0
ویژه نامه ها

پرسش :

غمرات و سکرات موت چه حالاتي هستند؟


پاسخ :
علامه طباطبايي »ره« ذيل آيه‏ي »و جاءت سکرة الموت بالحق.« (ق 19/50: سکرات مرگ حقيقت را پيش آورد و يا: سکرات مرگ به حق پيش آمد) مي‏فرمايند: »مراد از سکره و مستي مرگ، حال نزع و جان کندن آدمي است که مانند افراد مست به خود مشغول است، نمي‏فهمد چه مي‏گويد و اطرافيانش درباره‏اش چه مي‏گويند« (ترجمه‏ي تفسير الميزان، 18، ص 521 - 522) در ذيل آيه‏ي »ولو تري إذ الظالمون في غمرات الموت...« (انعام 93/6: و اگر ظالمان را در غمرات موت مي‏ديدي..) مي‏فرمايند: »لفظ غمر در اصل لغت، به معني پوشاندن و پنهان کردن چيزي است، به طوري که هيچ اثري از آن نماند. همچنين به آب بسيار زيادي که ته آن معلوم نيست نيز جهالت دائمي و نيز گرفتاري و شدتي که بر انسان احاطه پيدا مي‏کند و از هر طرف راه نجات مسدود است، غمر مي‏گويند و همين آيه به معناي آخر است.« (ترجمه‏ي تفسير الميزان، ج 7، ص 394)اما اين که اين حالات شامل چه کساني مي‏شود، چنان که در پاسخ سؤال قبل گفتيم، به چگونگي عمل انسان بر مي‏گردد، نه به نحوه‏ي مردن وي که ناگهاني بميرد يا تدريجي. به خصوص از آيه‏ي بالا، اين مطلب به خوبي آشکار مي‏شود که غمرات موت مخصوص ظالمان است. در حقيقت،هر چه انس و الفت انسان به دنيا بيش‏تر و به آخرت کم‏تر باشد، سختي جدا شدن از دنيا بيش‏تر است و بر عکس؛ يعني وقتي شخصي تمامي دلبستگي‏اش به اسباب و علل ظاهري دنيوي باشد و وارد جايي شود که اين‏ها ديگر تأثيري ندارند، اين جدا شدن از اين جا و ورود بدان جا برايش فوق‏العاده شديد و دردآور است. (براي تفصيل اين بحث، ر. ک: آيت‏الله حسيني تهراني، معادشناسي، ج 1، ص 259 - 265)
به تعبير علامه طباطبايي »ره«:
»نفس متوفي با توجه به اين که در دنيا سکونت گزيده و بدان آرامش يافته، در منزلگه غرور زندگي، خو کرده است. بنابراين اولين واقعيتي که هنگام موت برايش آشکار مي‏شود، بطلان دنيا و مافيهاست. بطلان تمام رسوباتي که در آن جريان دارد و باز از هم گسستن اسباب و روابط ظاهري، همه‏ي اعمال و غايات اين سويي، به سرابي تبديل مي‏شود.«
لذا خداي سبحان دليل اين را که ظالمان دچار غمرات موت مي‏شوند، در آيه‏ي بعد چنين بيان کره است که: »و لقد جئتمونا فرادي کما خلقناکم أول مرة و ترکتم ما خولناکم وراء ظهورکم و ما نري معکم شفعائکم الذين زعمتم أنهم فيکم شرکاء لقد تقطع بينکم و ضل عنکم ما کنتم تزعمون.« (انعام 94/6: و تنها نزد ما آمديد همان گونه که شما را نخستين بار [چنين] آفريديم. آنچه به شما واگذار کرده بوديم، در پشت سرتان رها کرديد و شفيعاني را که در [کار] خودتان شريکان خدا مي‏پنداشتيد، با شما نمي‏بينيم. به يقين پيوند ميان شما بريده شده و آنچه را که مي‏پنداشتيد از دست شما رفته است) اموري که انسان در اين دنيا با آن‏ها سر و کار دارد، دو گونه است: اول، آنچه از زندگي دنيوي و تجملات آن، که مي‏پندارد مالک آن‏هاست و در رسيدن به آمال و آرزوها و اغراض خويش از آن‏ها کمک مي‏خواهد. دوم، اموري که شفيع و واسطه هستند و انسان مي‏پندارد که بدون تأثير و کمک آن‏ها نمي‏تواند احتياجات خويش را بر طرف سازد، مانند همسر، فرزندان، دوستان و سرشناساني که مکنت و هيبتي دارند. خداي سبحان در عبارت‏»لقد جئتمونا فرادي« اجمالا به بطلان هر دو اشاره مي‏کند. در جمله‏ي »و ترکتم ما خولناکم وراء ظهورکم« به زوال نوع اول، در جمله‏ي »و ما نري معکم شفعائکم...« به زوال نوع دوم، در جمله‏ي »لقد تقطع بينکم« به دليل و سبب زوال آن‏ها و در جمله‏ي »ضل عنکم ما کنتم تزعمون« به حاصل چنين بطلان و زوالي اشاره شده است.« (انسان از آغاز تا انجام، علامه طباطبايي، ص 69 و مفصل‏تر در معادشناسي، آيت‏الله حسيني تهراني، ج 2، ص 265 - 272)
لذا به تعبير آيت‏الله حسيني تهراني: »عذابي را که انسان در حال سکرات موت، در قبر، سؤال نکير و منکر، برزخ مثالي و يا قيامت کبري مي‏بيند، نتيجه‏ي اعمال سيئه‏اي است که انجام داده و از نفس اماره تبعيت و پيروي کرده است. اما اولياي خدا که به مرحله‏اي از طهارت و پاکي رسيده‏اند، عمل زشت و قبيحي از آن‏ها سر نمي‏زند و به مرحله‏اي از خلوص رسيده‏اند که دامان خود را از اين تعلقات رها کرده‏اند و هنگام مرگ و ورود به عالم برزخ، با هيچ سختي و دشواري مواجه نمي‏شوند.« (معادشناسي، ج 2، ص 77)
حتي در خصوص مؤمنان نيز قبض روح به گونه‏اي است که قطع اين دو تعلق اصلي براي وي چندان دردآور نباشد. در حديثي از امام سجاد )ع( آمده است که: »هنگام قبض روح مؤمن، دو شاخه‏ي معطر از بهشت برايش فرستاده مي‏شود به نام‏هاي مسخيه و منسيه. (مسخيه: چيزي که باعث سخاوتمند شدن مي‏شود. منسيه: جيزي که باعث فراموشي مي‏شود) مؤمن با بوييدن مسخيه، به مالش بي‏اعتنا مي‏شود و از همه‏ي آن‏ها در مي‏گذرد و با بوييدن منسيه، تمام امور و شؤون دنيايي، مانند زن، فرزند، عشيره، اعوان و... را فراموش مي‏کند.« (امالي، طوسي، ج 2، ص 29. بحارالأنوار، ج 6، ص 152. البته در روايات وارده در کتاب‏هاي »کافي« و معاني الا أخبار، به جاي دو شاخه‏ي گل )ريحانتين( و دو نسيم روح افزا )ريحين( آمده است. متن کامل حديث بدين قرار است: »قال الله عزوجل: ما من شي‏ء أتردد فيه مثل ترددي عند قبض روح المؤمن؛ يکره الموت و أنا أکره مسائته، فإذا حضره أجله الذي لا يؤخر فيه بعثت إليه بريحانتين من الجنته سمي إحداهما المسخية و الأخري المنسية؛ فأما المسخية فتسخيه عن ماله و أما المنسية فتنسيه أمر الدنيا.« به نقل از کتاب معادشناسي، ج 2، ص 45 - 46)
در حديث ديگري از امام صادق )ع( آمده است که: »زماني که‏ملک الموت براي قبض روح مؤمن حاضر مي‏شود، وي ابتدا ناله سر مي‏دهد و بي قراري مي‏کند. ملک الموت به او مي‏گويد: اي ولي خدا! جزع نکن که من نسبت به تو از پدر مهربان‏ترم. در آن حال پيامبر )ص( و ائمه اطهار )ع( براي او متمثل مي‏شوند و... (فروع کافي، ج 3، ص 127 - 128. به نقل از معادشناسي، ج 2، ص 121 - 123) که نشان مي‏دهد آن جزع ابتدايي وي بلافاصله مرتفع مي‏شود.
)براي بحثي مفصل درباره‏ي اين که چه کساني دچار سکرات موت مي‏شوند و چه کساني نمي‏شوند؟ ر. ک: »معادشناسي«، آيت‏الله حسيني تهراني، ج 2، ص 41 - 129 و براي نمونه‏اي از احاديثي که به تفصيل درباره‏ي سکرات موتي که براي يک انسان غافل پيش مي‏آيد سخن گفته است، ر. ک: »نهج‏البلاغه«، خطبه‏ي 107(.
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
امامزاده ابراهیم - تل اشکی
امامزاده ابراهیم - تل اشکی

امامزاده ابراهیم - تل اشکی

بقعه سید ابراهیم - چاه مجنون
بقعه سید ابراهیم - چاه مجنون

بقعه سید ابراهیم - چاه مجنون

مرگ گربه‌ ماهیان در سواحل جاسک برای دومین بار در فروردین ماه امسال/ ماجرا چیست؟
مرگ گربه‌ ماهیان در سواحل جاسک برای دومین بار در فروردین ماه امسال/ ماجرا چیست؟

مرگ گربه‌ ماهیان در سواحل جاسک برای دومین بار در فروردین ماه امسال/ ماجرا چیست؟

آیا به پایگاه موساد در اقلیم کردستان عراق حمله شد؟ واکنشها پس از آن چه بود؟
آیا به پایگاه موساد در اقلیم کردستان عراق حمله شد؟ واکنشها پس از آن چه بود؟

آیا به پایگاه موساد در اقلیم کردستان عراق حمله شد؟ واکنشها پس از آن چه بود؟

آشوب دوباره در مینیاپولیس
آشوب دوباره در مینیاپولیس

آشوب دوباره در مینیاپولیس

حکمت | ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی (نسخه اینستاگرام)

مشق عرش، از دعای روزهای ماه رمضان غافل نشو
مشق عرش، از دعای روزهای ماه رمضان غافل نشو

مشق عرش، از دعای روزهای ماه رمضان غافل نشو

8 فایده جسمانی و روانی روزه داری
8 فایده جسمانی و روانی روزه داری

8 فایده جسمانی و روانی روزه داری

حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی
حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی

حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی

8 نکته مهمی که باید در هنگام روزه داری رعایت کنید
8 نکته مهمی که باید در هنگام روزه داری رعایت کنید

8 نکته مهمی که باید در هنگام روزه داری رعایت کنید

حکمت | ماه رمضان ماه خداست / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | ماه رمضان ماه خداست / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | ماه رمضان ماه خداست / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

مستند آقا مرتضی|قسمت چهارم
مستند آقا مرتضی|قسمت چهارم

مستند آقا مرتضی|قسمت چهارم

گلهای الساندرو دل پیرو
گلهای الساندرو دل پیرو

گلهای الساندرو دل پیرو

حکمت| ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی
حکمت| ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی

حکمت| ماه رمضان؛ ماه برکت / استاد مومنی

تلاوت آیه 2-3 سوره حدید/ استاد منشاوی
تلاوت آیه 2-3 سوره حدید/ استاد منشاوی

تلاوت آیه 2-3 سوره حدید/ استاد منشاوی

نوای زیبای حاج منصور ارضی در ماه رمضان/ پست اینستاگرام
نوای زیبای حاج منصور ارضی در ماه رمضان/ پست اینستاگرام

نوای زیبای حاج منصور ارضی در ماه رمضان/ پست اینستاگرام

تو را میخوانم/ ویژه استوری و وضعیت
تو را میخوانم/ ویژه استوری و وضعیت

تو را میخوانم/ ویژه استوری و وضعیت

عوامل تشدید کننده حساسیت فصلی | موشن گرافیک
عوامل تشدید کننده حساسیت فصلی | موشن گرافیک

عوامل تشدید کننده حساسیت فصلی | موشن گرافیک

ویدیوکلیپ عشق اینجاست با صدای شهید آوینی
ویدیوکلیپ عشق اینجاست با صدای شهید آوینی

ویدیوکلیپ عشق اینجاست با صدای شهید آوینی

جایگاه صنعت سینما در پیشبرد سیاست‌های نوعثمانی‌گری دولت اردوغان
جایگاه صنعت سینما در پیشبرد سیاست‌های نوعثمانی‌گری دولت اردوغان

جایگاه صنعت سینما در پیشبرد سیاست‌های نوعثمانی‌گری دولت اردوغان

راه رفتن روی زغال‌های سرخ شده در هند
راه رفتن روی زغال‌های سرخ شده در هند

راه رفتن روی زغال‌های سرخ شده در هند