0
ویژه نامه ها

پرسش :

عقل و ادراک انسان، به تنهايي تا چه اندازه از حقايق عالم پس از مرگ مي‏تواند با خبر شود؟


پاسخ :
کسب آگاهي درباره‏ي زندگي پس از مرگ، منطقا از سه راه ممکن است و بايد ديد که در هر مورد، محدوده‏ي اين آگاهي‏ها تا چه اندازه است. اين راه‏ها عبارتند از: راه‏هاي نقلي، شهودي و عقلي؛ يعني يا از طريق فرموده‏ي معصوم )ع( آگاه شويم، يا حقايقي را شهود کنيم و يا با استدلال عقلي به اثبات آن بپردازيم. به طور معمول وقتي سؤال مي‏شود »به تنهايي...« مقصود مقدار شناختي است که با عقل يا شهود مي‏توان بدان رسيد و گرنه در مورد راه اول، ديگر اين واژه معنا ندارد.
پيش از آن که به سراغ ميزان دسترسي عقل و شهود به حقايق عالم پس از مرگ برويم، تذکر اين نکته ضروري است: وقتي مي‏گوييم عقل و شهود بدين حقايق دسترسي پيدا کرده‏اند، اصلا بدين معنا نيست که اگر وحي نبود، باز هم اين دو بي هيچ کم و کاستي مي‏توانستند به اين حقايق دسترسي يابند. در مورد عقل بايد گفت که بسياري از چيزهايي که در اين مسير کسب کرده،در واقع به الهام وحي بوده است؛ يعني در آيات و روايات مطلبي هست که تأمل و دقت عقلي در آن، نکته‏هايي را براي فيلسوف آشکار کرده است؛ چنان که مثلا ملاصدرا در بسياري از مباحث معاد به خصوص معاد جسماني، استدلال‏ها و براهين خود را ملهم از کلمات معصومين )ع( مي‏داند. در مورد شهود نيز بايد گفت که آن هم به نحوي ديگر، مديون دين است؛ يعني اين دين وحياني بوده که راه درست تزکيه‏ي نفس براي رسيدن به شهودات برتر را پيش روي انسان باز کرده است. پس در هر دو مورد، وحي و دين، لااقل نقش غير مستقيمي در کسب، چنين شناختي ايفا نموده‏اند. پس از اين مقدمه، اکنون به سراغ پاسخ مطالب مي‏رويم.
درباره‏ي راه شهود گفته‏اند: »انسان در مرتبه‏ي نازله‏ي حيات خود که قرآن کريم از آن به الحيوةالدنيا تعبير کرده، از آثار مخصوص به اين مرتبه، و از علم و اراده‏ي مخصوص به آن برخوردار است و کسي که در اين حد متوقف شود، از مراتب بالاتر حيات و آثار آن، محروم مي‏شود؛ يعني باصره و سامعه‏ي دنيوي از درک حقايق عالم برزخ و پس از مرگ عاجز است، اما اگر انساني در اين دنيا با طي مراتب سلوک، از مراتب بالاتري از حيات برخوردار شد، مي‏تواند شاهد عوالم برزخي و خصوصيات آن‏ها، و شاهد اهل برزخ و حالات و منازل آن‏ها باشد. ديدني‏هاي برزخي را ببيند و شنيدني‏هاي برزخي را بشنود.« (محمد شجاعي، بازگشت به سوي خدا، ج 2، ص 205 - 209. ) و از اين گونه انسان‏ها بارها در تاريخ ياد شده است. مثال معروفش، آن جواني است که پيامبر اکرم )ص( هنگام نماز صبح او را در مسجد ديد و پرسيد: »در چه حالي؟«
گفت: »در حال يقين«.
فرمود: »علامتش چيست؟«
وي ضمن برشمردن علائم اين يقين، به اين مطلب اشاره کرد که هم اکنون بهشتيان را در بهشت و دوزخيان را در جهنم مي‏بينم. (اصول کافي، ج 2، باب حقيقة الايمان و اليقين، ص 53؛ به نقل از مرتضي مطهري، داستان راستان، ج 1، ص 177 – 179)
نکته‏اي که در اين جا بايد ذکر شود، اين است که نبايد تصور کنيم عالم برزخ در زماني بعد از اين دنيا و عالم آخرت در زماني بعد از عالم برزخ است؛ يعني يکي تمام و بعد دومي آغاز مي‏شود، بلکه چنان که علامه طباطبايي هم با توجه به آيات، احاديث و هم با استدلال عقلي نشان داده‏اند، عالم برزخ محيط بر عالم دنيا و عالم آخرت محيط بر عالم برزخ (»انسان از آغاز تا انجام«، علامه طباطبايي، ترجمه‏ي صادق لاريجاني، ص 106 - 108. ) است و چنين است که انسان در همين زندگيش، با اوج گرفتن و طي مراحل سلوک، مي‏تواند عوالم بعدي را مشاهده کند، مانند سفر معراج پيامبر اکرم )ص(. پيامبر اسلام )ص( در معراج، بهشتيان را در نعيم و دوزخيان را در عذاب ديد. بسياري از اين بهشتيان و دوزخيان، انسان‏هايي از امت او بودند که هنوز متولد نشده بودند و حال اگر قيامت در زماني پس از زمان دنيا واقع مي‏شد، چنين شهوداتي براي ايشان ممکن نبود. انسان با عروج معنوي و روحاني مي‏تواند به مراتب مافوق دنيا؛ يعني عوالم برزخ و قيامت راه پيدا کند که اين مطلب را در پاسخ سؤالات بعد بيش‏تر توضيح خواهيم داد.در مورد راه عقل نيز راه باز است. به تعبير استاد مطهري: »در تعاليم دين، اعتقاد به برخي از چيزها منفک از اعتقاد به پيامبر )ص( نيست، مثلا روزه‏ي ماه رمضان يا نمازهاي يوميه. انسان نمي‏تواند بگويد من به پيامبر )ص( ايمان دارم، اما منکر روزه هستم؛ (البته منکر روزه غير از کسي است که وجوب روزه را پذيرفته، اما روزه نمي‏گيرد. منکر روزه اساسا از اسلام خارج است، اما دومي مسلمان است ولو فاسق.)يعني انسان نمي‏تواند پذيرش گفته‏هاي‏پيامبر )ص( و پذيرفتن روزه را از هم تفکيک کند، ولي خود اعتقاد به وجوب روزه، مستقلا موضوع ايمان و اعتقاد نيست؛ يعني در هيچ جاي قرآن وارد نشده است: »کساني که به روزه ايمان مي‏آورند.« اما در مورد قيامت و معاد، گذشته از اين که مثل روزه از ضروريات اسلام است )يعني نمي‏شود که کسي معتقد به پيامبر و در عين حال منکر معاد باشد(، اما علاوه بر آن، در تعبيرات قرآن ايمان به يوم آخر و قيامت آمده است؛ يعني مسأله معاد به نحوي عرضه شده است که مردم همان گونه که به خدا اعتقاد و ايمان پيدا مي‏کنند، به آخرت هم ايمان و اعتقاد پيدا کنند؛ يعني همان طور که خداشناسي لازم است، معادشناسي هم لازم است. بر همين اساس علماي اسلام، معاد را جزو اصول دين قرار داده‏اند؛ يعني مسأله‏اي است که خود قرآن از ما خواسته به طور کامل به آن ايمان داشته باشيم و لذا قرآن کريم بر قيامت استدلال مي‏کند، اما بر روزه استدلال نمي‏کند.« (مرتضي مطهري، معاد، ص 13 - 15؛ با تلخيص. ضمنا خلاصه‏ي مهم‏ترين استدلال‏هاي قرآن بر معاد را نيز ايشان در کتاب حيات اخروي )جلد ششم از مجموعه‏ي »مقدمه‏اي بر جهان بيني اسلامي«( ص 46 - 53، آورده است.)
پس اجمالا معلوم شد که عقل راهي به سوي شناخت معاد دارد و مي‏تواند آن را اثبات و درک کند که معاد لازمه‏ي عدل و حکمت الهي است، اما اين بدان معنا نيست که عقل مي‏تواند به تمام جزئيات معاد پي ببرد. استاد مطهري در ادامه‏ي بحث بالا توضيح مي‏دهد: »اين مطلب را نيز عرض کنم که مقصودم اين نبود که مسأله معاد اساسا و به هيچ وجه تعبدي نيست و ما آن را صد در صد و مستقلا، مثل توحيد، مي‏توانيم دريابيم. اصلا معاد را پيامبران ارائه داده‏اند و علم و فلسفه دنبال آن چه پيامبران گفته‏اند، رفته است. به تعبير ويليام جيمز، اديان نشاني داده‏اند و ديگران براي اين که تحقيق کنند که آيا چنين چيزي هست‏يا نه؟ دنبالش رفته‏اند، بعد هم از طريق علمي و فلسفي بدان رسيده‏اند. اگر اديان اين نشاني را نداده بودند، شايد هرگز علم و فلسفه دنبال آن نمي‏رفت. ما هم اگر گفتيم که تحقيق در اين جا مطلوب است، مقصودمان اين نيست که هيچ جنبه‏ي تعبدي ندارد، بلکه مقصود آن است که قرآن مايل است که ما بتوانيم از روي معرفت، به معاد اعتقاد پيدا کنيم و راه تحقيق در اين جا باز است.« (مرتضي مطهري، معاد، ص 30 – 31)
در اين زمينه، خوب است اشاره کنيم که صدرالمتألهين )در جلد نهم اسفار( و پس از وي، بسياري از حکيمان مکتب او، به خصوص علامه طباطبايي در رساله‏ي »الانسان بعد الدنيا«، (از اين رساله دو ترجمه به عمل آمده است
توانسته‏اند با ياري از تعاليم قرآني و روايي، مباحث معاد را در يک نظام منسجم عقلي تبيين کنند.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل
اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل

اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل

آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ
آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ

آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ

استوری | سلام محبوب من
استوری | سلام محبوب من

استوری | سلام محبوب من

از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی
از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی

از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی

همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم
همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم

همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم

کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟
کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟

کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟

گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟
گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟

گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟

تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟
تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی
حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

نماهنگ | سبقت بادپا
نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | نامزدها بدانند
نماهنگ | نامزدها بدانند

نماهنگ | نامزدها بدانند

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی
فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او
واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان
استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات
بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه شاه عباس غیب - خروک
بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعة صفا انگیز - کبگان
بقعة صفا انگیز - کبگان

بقعة صفا انگیز - کبگان

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟
هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی
انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی
غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی