0
ویژه نامه ها
مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

پنجشنبه، 20 تير 1398
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398

دلایل فطری بودن اراده و اختیار انسان

پرسش :

به چه دلیل آزادى اراده و اختیار انسان فطرى است؟


پاسخ :
پاسخ اجمالی:
مسأله «جبر و اختیار» از قدیمى ترین مسائلى است که در میان دانشمندان مطرح بوده؛ گروهى طرفدار آزادى اراده انسان، و گروهى طرفدار جبر بوده اند، ولى جالب این که: هر دو گروه در عمل، اصل اختیار و آزادى اراده را به رسمیت شناخته و پذیرفته اند و این وجدان عمومى و فطرت همگانى یکى از روشنترین دلائل اختیار است. قرآن مجید نیز کراراً روى مسأله اختیار انسان ها تکیه کرده است، از جمله در آیات 3 و 29 سوره دهر و 29 سوره کهف.

پاسخ تفصیلی:
مسأله «جبر و اختیار» از قدیمى ترین مسائلى است که در میان دانشمندان مطرح بوده، گروهى طرفدار آزادى اراده انسان، و گروهى طرفدار جبر بوده اند، و هر کدام دلائلى براى اثبات مقصد خود ذکر کرده اند.

ولى جالب این است که: هم «جبریین» و هم «طرفداران اختیار» در عمل، اصل اختیار و آزادى اراده را به رسمیت شناخته و پذیرفته اند، یا به تعبیر دیگر: تمام این جر و بحث ها در دائره مباحث علمى بوده نه در مقام عمل، و این به خوبى نشان مى دهد: اصل، آزادى اراده و اختیار فطرى همه انسان ها است و اگر پاى وسوسه هاى مختلف پیش نیاید، همه طرفدار اصل آزادى اراده اند.

این وجدان عمومى و فطرت همگانى که یکى از روشنترین دلائل اختیار است، به صورت هاى گوناگونى در زندگى انسان تجلى مى کند؛ زیرا اگر انسان خود را در اعمالش مجبور مى دانست و اختیارى براى خود قائل نبود چرا:

1 ـ گاه به خاطر اعمالى که انجام داده و یا به خاطر اعمالى که انجام نداده پشیمان مى شود و تصمیم مى گیرد در آینده از تجربه گذشته استفاده کند، این حالت ندامت براى طرفداران عقیده جبر فراوان است، اگر اختیارى در کار نیست ندامت چرا؟!

2 ـ بدکاران را همه ملامت و سرزنش مى کنند، اگر جبر است سرزنش چرا؟

3 ـ نیکوکاران را مدح و تمجید و ستایش مى نمایند.

4 ـ در تربیت و تعلیم فرزندان مى کوشند تا آنها سعادتمند شوند و اگر همه مجبورند تعلیم چه مفهومى دارد؟

5 ـ براى بالا بردن سطح اخلاق جامعه، همه دانشمندان بدون استثنا تلاش دارند.

6 ـ انسان از خطاهاى خود توبه مى کند، با قبول اصل جبر توبه معنى ندارد.

7 ـ انسان بر کوتاهى هائى که کرده حسرت مى خورد، چرا؟

8 ـ در تمام دنیا، بدکاران و مجرمان را محاکمه مى کنند و آنها را تحت بازپرسى شدید قرار مى دهند، کارى که از اختیار بیرون است، بازپرسى و محاکمه ندارد.

9 ـ در همه دنیا و میان تمام اقوام اعم از خداپرستان و مادیین، براى مجرمان مجازات قائلند، مجازات بر کارى که مجبور بوده، چرا؟!

10 ـ حتى طرفداران مکتب جبر، هنگامى که کسى به منافع و حیثیت آنها تجاوز کند فریاد مى کشند و او را مقصر مى شمارند و به دادگاه مى کشانند!

خلاصه، اگر راستى انسان از خود اختیارى ندارد، پشیمانى چه معنى دارد؟

ملامت و سرزنش براى چیست؟ آیا مى شود کسى را که دستش بى اختیار مرتعش و لرزان است ملامت کرد؟

چرا نیکوکاران را مدح و تشویق مى کنند، مگر از خود اختیارى داشته اند که با تشویق به کار نیک ادامه دهند؟

اصولاً، با پذیرش تأثیر تعلیم و تربیت، جبر مفهوم خود را از دست خواهد داد.

و از این گذشته، مسائل اخلاقى بدون قبول آزادى اراده ابداً مفهومى ندارد.

اگر ما در کارها مجبوریم، توبه یعنى چه؟ حسرت خوردن چرا؟ محاکمه شخص مجبور از ظالمانه ترین کارها است و مجازات او از محاکمه اش بدتر.

همه اینها نشان مى دهد که: اصل آزادى اراده، فطرى همه انسان ها و موافق وجدان عمومى بشر است، نه تنها عوام، که همه خواص و همه فلاسفه در عمل چنین اند و حتى جبرى ها در عمل اختیارى هستند: «أَلْجَبْرِیُّونَ إِخْتِیارِیُّونَ مِنْ حَیْثُ لایَعْلَمُونَ»!

و جالب این که: قرآن مجید نیز کراراً روى همین مسأله تکیه کرده، که ذکر همه آنها طولانى مى شود که در این جا تنها به سه آیه زیر اکتفا مى کنیم:

1 ـ «إِنّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً»؛ (ما راه را به انسان نشان دادیم خواه پذیرا شود و شکرگزار گردد یا مخالفت کند و کفران نماید). (1)

2 ـ و در آیه 29 سوره «کهف» مى فرماید: «فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ»؛ (هر کس مى خواهد ایمان بیاورد و هر کس نمى خواهد راه کفر پیش گیرد) (ولى بدانند ما براى کافران آتش عظیمى فراهم ساخته ایم).

3 ـ و نیز در آیه 29 «دهر» مى خوانیم: «إِنَّ هذِهِ تَذْکِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِیلاً»؛ (این تذکرى است، هر کس بخواهد راهى به سوى پروردگارش انتخاب مى کند).

منبع: تفسیر نمونه، آیت الله العظمی مکارم شیرازی، دارالکتب الإسلامیه، چاپ سی و سوم، ج 26، ص 77.

پرسش های مرتبط:

آیا خالقیت خدا نسبت به همه چیز دلیل بر جبر مى شود؟

آیا سلب قدرت تشخیص، دلیل بر جبر نیست؟

آیا سرنوشت انسان به دست خودش است یا محکوم به جبر تاریخ می باشد؟

آیا تقدیر الهى، همان جبر است؟

آیا علم ازلی خداوند با اختیار انسان منافات ندارد؟

آیا لازمه پذیرش توحید افعالى قبول جبر است؟

چرا خداوند جواد و کریم از آغاز بندگان را کامل نیافرید؟

چگونه مشیّت خداوند به حکومت ستمگران تعلّق مى گیرد؟

چگونه اشخاصى را که خدا آنها را سنگدل کرده در برابر اعمال خود مسئولند؟

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
پنجشنبه، 23 اسفند 1397
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 165
موارد بیشتر برای شما
فروش بلیت هواپیما در برخی خطوط تا ۶ برابر قیمت
فروش بلیت هواپیما در برخی خطوط تا ۶ برابر قیمت

فروش بلیت هواپیما در برخی خطوط تا ۶ برابر قیمت

ضرورت توجه بیشتر به سازمان بهزیستی
ضرورت توجه بیشتر به سازمان بهزیستی

ضرورت توجه بیشتر به سازمان بهزیستی

رهایی را با مشاوره ترک اعتیاد تلفنی تجربه کنید
رهایی را با مشاوره ترک اعتیاد تلفنی تجربه کنید

رهایی را با مشاوره ترک اعتیاد تلفنی تجربه کنید

سه حقوقدان شورای نگهبان انتخاب شدند / این 3 عضو جدید را بهتر بشناسیم
سه حقوقدان شورای نگهبان انتخاب شدند / این 3 عضو جدید را بهتر بشناسیم

سه حقوقدان شورای نگهبان انتخاب شدند / این 3 عضو جدید را بهتر بشناسیم

تیتر یک روزنامه های کشور/ سه شنبه 25 تیر 1398

تیتر یک روزنامه های کشور/ سه شنبه 25 تیر 1398

دومین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید
دومین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

دومین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

رضا تندروان در گفتگو با راسخون: عملکرد کولاکوویچ مثبت بوده است/تیم ملی والیبال با بدشانسی روی سکو نرفت
رضا تندروان در گفتگو با راسخون: عملکرد کولاکوویچ مثبت بوده است/تیم ملی والیبال با بدشانسی روی سکو نرفت

رضا تندروان در گفتگو با راسخون: عملکرد کولاکوویچ مثبت بوده است/تیم ملی والیبال با بدشانسی روی سکو نرفت

سوالات رایج کاشت ابرو: پاسخ به 14 پرسش مهم کاشت ابرو و پاسخ پزشکان
سوالات رایج کاشت ابرو: پاسخ به 14 پرسش مهم کاشت ابرو و پاسخ پزشکان

سوالات رایج کاشت ابرو: پاسخ به 14 پرسش مهم کاشت ابرو و پاسخ پزشکان

پایان سفر یک‌ ماهه سکوی ۲۵۰۰ تنی
پایان سفر یک‌ ماهه سکوی ۲۵۰۰ تنی

پایان سفر یک‌ ماهه سکوی ۲۵۰۰ تنی

گیوه‌بافی هنر زنان کُرد
گیوه‌بافی هنر زنان کُرد

گیوه‌بافی هنر زنان کُرد

نقض فاحش در برجام صورت نگرفته است
نقض فاحش در برجام صورت نگرفته است

نقض فاحش در برجام صورت نگرفته است

آیا بیت کوین باعث فشار بر شبکه برق کشور شده است
آیا بیت کوین باعث فشار بر شبکه برق کشور شده است

آیا بیت کوین باعث فشار بر شبکه برق کشور شده است

راه های رسیدن به اعتماد به نفس
راه های رسیدن به اعتماد به نفس

راه های رسیدن به اعتماد به نفس

تاثیر غده تیروئید بر بی‌نظمی قاعدگی، دیر پریود شدن و خونریزی ماهانه

تاثیر غده تیروئید بر بی‌نظمی قاعدگی، دیر پریود شدن و خونریزی ماهانه

طب سنتی/ درمان سینوزیت
طب سنتی/ درمان سینوزیت

طب سنتی/ درمان سینوزیت

افزایش ۲ هزار نفری سهمیه ایران در حج امسال
افزایش ۲ هزار نفری سهمیه ایران در حج امسال

افزایش ۲ هزار نفری سهمیه ایران در حج امسال

هشدار رئیس قوه قضاییه به خودروسازان/ در صورت تغییر قیمت و زمان تحویل کالا با خودروسازان برخود می‌شود
هشدار رئیس قوه قضاییه به خودروسازان/ در صورت تغییر قیمت و زمان تحویل کالا با خودروسازان برخود می‌شود

هشدار رئیس قوه قضاییه به خودروسازان/ در صورت تغییر قیمت و زمان تحویل کالا با خودروسازان برخود می‌شود

ما و نیاز جنسی نسل جوان
ما و نیاز جنسی نسل جوان

ما و نیاز جنسی نسل جوان

آیا با وجود کیست سینه ادامه بارداری امکان پذیر است؟

آیا با وجود کیست سینه ادامه بارداری امکان پذیر است؟

موگرینی: منتقدان برجام خواستار پایبندی ایران هستند/کشورهای اروپایی فعلاً مکانیسم ماشه را فعال نمی‌کنند
موگرینی: منتقدان برجام خواستار پایبندی ایران هستند/کشورهای اروپایی فعلاً مکانیسم ماشه را فعال نمی‌کنند

موگرینی: منتقدان برجام خواستار پایبندی ایران هستند/کشورهای اروپایی فعلاً مکانیسم ماشه را فعال نمی‌کنند

عرق سرد نظامیان صهیونیست ؛ جنگ احتمالی با حزب الله
عرق سرد نظامیان صهیونیست ؛ جنگ احتمالی با حزب الله

عرق سرد نظامیان صهیونیست ؛ جنگ احتمالی با حزب الله