0
ویژه نامه ها

شرایط شفاعت در قرآن

پرسش :

در قرآن کریم چه شرایطی برای مسأله «شفاعت» مطرح شده است؟


پاسخ :
آیات شفاعت به خوبى نشان مى دهد که مسئله «شفاعت» از نظر منطق اسلام یک موضوع بى قید و شرط نیست؛ بلکه قیود و شرایطى از نظر جُرمى که درباره آن شفاعت مى شود، از یک سو، و شخص شفاعت شونده از سوى دیگر و شخص شفاعت کننده از سوى سوّم دارد که چهره اصلى شفاعت و فلسفه آن را روشن مى سازد. به عنوان مثال، گناهانى همانند ظلم و ستم به طور کلّى از دایره شفاعت بیرون شمرده شده و قرآن مى فرماید: ظالمان، «شفیع مطاعى» ندارند. اگر ظلم را به معناى وسیع کلمه تفسیر کنیم شفاعت منحصر به مجرمانى خواهد بود که از کار خود نادم و پشیمان هستند و در مسیر جبران و اصلاح مى باشند و در این صورت شفاعت پشتوانه اى خواهد بود براى توبه و ندامت از گناه، و این که بعضى تصوّر مى کنند با وجود ندامت و توبه نیازى به شفاعت نیست، اشتباهى است.

از طرف دیگر طبق آیه 28 سوره «انبیاء»، تنها کسانى مشمول بخشودگى از طریق شفاعت مى شوند که به مقام «ارتضاء» رسیده اند و طبق آیه 87 سوره «مریم»، داراى «عهد الهى» هستند. این دو عنوان، همان گونه که از مفهوم لغوى آنها به اجمال، و از روایاتى که در تفسیر این آیات وارد شده، به تفصیل، استفاده مى شود، به معناى ایمان به خدا، حساب، میزان، پاداش، کیفر و اعتراف به حسنات و سیّئات (نیکى اعمال نیک و بدى اعمال بد) و گواهى به درستى تمام مقرّراتى است که از سوى خدا نازل شده، ایمانى که در فکر و سپس در زندگى آدمى انعکاس یابد، نشانه اش این است که خود را از صف ظالمان طغیانگر که هیچ اصل مقدّسى را به رسمیّت نمى شناسند، بیرون آورده و به تجدید نظر در برنامه ها بپردازد.

قرآن در مورد آمرزش گناهان در سایه شفاعت مى فرماید: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنْفُسَهُمْ جاؤُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمْ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً»(1)؛ (و اگر این مخالفان هنگامى که به خود ستم مى کردند [و فرمان هاى خدا را زیر پا مى گذاشتند] به نزد تو مى آمدند و از خدا طلب آمرزش مى کردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى کرد خدا را توبه پذیر و مهربان مى یافتند). در این آیه توبه و استغفار خودِ مجرمان، مقدّمه اى براى استغفار و شفاعت پیامبر(صلى الله علیه وآله) شمرده شده است و در آیه: «قَالُواْ یَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خاطِئِینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّى إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الَّرحِیمُ»(2)؛ (گفتند: اى پدر از گناهان ما تقاضاى بخشش کن که ما خطاکار بودیم * گفت: به زودى براى شما استغفار مى کنم که او آمرزنده مهربان است). نیز آثار ندامت و پشیمانى از گناه در تقاضاى برادران یوسف از پدر به خوبى دیده مى شود.

در مورد شفاعت فرشتگان مى بینیم که استغفار و شفاعت آنها تنها براى افراد باایمان و تابعان سبیل الهى و پیروان حق است: «وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینِ آمَنُواْ رَبَّنَا وَسِعْتَ کُلَّ شَىْء رَّحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تَابُواْ وَ اتَّبَعُواْ سَبِیلَکَ وَ قِهِمْ عَذَابَ الْجَحِیمِ»(3)؛ (فرشتگان براى کسانى که ایمان آورده اند استغفار مى کنند، و عرضه مى دارند: خداوندا! رحمت و علم تو همه چیز را فرا گرفته، پس بیامرز کسانى را که توبه کرده، و از راه تو پیروى نموده اند، و آنها را از عذاب دوزخ نگاهدار). قرآن در مورد شفاعت کنندگان نیز این شرط را ذکر کرده که باید گواه بر حق باشند: «إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ»(4)؛ (مگر آنها که شهادت به حق داده اند).

و به این ترتیب شفاعت شونده باید ارتباط و پیوند با شفاعت کننده برقرار سازد، پیوندى از طریق توجّه به حق و گواهى قولى و فعلى به آن، که این خود نیز عامل دیگرى براى سازندگى و بسیج نیروها در مسیر حق است.

پی‌نوشت‌ها:
(1). سوره نساء، آیه 64.
(2). سوره یوسف، آیه 97 و 98.
(3). سوره غافر، آیه 7.
(4). سوره زخرف، آیه 86.

منبع: پیدایش مذاهب، آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازى دام ظله، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب (علیه السلام)، قم‏، 1384 ش.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حکمت | دعای مخصوص مستاجرها / استاد رنجبر (نسخه اینستاگرام)
حکمت | دعای مخصوص مستاجرها / استاد رنجبر (نسخه اینستاگرام)

حکمت | دعای مخصوص مستاجرها / استاد رنجبر (نسخه اینستاگرام)

حکمت | من آلزایمر دارم؟ / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | من آلزایمر دارم؟ / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | من آلزایمر دارم؟ / استاد حسینی قمی (نسخه اینستاگرام)

ذوالجناح آمد ولی با خود سوارش را نداشت/ حاج میثم مطیعی
ذوالجناح آمد ولی با خود سوارش را نداشت/ حاج میثم مطیعی

ذوالجناح آمد ولی با خود سوارش را نداشت/ حاج میثم مطیعی

زیارت عاشورا | حاج میثم مطیعی
زیارت عاشورا | حاج میثم مطیعی

زیارت عاشورا | حاج میثم مطیعی

گل یاس رازقی؛ از معرفی انواع آن تا کاشت و نگهداری
گل یاس رازقی؛ از معرفی انواع آن تا کاشت و نگهداری

گل یاس رازقی؛ از معرفی انواع آن تا کاشت و نگهداری

بازی میمیک صورت رامبد جوان و آشا محرابی در خندوانه
بازی میمیک صورت رامبد جوان و آشا محرابی در خندوانه

بازی میمیک صورت رامبد جوان و آشا محرابی در خندوانه

کنایه سریال پلاک 13 به پدر آرات حسینی!
کنایه سریال پلاک 13 به پدر آرات حسینی!

کنایه سریال پلاک 13 به پدر آرات حسینی!

مسابقات پرسپولیس و استقلال
مسابقات پرسپولیس و استقلال

مسابقات پرسپولیس و استقلال

حرفهای علی باقری پس از نشست امروز
حرفهای علی باقری پس از نشست امروز

حرفهای علی باقری پس از نشست امروز

لالایی خواندن آرژانتینی جناب خان برای مسی
لالایی خواندن آرژانتینی جناب خان برای مسی

لالایی خواندن آرژانتینی جناب خان برای مسی

سخنرانی دختر دانشجو علیه طرح صیانت در نماز جمعه تهران
سخنرانی دختر دانشجو علیه طرح صیانت در نماز جمعه تهران

سخنرانی دختر دانشجو علیه طرح صیانت در نماز جمعه تهران

تلاش فیسبوک برای تاسیس دفتر در ایران‌
تلاش فیسبوک برای تاسیس دفتر در ایران‌

تلاش فیسبوک برای تاسیس دفتر در ایران‌

جردن باروز و هدیه جالب یک ایرانی
جردن باروز و هدیه جالب یک ایرانی

جردن باروز و هدیه جالب یک ایرانی

شعر طنز کرونایی با لهجه قمی
شعر طنز کرونایی با لهجه قمی

شعر طنز کرونایی با لهجه قمی

هدف آمریکا از مذاکرات جدید برجام
هدف آمریکا از مذاکرات جدید برجام

هدف آمریکا از مذاکرات جدید برجام

ارتش قوی به این میگن...!
ارتش قوی به این میگن...!

ارتش قوی به این میگن...!

ترانه «دلشوره»/ آرون افشار
ترانه «دلشوره»/ آرون افشار

ترانه «دلشوره»/ آرون افشار

استوری آذرماه و فصل پاییز
استوری آذرماه و فصل پاییز

استوری آذرماه و فصل پاییز

درمان های طبیعی سرماخوردگی نوزاد
درمان های طبیعی سرماخوردگی نوزاد

درمان های طبیعی سرماخوردگی نوزاد

بسته تحلیلی خبری (شنبه 13 آذر 1400)
بسته تحلیلی خبری (شنبه 13 آذر 1400)

بسته تحلیلی خبری (شنبه 13 آذر 1400)

دورخیز بازیکن فوتبال
دورخیز بازیکن فوتبال

دورخیز بازیکن فوتبال