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَ یَجْعَل لَّکُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ .[۳]

اى کسانى که ایمان آورده اید! از خدا پروا کنید و به پیامبر او بگروید، تا رحمت خویش را دو چندان عطا کند و براى شما نورى قرار دهد که با [روشنایى ]آن، راه بسپرید» .

راه دوم براى به دست آوردن بصیرت، استمداد از خداوند متعال است، چنان که امام زین العابدین علیه السلام، در یکى از مناجات هاى خویش مى فرماید :

هَب لى نوراً أمشى بِهِ فِى النّاسِ، و أهتَدى بِهِ فِى الظُّلُماتِ، و أستَضى ءُ بِهِ مِنَ الشَّکِّ وَ الشُّبُهاتِ .[۴][بار خدایا!] مرا فروغى بخش تا در پرتو آن، در میان مردم، راه بسپرم، و در تاریکى ها راه خویش را بیابم و در روشنایى آن، از هر شک و شبهه اى بِرَهَم .

بنابراین، تلاش براى رسیدن به مراتب طهارت و تقوا، و نیز اهتمام به ذکر و دعا و استمداد از خداوند متعال براى نورانى شدن اندیشه، هر چند براى همه پیروان اسلام، لازم است، امّا براى پژوهندگان علوم دینى و بخصوص پژوهندگان حدیث، اهمّیت و ضرورت بیشترى دارد .[۵] بى شک، پژوهشگرى که علاوه بر دانش رجال و درایه و تخصّص در نقد و ارزیابى متن حدیث، از نور بصیرت برخوردار باشد، بهتر مى تواند به حقیقت اسلام، دست یابد؛ امّا باید توجّه داشت که این، به معناى عصمت و مصونیت او از خطا نیست ؛ بلکه هر چه تخصّص پژوهشگر، بیشتر و بصیرت او افزون تر باشد، از میزان خطاى او کاسته مى گردد.

پی‌نوشت‌ها:
[۱] شهید ثانى (۹۱۱ ـ ۹۶۵ ق)، همچنین در کتابش شرح اللمعة (ج ۳ ص ۶۶) ، در بیان شرایط اِفتا مى نویسد : « ... آرى! با همه این احوال، فرد باید از نیروى ارجاع فروع به اصول ، و استنباط فروع از اصول، برخوردار باشد. اصل مهم در این زمینه همین است، و گرنه، تحصیل این مقدّمات در روزگار ما ، به سبب کثرت تحقیقات علما و فقها در این باب، آسان شده است. آن قوّه استنباط و اجتهاد هم در دست خداوند متعال است و او، آن را به هر یک از بندگانش که بخواهد و مصلحت بداند، عطا مى کند. البته مجاهدت و ممارست ، تأثیر بسیارى در کسب این قوّه دارد: «و آنان که به خاطر ما مجاهدت کنند، هر آینه ، راه هایمان را به آنان نشان مى دهیم».
[۲] انفال : آیه ۲۹.
[۳] حدید : آیه ۲۸.
[۴] الصحیفة السجّادیّة : ص ۹۵ (دعاى ۲۲).
[۵] شهید ثانى، در این باره مى گوید: «...خداوند متعال ، نور دانش را در دل ناپاک و آلوده به کدورات نفسانى و اخلاق ناپسند ، نمى افکند . امام صادق علیه السلام مى فرماید : ~لیس العلم بکثرة التعلّم، و إنّما هو نور یقذفه الله تعالى فى قلب من یرید اللّه ان یهدیه؛ علم ، به بسیار آموختن نیست ؛ بلکه علم [واقعى] ، نورى است که خداى متعال ، در قلب هر کس که بخواهد هدایتش کند ، مى افکند}» (منیة المرید : ص ۱۶۷ و ۱۴۹ ، مشکاة الأنوار : ص ۵۶۳ ح ۱۹۰۱ ، بحار الأنوار : ج ۱ ص ۲۲۵ ح ۱۷ ؛ الدرّ المنثور : ج ۷ ص ۲۰) . ابن مسعود نیز چنین سخنى گفته است : «علم، به کثرت روایت نیست ؛ بلکه علم ، در واقع ، نورى است که در دل مى تابد. بدین ترتیب، دانسته مى شود که علم، صِرف استحضار معلومات خاص نیست ، هر چند این در عرف عام، علم خوانده مى شود ؛ امّا علم واقعى، همان نور و پرتو ناشى از آن علم است که موجب بصیرت و خوف از خداوند مى گردد» (منیة المرید: ص ۱۶۷).

منبع: دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱، سال انتشار: ۱۳۹۰، از صفحه ۷۵ تا صفحه ۸۶

بیشتر بخوانید:

معیارهای مهم نقد محتوایی حدیث

ملاک‌های نقد متن حدیث

روش‌ها و معیارهای نقد حدیث در آثار شیخ مفید

معیارهاى «درون دینى» و «برون دینى» نقد حدیث چیست؟

آیا صحّت سند حدیث، دلیل صدور قطعى آن و ضعف سند، دلیل عدم صدور قطعى آن است؟

آیا احادیثى را که دچار ضعف سندند، مى‌توان به عنوان رهنمودهاى پیشوایان اسلام به جامعه عرضه کرد؟

ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
سه‌شنبه، 8 اسفند 1396
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 222
موارد بیشتر برای شما
چگونگی عذرخواهی صحیح
چگونگی عذرخواهی صحیح

چگونگی عذرخواهی صحیح

چه کنیم تا خوابمان ببرد؟ (بخش دوم)
چه کنیم تا خوابمان ببرد؟ (بخش دوم)

چه کنیم تا خوابمان ببرد؟ (بخش دوم)

کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند
کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند

کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند

نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)
نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)

نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)

نقش تربیتی مدارس (بخش اول)

نقش تربیتی مدارس (بخش اول)

راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی
راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی

راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی

باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید
باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید

باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید

تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان
تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان

تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان

چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)
چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)

چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)

تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)
تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)

تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)

فرزندان در خانواده پر جمعیت
فرزندان در خانواده پر جمعیت

فرزندان در خانواده پر جمعیت

ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)
ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)

ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)

تربیت بدون تنبیه (بخش اول)
تربیت بدون تنبیه (بخش اول)

تربیت بدون تنبیه (بخش اول)

ثمرات فهم اجتماعی دین

ثمرات فهم اجتماعی دین

اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید
اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید

اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید

در محیط کار حرف‌مان را به گوش بقیه برسانیم.
در محیط کار حرف‌مان را به گوش بقیه برسانیم.

در محیط کار حرف‌مان را به گوش بقیه برسانیم.

عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند
عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند

عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند

یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا
یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا

یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا

باید و نبایدهای برقراری ارتباط موثر با دیگران

باید و نبایدهای برقراری ارتباط موثر با دیگران

قرارگاه (سوره قیامت، بخش دوم)
قرارگاه (سوره قیامت، بخش دوم)

قرارگاه (سوره قیامت، بخش دوم)

استراتژی‌هایی مفید درمان لکنت زبان کودک
استراتژی‌هایی مفید درمان لکنت زبان کودک

استراتژی‌هایی مفید درمان لکنت زبان کودک