0
ویژه نامه ها

پرسش :

شانس، اقبال و قسمت، تا چه اندازه صحت دارند، آيا ريشه‏ى اعتقادى صحيحى دارند؟


پاسخ :
مرحوم علامه طباطبايى )ره( در تحليلى دقيق، مسأله‏ى »بخت و اقبال« را چنين بيان كرده است:
»ما هر يك از كارهاى خود را براى آرمان و غايتى كه در نظرمان مشخص است انجام مى‏دهيم و با مسامحه كلمه‏ى دائما را به جاى غالبا مى‏گذاريم. از طرف ديگر، البته براى رسيدن به هر مقصدى بر حسب غالب راه ويژه‏اى وجود دارد و آن همان كار و فعاليتى است كه انسان را به هدفى كه داشته مى‏رساند. مثلا براى رسيدن به آب در زمين خشك، كندن چاه لازم است و غايت كندن چاه رسيدن به آب است و اين امرى است بر حسب غلبه‏ى وقوع. حال اگر كسى چاهى كند و به گنج رسيد، در اين موارد، غايتى پيش آمده كه هدف مورد نظر فاعل نبوده است. و چون هر حادثه علتى دارد، اين جا نيز علتى مجهول الهويه فرض مى‏كنيم و اسم آن را بخت خوب )يا بخت بد( مى‏گذاريم. از اين رو كسى را كه در تلاش عادى خوديابى تلاش با پيشامدهاى شيرين فوق‏العاده‏اى روبه‏رو مى‏شود، خوشبخت مى‏ناميم و كسى را كه پى در پى با حوادث ناخوشايند مواجه مى‏شود، بدبخت. ولى وقتى كه با دقت، به محاسبه‏ى علل اين گونه حوادث بپردازيم، به اشتباه خود پى مى‏بريم و خواهيم فهميد كه علت پيدايش اين موضوع خرافى، اين بوده كه ما »دائم« را به جاى »غالب« گذاشته‏ايم. كندن چاهى به عمق ده متر، »دائما« انسان را به آب نمى‏رساند )كه در نتيجه، اگر به آب نرسد بدبختى و اگر به گنج رسيد خوشبختى باشد( بلكه ما را به همان چيزى مى‏رساند كه در ده مترى سطح زمين واقع است، خواه آب باشد يا گنج يا سنگ؛ و اين است كه دائمى‏است. در همه‏ى موارد خوشبختى و بدبختى حتما حادثه‏اى مى‏توان يافت كه اثر مستقيم علل و شرايطى است كه در محل واقع هستند.« )علامه طباطبايى، اصول فلسفه و روش رئاليسم، ج 3، 264 - 262. .
استاد مطهرى اين مسأله را به لحاظ جامعه‏شناسى هم ريشه‏يابى كرده‏اند. ايشان معتقدند عقيده به بخت از اين جا ناشى مى‏شود كه افراد »در جامعه‏اى زندگى مى‏كرده‏اند كه برخى عمرى به سعى و عمل گذرانده، اما با محروميت به سر برده‏اند. در عوض افراد بيكار و تن پرورى را مى‏ديده‏اند كه از همه‏ى نعمت‏ها برخوردار بوده‏اند. هر چه ديده‏اند، بى‏تمييز را ارجمند و عاقل را خوار ديده‏اند. يعنى همه چيز را در جامعه‏ى خودشان اين طور ديده‏اند، به طورى كه كم كم اين مطلب بر ايشان شكل يك فلسفه به نام »فلسفه‏ى بخت« گرفته است. نام همه‏ى اين بى‏نظمى‏ها و ستم‏ها را بخت گذاشته‏اند. ايجاد تفكرى شيطانى به نام »بخت« علتش همين بى‏عدالتى‏ها و بى‏نظمى‏هاى اجتماعى است. ما نه در دين )يعنى در قرآن و سخنان پيامبر )صلى الله عليه و آله و سلم( و ائمه )عليهم‏السلام( سخنى از بخت و شانس مى‏بينيم و نه عقل و علم و فلسفه آن را تأييد مى‏كند.« )مرتضى مطهرى، بيست گفتار، ص 98. .
»به هر حال اين طرز تفكرى است كه متأسفانه در ميان بسيارى از مردم شيوع دارد. بديهى است كه اگر بشر اندكى واقع‏بين باشد و روابط على و معلولى حوادث و قضاياى عالم را درك كند و عقل و انديشه‏ى خود را به كار اندازد، مى‏فهمد كه مسأله‏ى شانس و بخت، يك خيال و واهمه‏ى شيطانى بيش نيست. نه عقل مسأله‏ى شانس و بخت را به رسميت مى‏شناسد و نه دين. خدا هيچ كس را بدبخت بالذات يا خوشبخت بالذات نيافريده است. گليم بخت هر كس همان صفحه‏ى روح و قلب اوست كه هم قابل سفيد شدن است و هم سياه شدن؛ علم و ايمان و عمل صالح آن را سفيد مى‏كند و جهل و خرافات و تعصبات و فسق و فجور آن را سياه مى‏كند...« )مرتضى مطهرى، حكمت‏ها و اندرزها، صص 210 - 211. .
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
گذری بر سجایای اخلاقی تربیتی حضرت خدیجه( س)
گذری بر سجایای اخلاقی تربیتی حضرت خدیجه( س)

گذری بر سجایای اخلاقی تربیتی حضرت خدیجه( س)

بند ۱۱ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ مطیعی
بند ۱۱ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ مطیعی

بند ۱۱ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ مطیعی

از زیر پلکای پرخون/ حاج محمود کریمی
از زیر پلکای پرخون/ حاج محمود کریمی

از زیر پلکای پرخون/ حاج محمود کریمی

جریان عاشقانه خواستگاری حضرت خدیجه(س)/ استاد حامد کاشانی
جریان عاشقانه خواستگاری حضرت خدیجه(س)/ استاد حامد کاشانی

جریان عاشقانه خواستگاری حضرت خدیجه(س)/ استاد حامد کاشانی

ای همراز مصطفی | حمید علیمی
ای همراز مصطفی | حمید علیمی

ای همراز مصطفی | حمید علیمی

استوری | یا خدیجه(س) یار احمد: هلالی
استوری | یا خدیجه(س) یار احمد: هلالی

استوری | یا خدیجه(س) یار احمد: هلالی

علل، علاج و سرطان تخمدان
علل، علاج و سرطان تخمدان

علل، علاج و سرطان تخمدان

حکمت | ناز روزه‌دار هنگامه افطار خریدنی است / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | ناز روزه‌دار هنگامه افطار خریدنی است / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | ناز روزه‌دار هنگامه افطار خریدنی است / استاد توکلی (نسخه اینستاگرام)

چگونه شخصیت اجتماعی فرزندانمان را برای مقابله با آسیب های اجتماعی شکل دهیم؟
چگونه شخصیت اجتماعی فرزندانمان را برای مقابله با آسیب های اجتماعی شکل دهیم؟

چگونه شخصیت اجتماعی فرزندانمان را برای مقابله با آسیب های اجتماعی شکل دهیم؟

کلاب هاوس در نقش مُسکّن
کلاب هاوس در نقش مُسکّن

کلاب هاوس در نقش مُسکّن

دعای روز دهم ماه مبارک رمضان با نوای نوجوانان گروه سرود نسیم غدیر همراه با ترجمه/صوتی و تصویری
دعای روز دهم ماه مبارک رمضان با نوای نوجوانان گروه سرود نسیم غدیر همراه با ترجمه/صوتی و تصویری

دعای روز دهم ماه مبارک رمضان با نوای نوجوانان گروه سرود نسیم غدیر همراه با ترجمه/صوتی و تصویری

چرا آموزش و پرورش با کنکور موافق است؟!
چرا آموزش و پرورش با کنکور موافق است؟!

چرا آموزش و پرورش با کنکور موافق است؟!

نه به روحانی یا امتداد روحانی؟!
نه به روحانی یا امتداد روحانی؟!

نه به روحانی یا امتداد روحانی؟!

قرنی که گذشت...!
قرنی که گذشت...!

قرنی که گذشت...!

المپیک بهمراه کرونا
المپیک بهمراه کرونا

المپیک بهمراه کرونا

روز تیله‌ی آبی؛به مناسبت روز زمین پاک
روز تیله‌ی آبی؛به مناسبت روز زمین پاک

روز تیله‌ی آبی؛به مناسبت روز زمین پاک

روحانی:مردم بجای مرغ ماهی بخورند!
روحانی:مردم بجای مرغ ماهی بخورند!

روحانی:مردم بجای مرغ ماهی بخورند!

۴ نکته مهم تغذیه‌ای افطار و سحر!
۴ نکته مهم تغذیه‌ای افطار و سحر!

۴ نکته مهم تغذیه‌ای افطار و سحر!

کیک|طرز تهیه کلوچه بستنی
کیک|طرز تهیه کلوچه بستنی

کیک|طرز تهیه کلوچه بستنی

مردی که نامزد گلوله‌ها بود!
مردی که نامزد گلوله‌ها بود!

مردی که نامزد گلوله‌ها بود!

مراسم افطاری سپاه با حضور حاج قاسم و سردار حجازی
مراسم افطاری سپاه با حضور حاج قاسم و سردار حجازی

مراسم افطاری سپاه با حضور حاج قاسم و سردار حجازی