0
ویژه نامه ها

شبهات نظارت استصوابی | شبهه دهم

پرسش :

شبهه: اگر بناست که نظارت مطلق در اصل ۹۹ قانون اساسی به نظارت استصوابی تفسیر شود، باید واژه نظارت در اصول دیگر قانون اساسی نیز به همین معنا تفسیر شود و حال آن که چنین نیست؛ مثلا می دانیم خبرگان رهبری بر کار رهبری نظارت دارند، اما نظارت آن ها استصوابی نیست و یا نظارت نمایندگان سه قوه بر صداوسیما، نظارت استصوابی نیست.


پاسخ :
اولا: تعبیر نظارت در اصل ۹۹ به نظارت استصوابی، معنایش این نیست که در همه جا نظارت استصوابی است و چیزی به نام نظارت استطلاعی در کار نیست. ممکن است در جایی منظور قانونگذار از نظارت، استصوابی باشد و در جای دیگر استطلاعی باشد. این که در کجا به معنای استصوابی است و در چه جایی به معنای استطلاعی است، به نظر و رأی مفسر بستگی دارد. دارد.
 
ثانیا: تا آنجا که نگارنده بررسی کرده است، در نوع مواردی که در اصول قانون اساسی بحث نظارت به میان آمده است، نظارت استطلاعی منظور نشده است و اگر هم در موردی استطلاعی اراده باشد، همراه با قرینه است.
 
مثلا در اصل ۱۱۰ یکی از وظایف و اختیارات رهبری، نظارت بر حسن اجرای سیاست های کلی نظام دانسته شده است. میدانیم که نظارت در اینجا استطلاعی نیست، بلکه در هر مورد که رهبری صلاح دانست، می تواند دخالت کند و از ادامه روند کار جلوگیری نماید. به همین خاطر می تواند هیأت هایی را جهت بررسی و تحقیق و در نهایت جهت دخالت و امر و نهی معین سازد.
 
همچنین در اصل ۱۵۶ یکی از وظایف قوه قضائیه، نظارت بر محسن اجرای قوانین دانسته شده است. معلوم است که نظارت در اینجا نیز صرفا استطلاعی نیست، بلکه این قوه می تواند در صورت مشاهده تخلف قانونی، برخورد و تعقیب لازم را انجام دهد و به همین خاطر در اصل ۷۴ آمده است: «بر اساس حق نظارت قوه قضائیه نسبت به سن جریان امور و اجرای صحیح قوانین در دستگاه های اداری، سازمانی به نام "سازمان بازرسی کل کشور" زیر نظر رئیس قوه قضائیه تشکیل می گردد.»
 
در اصل ۱۳۴ آمده است که رئیس جمهور بر کار وزیران نظارت دارد و میدانیم که نظارت او بر کار وزیران استطلاعی نیست. او می تواند به هر صورت که صلاح دانست امر و نهی نماید و از انجام برخی از سیاست ها و تصمیمات در وزارتخانه ها جلوگیری کند. لذا در ذیل همین اصل آمده است: «رئیس جمهور در برابر مجلس، مسئول اقدامات هیأت وزیران است.»
 
و یا در اصل ۱۰۰ آمده است که برنامه های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی و... هر روستا، بخش، شهر، شهرستان یا استان، با نظارت شورایی به نام شورای ده، بخش، شهر، شهرستان یا استان صورت می گیرد. پیداست که نظارت در اینجا نیز صرفا نظارت استطلاعی نیست.
 
اما در مورد نظارت نمایندگان قوای سه گانه بر صداوسیما باید گفت که در ذیل همان اصل ۱۷۵ چنین آمده است: «خط مشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می کند.»
 
اگر نظارت در اینجا نظارت استصوابی نیست، به خاطر وجود ذیل قانون که تعیین نحوه نظارت را به قانون عادی واگذار کرده است و قانون عادی می تواند در این زمینه تصمیم گیری کند، به شرطی که با اصول دیگر قانون اساسی از جمله حق عزل و نصب رئیس سازمان صداوسیما توسط رهبری و نیز نظارت رهبری بر آن منافات نداشته باشد.
 
اما در مورد نظارت خبرگان رهبری بر کار رهبر، باید گفت در قانون اساسی چیزی به نام نظارت خبرگان بر کار رهبری نیامده است تا بحث از نظارت استطلاعی یا استصوابی بودن آن به میان آید. آنچه که در اصل ۱۱۱ قانون اساسی آمده است، این است: «هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود، یا فاقد یکی از شرایط در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم می باشد.»
 
بر اساس این اصل خبرگان بر کار رهبری نظارت ندارند، بلکه وظیفه شان این است که فقدان و یا وجدان شرایط و صفات را در رهبری زیر نظر بگیرند. به تعبیر دیگر کار آن ها، نظارت بر وجود یا عدم وجود صفات و شرایط رهبری، نه نظارت بر کارهای رهبری است.

منبع: نظارت استصوابی، دکتر عباس نیکزاد، دفتر نشر معارف، چاپ اول، قم، 1393 ش.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
اینترنت ماهواره‌ای پاییز می‌آید/ آیا اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به ایران می‌آید؟
اینترنت ماهواره‌ای پاییز می‌آید/ آیا اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به ایران می‌آید؟

اینترنت ماهواره‌ای پاییز می‌آید/ آیا اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به ایران می‌آید؟

نخستین جراحی رباتیک از راه دور ایران بر روی شبکه همراه اول
نخستین جراحی رباتیک از راه دور ایران بر روی شبکه همراه اول

نخستین جراحی رباتیک از راه دور ایران بر روی شبکه همراه اول

حکمت | امتحان سخت در اوج جوانی / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | امتحان سخت در اوج جوانی / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | امتحان سخت در اوج جوانی / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

دستور تهیه سوپ کدوحلوایی
دستور تهیه سوپ کدوحلوایی

دستور تهیه سوپ کدوحلوایی

دستور تهیه کتف مرغ سوخاری
دستور تهیه کتف مرغ سوخاری

دستور تهیه کتف مرغ سوخاری

حکمت | به داد هم برسید ! / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | به داد هم برسید ! / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | به داد هم برسید ! / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)

اهمیت قالب سازی پلاستیک
اهمیت قالب سازی پلاستیک

اهمیت قالب سازی پلاستیک

ابو عبیده می آید...
ابو عبیده می آید...

ابو عبیده می آید...

درمان بیماری‌ها با نیش زنبور!
درمان بیماری‌ها با نیش زنبور!

درمان بیماری‌ها با نیش زنبور!

فیلیپین برای تزریق واکسن کرونا جایزه تعیین کرده
فیلیپین برای تزریق واکسن کرونا جایزه تعیین کرده

فیلیپین برای تزریق واکسن کرونا جایزه تعیین کرده

رئیسی تا اواسط سال ۹۹ قصد کاندیداتوری نداشت
رئیسی تا اواسط سال ۹۹ قصد کاندیداتوری نداشت

رئیسی تا اواسط سال ۹۹ قصد کاندیداتوری نداشت

نجات بازار مسکن چگونه؟!
نجات بازار مسکن چگونه؟!

نجات بازار مسکن چگونه؟!

تاکسی پرنده در فرانسه به پرواز درآمد
تاکسی پرنده در فرانسه به پرواز درآمد

تاکسی پرنده در فرانسه به پرواز درآمد

صف طولانی اماراتی‌ها برای خرید محصول جدید تویوتا لندکروز!
صف طولانی اماراتی‌ها برای خرید محصول جدید تویوتا لندکروز!

صف طولانی اماراتی‌ها برای خرید محصول جدید تویوتا لندکروز!

رونمایی از تندیس زیبای جهان پهلوان «تختی»
رونمایی از تندیس زیبای جهان پهلوان «تختی»

رونمایی از تندیس زیبای جهان پهلوان «تختی»

تولد لاکچری سپهر حیدری روی قایق در دبی!
تولد لاکچری سپهر حیدری روی قایق در دبی!

تولد لاکچری سپهر حیدری روی قایق در دبی!

خاطره جالب مارتین اسکورسیزی از عباس کیارستمی
خاطره جالب مارتین اسکورسیزی از عباس کیارستمی

خاطره جالب مارتین اسکورسیزی از عباس کیارستمی

منطق جمهوری اسلامی امانتی الهی است
منطق جمهوری اسلامی امانتی الهی است

منطق جمهوری اسلامی امانتی الهی است

تلاوت زیبای حسین فردی از سوره طه
تلاوت زیبای حسین فردی از سوره طه

تلاوت زیبای حسین فردی از سوره طه

ترانه «من تو رو دوست دارم»/ کلبه عموپورنگ
ترانه «من تو رو دوست دارم»/ کلبه عموپورنگ

ترانه «من تو رو دوست دارم»/ کلبه عموپورنگ

فحاشی و کتک‌کاری عجیب‌ در لیگ یک
فحاشی و کتک‌کاری عجیب‌ در لیگ یک

فحاشی و کتک‌کاری عجیب‌ در لیگ یک