0
ویژه نامه ها

بیان قرآن درباره مستضعفان و مستکبران

پرسش :

قرآن به چه کسانی «مستکبر» و به چه کسانی «مستضعف» می گوید؟


پاسخ :
در آیات قرآن مجید کراراً سخن از «مستکبران» و «مستضعفان» به میان آمده؛ و این موضوعى است مهم و قابل ملاحظه.

راغب در مفردات مى گوید: «کبر» و «تکبر» و «استکبار» معانى نزدیک به هم دارد. سپس مى افزاید: «استکبار» دو معنا دارد: نخست این که انسان تلاش و کوشش کند که بزرگ شود و به اصطلاح شرایط لازم را براى بزرگى از هر نظر آماده کند. این استکبارى است ممدوح، دیگر این که بزرگى را به خود ببندد بى آن که شایسته آن باشد، و این مذموم است و در قرآن مجید از آن مذمّت شده؛ چنانکه درباره شیطان مى خوانیم: «أَبَى وَاسْتَکْبَرَ»(1)؛ (او از سجده کردن بر آدم سر باز زد، و تکبر ورزید).

سپس مى افزاید: گاه قرآن مجید مستکبران را در مقابل ضعفاء قرار داده؛ اشاره به این که برترى جویى آنها به خاطر قوّت جسمانى یا مال و ثروت بوده است.(2)

نقطه مقابل «استکبار»، «استضعاف» است که به معناى طلب کردن ضعف و ناتوانى است. منتها چون این مادّه غالباً در قرآن مجید به صورت فعل مجهول یا اسم مفعول به کار رفته به معناى ضعفى است که از سوى مستکبران بر گروهى تحمیل مى شود، و آنها را به ناتوانى مى کشانند. البتّه گاهى به صورت فعل معلوم درباره مثل فرعون که بنى اسرائیل را به ضعف و ناتوانى و بردگى کشانده بود به کار رفته است: «إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلاَ فِی الاْرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِیَعاً یَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِّنْهُمْ»(3)؛ (فروعون در زمین برترى جویى کرد، و اهل آن را به گروههاى مختلفى تقسیم نموده؛ گروهى از آنها را به ضعف و ناتوانى مى کشاند).

این نکته نیز قابل توجّه است که «مستضعف» در قرآن مجید به دو معنا به کار رفته است: نخست افراد مظلومى که به ناحق تحت ستم قرار گرفته اند و مورد الطاف الهى هستند، چنانکه درباره ستمدیدگان بنى اسرائیل مى فرماید: «وَنُرِیدُ أَنْ نَّمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِى الاْرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»(4)؛ (ما اراده کرده ایم تا بر مستضعفان زمین نعمت بخشیم و آنان را پیشوایان و وارثان روى زمین قرار دهیم).

معناى دوّمى که غالباً در قرآن مجید در آن استعمال شده کسانى هستند که بر اثر جهل و نادانى و تقلید و تعصّب به ناتوانى فکرى کشیده شده اند، و چشم و گوش بسته دنبال سران ظالم و رهبران گمراه حرکت مى کنند، و همین ها هستند که آیات فوق به مخاصمه و مجادله آنها با مستکبران در روز قیامت اشاره مى کند؛ و تصریح مى نماید که آنها همچون مستکبران عذاب مضاعف دارند، عذابى به خاطر گمراهیشان و عذابى به خاطر آن که تنور مستکبران را داغ کردند و پایه هاى حکومت جبّار آنها را محکم نمودند.

پی‌نوشت‌ها:
(1). سوره بقره، آیه 34.
(2). مفردات راغب، مادّه «کبر».
(3). سوره قصص، آیه 4.
(4). سوره قصص، آیه 5.

منبع: پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1386 شمسی، چاپ: نهم، ج 1، ص 382.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
اقامه نماز بدون فاصله اجتماعی در مکه
اقامه نماز بدون فاصله اجتماعی در مکه

اقامه نماز بدون فاصله اجتماعی در مکه

چرا از مرگ میترسیم؟/ استاد محمدی
چرا از مرگ میترسیم؟/ استاد محمدی

چرا از مرگ میترسیم؟/ استاد محمدی

دعا بکنیم یا نکنیم؟/ استاد رضا محمدی
دعا بکنیم یا نکنیم؟/ استاد رضا محمدی

دعا بکنیم یا نکنیم؟/ استاد رضا محمدی

معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

معنی اسم احسان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم احسان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

معنی اسم احسان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

شرح غزلیات حافظ شیرازی
شرح غزلیات حافظ شیرازی

شرح غزلیات حافظ شیرازی

اصلاحات کم‌فایده کمیسیون به طرح صیانت
اصلاحات کم‌فایده کمیسیون به طرح صیانت

اصلاحات کم‌فایده کمیسیون به طرح صیانت

بسته تحلیلی خبری (شنبه 24 مهر 1400)
بسته تحلیلی خبری (شنبه 24 مهر 1400)

بسته تحلیلی خبری (شنبه 24 مهر 1400)

یاران برجسته امیرالمومنین(علیه السلام)/ استاد مهدی پیشوایی
یاران برجسته امیرالمومنین(علیه السلام)/ استاد مهدی پیشوایی

یاران برجسته امیرالمومنین(علیه السلام)/ استاد مهدی پیشوایی

درباره انگشتر بخشی امیرالمومنین(ع) در نماز/ استاد پیشوایی
درباره انگشتر بخشی امیرالمومنین(ع) در نماز/ استاد پیشوایی

درباره انگشتر بخشی امیرالمومنین(ع) در نماز/ استاد پیشوایی

درباره آیه سیروا فی الارض.../ استاد پیشوایی
درباره آیه سیروا فی الارض.../ استاد پیشوایی

درباره آیه سیروا فی الارض.../ استاد پیشوایی

مباهله چیست ؟/ استاد پیشوایی
مباهله چیست ؟/ استاد پیشوایی

مباهله چیست ؟/ استاد پیشوایی

کتاب هایی با موضوع شأن نزول قرآن کریم/ استاد جباری
کتاب هایی با موضوع شأن نزول قرآن کریم/ استاد جباری

کتاب هایی با موضوع شأن نزول قرآن کریم/ استاد جباری

یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (شنبه 24 مهر 1400)
یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (شنبه 24 مهر 1400)

یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (شنبه 24 مهر 1400)

حکمت | با من رفیق باش! / استاد علوی تهرانی
حکمت | با من رفیق باش! / استاد علوی تهرانی

حکمت | با من رفیق باش! / استاد علوی تهرانی

حکمت | همه چیز به سبب اوست! / استاد هاشمی نژاد
حکمت | همه چیز به سبب اوست! / استاد هاشمی نژاد

حکمت | همه چیز به سبب اوست! / استاد هاشمی نژاد

اتفاق جالب در جریان یک مسابقه فوتبال آمریکایی
اتفاق جالب در جریان یک مسابقه فوتبال آمریکایی

اتفاق جالب در جریان یک مسابقه فوتبال آمریکایی

پرسپولیس و الهلال و سابقه رویارویی
پرسپولیس و الهلال و سابقه رویارویی

پرسپولیس و الهلال و سابقه رویارویی

بیهوش شدن نماینده زن هنگام سخنرانی!
بیهوش شدن نماینده زن هنگام سخنرانی!

بیهوش شدن نماینده زن هنگام سخنرانی!

معنی اسم احد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم احد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

معنی اسم احد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال

سندرم گرانتینگ یا ناله بازدمی نوزاد
سندرم گرانتینگ یا ناله بازدمی نوزاد

سندرم گرانتینگ یا ناله بازدمی نوزاد