0
ویژه نامه ها

پرسش :

تفاوت‏هاى مهم شيعه و سنى در چيست؟ چه تفاوتى بين احكام فقهى آن‏ها وجود دارد؟


پاسخ :
براى پاسخ به اين سؤال، بهتر است ابتدا نگاهى به ريشه‏هاى پيدايش اين دو گروه داشته باشيم:
رسالت اساسى رسول خدا )ص(، تغيير و تحول بنيادى در ساختار نظام اجتماعى، بينش‏ها، نگرش‏ها و راه و رسم زندگى مردم بود) سرزمينى كه رسول خدا )ص( در آن به پيامبرى مبعوث شد، بنا به تعبير حضرت على )ع(، نمونه‏اى تمام از يك زندگى جاهلى بود) ( نهج‏البلاغه، خطبه 26: »))) و انتم يا معشر العرب على شر دين و فى شر دار))) و الآثام بكم معصوبه«؛ و خطبه 2: »))) فهم فيها تائهون حائرون جاهلون مفتونون)))«) تغيير بينش و نگرش و راه و رسم زندگى چنين مردمى، بسيار صعب، كند و تدريجى بود) معارف بلند نبوى كه در قرآن كريم و كلمات مأثور از ايشان متجلى مى‏شد، براى اعراب غريب و نامأنوس بود و رفتار و منش متعالى آن حضرت با عادات و رويه‏هاى آنان سازگارى نداشت؛ لذا حظ و بهره‏ى مردم عرب از تعليمات رسول خدا )ص( به نسبت ماندگارى و تصلبشان در جاهليت متفاوت مى‏شد) با اين كه عموم آن‏ها در عنوان مسلمانى شريك بودند، اما در درك حقيقت اسلام و عمل به موازين آن و نيز قطع تعلق به سنت‏هاى جاهلى، در مواضع مختلفى قرار داشتند)
بر اين اساس، مسلمانان پيرو رسول خدا )ص( را مى‏توان به دو گروه عمده تقسيم كرد:
دسته‏ى اول كسانى كه به سرعت جذب معرفت و منش و سيره‏ى رسول خدا )ص( شده بودند و گر چه خود هنوز مدارج عالى كمال را طى نكرده بودند، اما شخصيت الهى رسول خدا )ص( را درك مى‏كردند و شأن و منزلت ايشان را در پيشگاه حق تعالى مى‏شناختند و پيروى و اطاعت كامل از او را راه سعادت فردى و صلاح اجتماعى مى‏شمردند) سؤال آن‏ها از رسول خدا )ص(، سؤال براى دانستن بود و نه مجادله و چون و چرا؛ لذا آن جا كه رسول خدا )ص( دستورى مى‏داد، آنان اطاعت مى‏كردند و از اطاعت خود خشنود بودند) افرادى همچون مقداد، عمار، ابوذر و سلمان چنين بودند) ذكر اين نكته مناسب است كه پويايى و تحرك مسلمانان و پيشرفت سريع دين اسلام و موفقيت‏هاى رسول خدا )ص(، عمدتا ناشى از نيروى متراكم در وجود چنين كسانى بود كه از ايمان قوى آنان به رسول خدا )ص( و دين ايشان سرچشمه مى‏گرفت)
دسته‏ى دوم، كسانى بودند كه عموما جلب عظمت‏هاى ظاهرى رسول خدا )ص( شدند و او را به عنوان يك شخصيت بزرگ اجتماعى و مدير تحولات سياسى ستودند) آن‏ها كم‏تر توجهى به شأن و منزلت معنوى و كمالات الهى ايشان داشتند) به همين جهت در مقابل فرمان‏ها و رويه‏هاى ايشان، در چهارچوب معيارهاى باقى مانده از نظام شرك آلود حاكم بر شبه جزيره موضع مى‏گرفتند و موقعيت خود در نظام جديد را نيز با همان معيارها تنظيم مى‏كردند و به دسته بندى‏هايى از همان سنخ مى‏پرداختند، و در واقع، با كسانى با همان نگرش هم گروه مى‏شدند) ايشان از رسالت رسول خدا )ص(، بيش‏تر وحدت اعراب، اجتناب از خونريزى، عزت عرب، گسترش جغرافيايى و برخى حقوق اجتماعى را انتظار داشتند؛ و گر چه تحت تأثير شخصيت رسول خدا )ص( بودند، اما عادات جاهلى در وجود خود را كاملا كنار نگذاشته بودند؛ لذا اين افراد در حوادث حساس و لحظه‏هاى سرنوشت ساز به سرعت تحت تأثير خصلت‏هاى فردى مانند خودخواهى‏ها، حسادت‏ها، جاه طلبى‏ها و كج انديشى‏ها قرار مى‏گرفتند؛ يا بر مبناى عادات اجتماعى، مانند عصبيت‏هاى قبيله‏اى موضع مى‏گرفتند و رفتار ديگران و حتى رسول خدا )ص( را هم در بعضى از موارد با همين موازين ارزيابى مى‏كردند)
رسول خدا )ص( در كنار اين دو گروه، به دستور خدا بر تربيت اهل بيت خود همت گماشت و حضرت على، حضرت فاطمه و حسنين )صلوات الله عليهم( را چنان هدايت كرد كه نمونه‏ى اعلا و بى‏بديل كمالاتى شدند كه هدف رسول خدا )ص( بود) از آن جا كه رسول خدا )ص( نسبت به تحولات اجتماعى و قواعد حاكم بر آن اشراف كامل داشت و از هدايت الهى هم بهره‏مند بود، كوشيد تا براى مردم جا بيندازد كه جريان هدايت الهى بعد از حضور ايشان، بر عهده‏ى اهل بيت پاك و مطهرشان مى‏باشد)
روشن است، گروه اول كه تعلق روحى و معنوى بيش‏ترى با خود رسول خدا )ص( و راه و رسم زندگى ايشان داشتند، در اين موضوع نيز از رسول خدا تبعيت كردند و هدايت اهل بيت را پذيرفتند و محبت آنان را در دل پروردند) اما دسته‏ى دوم، به علت حضور آداب و رسوم جاهلى و يا برخى خصلت‏هاى فردى، با اين موضوع در چهارچوب معيارهاى جاهلى برخورد كردند ونتوانستند به درك صحيحى در اين مورد نائل آيند) حتى كسانى كه بعضى از خصائل برجسته فردى مانند شجاعت و غيرت داشتند، چون نتوانسته بودند خود را از تعلقات نظام اجتماعى جاهلى خارج كنند، در مقابل اين مشى رسول خدا )ص( موضع پنهان يا آشكار گرفتند و امامت و هدايت اهل بيت )ع( را نپذيرفتند و بعد از رحلت رسول خدا )ص( كه توانايى آشكار كردن اين موضع پنهانى را داشتند، از امامت دور افتادند)پس در واقع، اين دو نگرش به اسلام بود كه سرچشمه‏ى پيدايش دو گروه شيعه و سنى شد؛ لذا به تعبير استاد مطهرى، مهم‏ترين تفاوت شيعه و سنى در مفهوم مسأله‏ى امامت است) مبناى تفكر اهل سنت اين بود كه امامت صرفا به معناى حكومت سياسى بر جامعه است و تعيين حاكم به اين معنا، صرفا به عهده‏ى مردم است؛ يعنى عملا ادعا كردند كه پيامبر )ص( كسى را به جانشينى خود انتخاب نكرده است؛ حتى برخى هم پذيرفتند كه پيامبر )ص( كسى را تعيين كرده؛ ولى گفتند: اين تعيين، صرفا مثل يك پيشنهاد بوده است و اين، مردم هستند كه مى‏توانند او را بپذيرند و يا نپذيرند و اگر نپذيرفتند، هيچ اشكالى ندارد) ( از باب نمونه، ر)ك: شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحديد؛ ج 12، صص 82 - 90) وى در اين جا از استادش مى‏پرسد: واقعا نپذيرفتن حضرت على )ع( چه توجيهى دارد و استادش كه حنفى مذهب بود، پاسخ فوق را مى‏دهد) اما شيعه معتقد است كه امامت، در درجه‏ى اول، مرجعيت و هدايت دينى مردم پس از پيامبر )ص( است؛ كه البته اين وظيفه براى تحققش نياز به حكومت هم دارد) اين كه چه كسى واقعا مى‏تواند از عهده‏ى اين كار برآيد، امرى است كه تنها خود پيامبر )ص( مى‏تواند تشخيص دهد؛ لذا پيامبر )ص( هر شخصى را كه تعيين كرد، مردم بايد بپذيرند و اگر كس ديگرى را به جاى او برگزينند، آن شخص مشروعيت ندارد)
به هر حال، توجه به نكته‏ى فوق در مورد نحوه‏ى پيدايش اين دو فرقه، بسيار اهميت دارد) يعنى به ياد داشته باشيم: حوادث و اتفاقات سياسى تنها مى‏توانند علت ظهور يك افتراق شوند؛ اما نه علت ايجاد آن افتراق؛ بلكه ريشه‏ى هر افتراقى، وجود نگرش‏هاى مختلف است؛ ولى اين تفاوت نگرش‏هاى اصيل و غير اصيل در شرايط عادى آشكار نيست و وقوع يك حادثه‏ى سياسى باعث مى‏شود كه آتش زير خاكستر شعله‏ور شود)
به هر حال، اين نكته‏ى مهمى است كه حادثه‏ى سقيفه را يك حادثه‏ى يك شبه نبينيم) به تعبير استاد مطهرى، اگر نزاع تنها بر سر يك سلسله از مسائل سياسى صرف باشد، مثل اين كه: »جانشينى پيامبر در حكومت 1400 سال پيش چه كسى بايست مى‏بود؟« آن وقت يك مسأله تاريخى مى‏شود كه حل آن شايد ارزش مهمى نداشته باشد؛ اما اين مسأله در اصل، حكايت از دو نحوه نگرش به اسلام دارد و اين است كه اهميت دارد) يعنى شيعه طرفدار نگرش خاصى است كه اين نگرش در تمامى زندگى وى تأثير گذار است؛ از جمله در مكتب فقهى‏اش)با اين بيان مى‏توان به تفاوت احكام فقهى اين دو مذهب نيز پرداخت) احكام فقهى اين دو و تفاوت‏هايى كه دارند، به لحاظ مبانى فقهى اين‏هاست:
شيعه، چون علاوه بر عصمت رسول خدا )ص(، عصمت ائمه )ع( را نيز قبول دارد، اولا: قول و فعل ائمه )ع( را نيز همانند قول و فعل پيامبر اكرم )ص( حجت شرعى مى‏شمرد؛ ثانيا: بسيارى از مبانى فقهى مباحثش را از سخنان و ارشادات ائمه‏ى اطهار )ع( اخذ كرده است و بر آن‏ها پافشارى مى‏كند)
اما اهل سنت، چون چنين مبنايى ندارد، به فرقه‏هاى مختلفى تقسيم شده است كه در مبانى نيز با هم اختلاف نظر دارند) در مورد مكاتب فقهى اهل سنت، اجمالا بايد گفت: اين مكاتب تا قرون سوم و چهارم هجرى بسيار متعدد بودند و بعضا حتى ضد و نقيض شده بودند) در اين سال‏ها، برخى از بزرگان »اهل سنت و جماعت« ( در مورد چگونگى شكل گيرى گروه موسوم به »اهل سنت و جماعت« در پاسخ سؤال دوم از مباحث مربوط به امام على )ع( بحثى خواهيم داشت) به يارى برخى از خلفاى عباسى تصميم گرفتند به اين تشتت خاتمه دهند و اعلام شد كه از ميان مكاتب مختلف موجود، تنها چهار مكتب حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى رسميت دارد و هيچ كس جز در چارچوبه‏ى اين چهار مكتب، نه حق دارد دست به اجتهاد بزند و نه تقليد كند؛ لذا اهل سنت تا به امروز تابع اين چهار مكتب شده‏اند؛ هر چند كه در يكى دو قرن اخير در مصر و برخى ديگر از كشورها، زمزمه‏ى اين مطلب بلند شده است كه اين چهار نفر، هيچ ارجحيتى ندارند و هر كس مى‏تواند از نو دست به اجتهاد بزند)
اكنون اگر بخواهيم به طور مختصر مقايسه‏اى بين شيعه و مكاتب رسمى اهل سنت در زمينه‏ى فقه به عمل آوريم، بايد بگوييم، در مورد منابعى كه براى استنباط احكام فقهى مورد استناد قرار مى‏گيرند، نظر اين دو مكتب به اين قرار است:
1) قرآن: در حجيت و اعتبار آن، هر دو گروه متفق القولند)
2) سنت: در اصل آن، همرأى، ولى در حوزه و محدوده‏ى آن اختلاف نظر دارند) شيعه با توجه به پذيرش عصمت ائمه‏ى اطهار )ع( سخن و فعل ايشان را نيز جزء سنت به حساب مى‏آورد و لذا عملا زمان سنت از 23 سال به 273 سال تبديل مى‏شود) بنابراين، منابع حديثى‏اى كه در اختيار شيعه قرار مى‏گيرد، بسيار غنى‏تر و گسترده مى‏باشد)
در فرقه‏هاى اهل سنت، حنبلى‏ها شديدا حديثگرا هستند و كم‏تر به نقد و بررسى وثاقت راويان حديث مى‏پردازند) از سوى ديگر، مذهب حنفى و به ويژه خود ابوحنيفه، با توجه به كثرت جعلياتى كه رخ داده بود، كم‏تر جرأت استناد به حديث داشت) وى در عين حال كه حديث شناس بود، بسيارى از احاديث را مخدوش مى‏دانست) دو مذهب مالكى و شافعى نيز بين اين دو سر طيف قرار دارند) مالكى‏ها به حنبلى‏ها نزديك‏ترند و شافعى‏ها به حنفى‏ها) لازم به ذكر است كه اهل سنت در عين حال كه رسما تصريح نمى‏كنند، اما عملا نسبت به شخص عمر نيز ارادت ويژه‏اى دارند) در واقع با وى همانند يك معصوم رفتار مى‏كنند؛ يعنى قول و سيره وى را عملا حجت مى‏شمرند؛ به نحوى كه حتى گاه در مواردى كه عمر خلاف دستورات پيامبر اكرم )ص( دستور داده است )مانند متعه‏ى زنان، و حج عمره در زمان تمتع( نظر وى را بر نظر پيامبر )ص( ترجيح مى‏دهند؛ گويى كه در موارد تعارض بين سيره‏ى پيامبر )ص( و عمر، سيره‏ى عمر ناسخ سيره‏ى پيامبر )ص( قلمداد مى‏شود)
3) اجماع: اهل سنت اين مطلب را بدين گونه مطرح مى‏كنند كه اگر علماى يك زمان بر سر مسأله‏اى توافق كنند و فتوا دهند، همان مطلب خواسته‏ى دين است) اما شيعه، مطلب را به اين صورت نمى‏پذيرد؛ بلكه تنها اجماعى را معتبر مى‏داند كه »كاشف از قول معصوم« باشد؛ يعنى: اگر مثلا در دوره‏اى كه يكى از معصومين )ع( حضور داشته است، سخنى نقل و گفته شود: همه‏ى علما به اين سخن معتقدند؛ و بعد معلوم شود كه امام هم در زمره‏ى آن افراد محسوب شده، اين اجماع، حجت است) در واقع، شيعه اجماع را راه مستقلى براى كسب حكم شرعى نمى‏داند؛ بلكه صرفا از آن به عنوان راهى كه به نظر معصومين مى‏توان رسيد، استفاده مى‏كند)
4) عقل يا قياس يا))): درباره‏ى اين كه: »آيا علاوه بر سه منبع فوق، منبع ديگرى براى اجتهاد وجود دارد يا خير؟« اختلاف نظر هست) ائمه اطهار )ع(، اصل عدل را در شيعه مطرح كرده‏اند و همان طور كه در جلد اول اين مجموعه توضيح داده شد، لازمه‏ى اين اصل، پذيرش حسن و قبح عقلى است) معنايش اين است كه اگر عقل به طور قطعى و يقينى، حكمى را تشخيص دهد، شرع نيز همان حكم را دارد؛ ولو اين كه مستقيما آن را نيافته باشيم) در ميان اهل سنت، حنبلى‏ها مطلقا مخالف هرگونه منبعى غير از منابع فوق هستند) حنفى‏ها در مسأله عقل افراط و پاى قياس را نيز در اين جا باز مى‏كنند؛ قياس، يعنى بر اساس شباهت بين دو چيز، حكم اولى را در مورد دومى نيز جارى كنيم) ائمه‏ى اطهار )ع( شديدا با قياس مخالفت كرده‏اند؛ زيرا چنين تشخيصى تنها بر اساس حدس و گمان خواهد بود و نه تبعيت از عقل يقينى) در ميان مكاتب فقهى اهل سنت، منابع ديگرى همچون استحسان، مصالح مرسله و))) نيز مطرح شده است كه شيعه همه‏ى آن‏ها را به خاطر غير يقينى بودن، طرد مى‏كند) حقيقت اين است كه - همان طور كه استاد مطهرى نيز در موارد متعددى متذكر شده است - اهل سنت چون تنها سنت و سيره‏ى پيامبر را - آن هم با هزاران جعل و تحريف - در اختيار داشته، به نظرش رسيده است كه تنها با قرآن و اين سيره‏ى محدود نمى‏توان همه‏ى احكام دينى مربوط به زندگى را استخراج كرد؛ لذا به راه‏هاى ديگرى رو آورده‏اند كه عمدتا به تشخيص خود شخص مجتهد برمى‏گردد؛ اما شيعه با توجه به تعاليم ائمه )ع( عقيده دارد كه اسلام دين كاملى است و ما براى به دست آوردن احكام شرع، نيازى به حدس و گمان نداريم؛ بلكه با توجه به اصولى كه در قرآن و سنت و سيره‏ى معصومان آمده است، همه فروعات را مى‏توان به دست آورد)
با توجه به اين تفاوت منابع، طبيعى است كه بسيارى از جزئيات احكام بين شيعه و سنى و حتى بين خود فرقه‏هاى اهل سنت نيز متفاوت مى‏باشد كه در اين جا ديگر فرصت پرداختن به تك تك آن‏ها وجود ندارد)
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟
تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی
حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

نماهنگ | سبقت بادپا
نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | نامزدها بدانند
نماهنگ | نامزدها بدانند

نماهنگ | نامزدها بدانند

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی
فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او
واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان
استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات
بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه شاه عباس غیب - خروک
بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعة صفا انگیز - کبگان
بقعة صفا انگیز - کبگان

بقعة صفا انگیز - کبگان

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟
هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی
انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی
غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع
تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع

تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع

تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا
تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا

تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی
شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی

نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی
نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی

نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی

انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی
انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی

انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی

مناجات خوانی حاج مهدی رسولی
مناجات خوانی حاج مهدی رسولی

مناجات خوانی حاج مهدی رسولی

استوری | مناجات با خدا
استوری | مناجات با خدا

استوری | مناجات با خدا