0

منظور از عصیان و توبه حضرت آدم، در آیات قرآن

پرسش :

منظور از عصیان و توبه حضرت آدم، در آیات قرآن چیست؟ چگونه با عصمت پیامبران سازگار است؟


پاسخ :
عصمت پیامبران، همگانى است و حضرت آدم نیز فاقد آن نبوده است؛ لیکن باید دانست که اوامر و نواهى الهى دو قسم است: الف. مولوى یا قانونى، ب. ارشادى.

قسم اول تکلیف است و خداوند به طور جدى، خواستار انجام آن مى باشد و براى عمل به آن پاداش و در ترک آن عذاب قرار داده است. قسم دوم در حقیقت تکلیفى از ناحیه پروردگار نیست؛ بلکه خداوند بدان وسیله آدمى را به حکم عقل یا واقعیتى تکوینى ـ که نتیجه آن عمل است ـ ارشاد مى کند؛ مانند طبیبى که به مریض دستور مى دهد: فلان غذا را نخور. این دستور یک تکلیف قانونى نیست که اگر خلاف کند، او را به مجازات رسانند؛ بلکه به این معنا است که تخلّف از آن با بهبود یافتن او ناسازگار است.

بهشتى که آدم در آن بوده، مرحله قبل از تکلیف و تشریع بوده و نهى در آن، جنبه ارشادى داشته است؛ زیرا آن درخت، داراى ویژگى و اثر تکوینى خاصى بوده که چون از آن خوردند، عورت هایشان آشکار شد: «فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما»1 و به عبارت دیگر غرایز حیوانى و شهوانى در آنها پدید آمد. از این رو شرایط زیستى دیگرى، متناسب با وضعیت پدید آمده براى آنان، لازم شد.

بنابراین حضرت آدم مرتکب گناه تکلیفى نشد؛ ولى در عین حال عمل او متناسب با مقام منیع آموزگارى ملائک نیز نبود و به دلیل وضعیت پدید آمده، دیگر آن بهشت جاى مناسبى براى او نبود. از همین جا معناى آیاتى مثل: «وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى»2 و ... روشن مى شود که این عصیان، به معناى گناه اصطلاحى نیست؛ بلکه سرپیچى در مقابل نهى ارشادى است که شایسته جایگاه رفیع حضرت آدم نبوده است.

در رابطه با اینکه عصیان حضرت آدم، در برابر نهى مولوى و قانونى خداوند نبود، دلایل چندى وجود دارد؛ از جمله:

1. بعد از آیه «وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى»، بلافاصله قرآن مجید مى فرماید: «ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَیهِ وَ هَدى»3؛ «سپس پروردگارش او را برگزید و بر او ببخشود و [ وى را] هدایت کرد».

برگزیدگى شخصیتى از سوى خداوند، نشانه مقام بلند او است و اگر خطایى از او سر زده بود، در حد گناه و از بین رفتن عصمت نبوده است. در صورتى که اگر نافرمانى در برابر دستور مولوى و قانونى بود، از ظلم هایى است که با مقام پیامبرى سازگار نیست؛ چنان که درداستان حضرت ابراهیم علیه السلام مى فرماید: «لا ینالُ عَهْدِى الظّالِمِینَ»4؛ «پیمان (امامت و پیامبرى) من به بیدادگران نمى رسد».5

2. هیچ گاه خداوند وعده عذاب در برابر آن نداده و تنها به مشقّت و رنج دنیایى اشاره فرموده است: «فَلا یخْرِجَنَّکما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى»6؛ «[ شیطان] شما (آدم و حوا) را از بهشت خارج نسازد که به رنج و سختى مى افتید».

3. قرآن، نزول شریعت و هدایت را ـ که در بردارنده احکام مولوى و تکلیفى است ـ متأخر از هبوط حضرت آدم معرفى کرده است: «قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِیعاً فَإِمّا یأْتِینَّکمْ مِنِّى هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدای فَلا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنُونَ * وَ الَّذِینَ کفَرُوا وَ کذَّبُوا بِآیاتِنا أُولئِک أَصْحابُ النّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ»7؛ «گفتیم همگى از آنجا [ بر زمین] فرود آیید، پس آن گاه که هدایتى از من به سوى شما آید، کسانى که از هدایت من پیروى کنند، خوف و اندوهى بر ایشان نباشد و آنان که کفر ورزیده و آیات ما را تکذیب کردند؛ آن گروه اصحاب آتش اند و در آن جاویدان». بنابراین زمانى که حضرت آدم علیه السلام در بهشت بود، هدایت تشریعى و دستورات واجب از ناحیه الهى صادر نشده بود و این گونه امور مربوط به حیات زمینى انسان است.

توبه نیز به حسب حال انسان ها متفاوت است و همه انبیا و اولیا، پیوسته در درگاه الهى به توبه و استغفار مشغول بوده اند؛ زیرا:

الف. توبه و انابه از بهترین شیوه هاى تواضع دربرابر پروردگار است.

ب. اولیاى خدا حتى کارهاى نیکشان را در مقابل جلالت و عظمت پروردگار ناچیز و مایه شرمندگى دانسته، توبه مى کردند.

ج. توبه مردم عادى از گناه است؛ ولى اولیا و اوصیا از اینکه ذره اى از خدا غافل شوند، توبه مى کردند.8

پی نوشت‌ها:
1. طه 20، آیه 121.
2. طه 20، آیه 121.
3. طه 20، آیه 122 و 123.
4. بقره 2، آیه 24.
5. براى آگاهى بیشتر ر.ک:
الف. سید محمدحسین، طباطبایى، تفسیر المیزان، آیه 124 سوره بقره؛
ب. محمد هادى، معرفت، تنزیه انبیاء، قم: نبوغ، چاپ اول، 1374، صص 226 ـ 256.
6. طه 20، آیه 117.
7. بقره 2، آیه 37 و 38.
8. براى آگاهى بیشتر ر.ک:
الف. محمد هادى، معرفت، تنزیه انبیاء، قم: نبوغ، چاپ اول، 1374، صص 177 ـ 182؛
ب. حسن، یوسفیان و احمد حسین، شریفى، پژوهشى در عصمت معصومان، (تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، چاپ اول 1377)، ص 226.
 
منبع: پرسش‌ها و پاسخ‌هاى برگزیده، حمیدرضا شاکرین؛ نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف، 1384.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
چهارشنبه، 20 شهريور 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 10
موارد بیشتر برای شما
آثار منفی تنبیه بدنی کودک
آثار منفی تنبیه بدنی کودک

آثار منفی تنبیه بدنی کودک

دیدگاه آیات و روایات در مورد وفای به عهد چیست؟
دیدگاه آیات و روایات در مورد وفای به عهد چیست؟

دیدگاه آیات و روایات در مورد وفای به عهد چیست؟

دیدگاه قرآن و ائمه(ع) درباره ربا
دیدگاه قرآن و ائمه(ع) درباره ربا

دیدگاه قرآن و ائمه(ع) درباره ربا

شخصیت دادن به کودک
شخصیت دادن به کودک

شخصیت دادن به کودک

هدف از آزمایش و امتحان الهی چیست؟

هدف از آزمایش و امتحان الهی چیست؟

نتایج اختلاف والدین بر کودک
نتایج اختلاف والدین بر کودک

نتایج اختلاف والدین بر کودک

حجاب و فلسفه آن
حجاب و فلسفه آن

حجاب و فلسفه آن

طی الارض و راه رسیدن به آن
طی الارض و راه رسیدن به آن

طی الارض و راه رسیدن به آن

رفتار کودک
رفتار کودک

رفتار کودک

دیدگاه اهل سنت و شیعه درباره ازدواج موقت چیست؟
دیدگاه اهل سنت و شیعه درباره ازدواج موقت چیست؟

دیدگاه اهل سنت و شیعه درباره ازدواج موقت چیست؟

نتایج منطقی رفتار کودک
نتایج منطقی رفتار کودک

نتایج منطقی رفتار کودک

نشانه های ظهور در سخنان پیامبر(ص)
نشانه های ظهور در سخنان پیامبر(ص)

نشانه های ظهور در سخنان پیامبر(ص)

دیدگان شیعیان و اهل سنت درباره گریه کردن در عزاداری چیست؟
دیدگان شیعیان و اهل سنت درباره گریه کردن در عزاداری چیست؟

دیدگان شیعیان و اهل سنت درباره گریه کردن در عزاداری چیست؟

دیدگاه شیعیان و اهل سنت در مورد عزاداری و نوحه خوانی چیست؟

دیدگاه شیعیان و اهل سنت در مورد عزاداری و نوحه خوانی چیست؟

فوتوکلیپ کوچه شهید/ مداحی زیبای حاج مهدی رسولی درباره حذف عنوان شهید از نام معابر
فوتوکلیپ کوچه شهید/ مداحی زیبای حاج مهدی رسولی درباره حذف عنوان شهید از نام معابر

فوتوکلیپ کوچه شهید/ مداحی زیبای حاج مهدی رسولی درباره حذف عنوان شهید از نام معابر

آیه ولایت چیست؟
آیه ولایت چیست؟

آیه ولایت چیست؟

مداحی شنیدنی حاج امیر عباسی با مضمون خیابان‌های بی‌شهید
مداحی شنیدنی حاج امیر عباسی با مضمون خیابان‌های بی‌شهید

مداحی شنیدنی حاج امیر عباسی با مضمون خیابان‌های بی‌شهید

پرشهیدترین روستای کشور
پرشهیدترین روستای کشور

پرشهیدترین روستای کشور

با زبان ترکی استانبولی بیشتر آشنا شوید

با زبان ترکی استانبولی بیشتر آشنا شوید

مداحی محرم 98/ سیب سرخی: دیوانه ی عالم که (شور جدید)
مداحی محرم 98/ سیب سرخی: دیوانه ی عالم که (شور جدید)

مداحی محرم 98/ سیب سرخی: دیوانه ی عالم که (شور جدید)

مداحی محرم 98/ سیب سرخی: به سوی تو قدم قدم (شور جدید)
مداحی محرم 98/ سیب سرخی: به سوی تو قدم قدم (شور جدید)

مداحی محرم 98/ سیب سرخی: به سوی تو قدم قدم (شور جدید)