0
ویژه نامه ها

پرسش :

چرا ديه‏‌ى زن نصف ديه‌‏ى مرد است؟ چرا براى قصاص مردى كه زن را كشته باشد بايد نصف ديه‏‌ى مرد قاتل را بپردازند؟


پاسخ :
اين گونه سؤالات در اثر عدم توجه به معيارهاى ارزشى قرآن كريم مطرح مى‏شود. ارزش انسان به بهاى بدنى نيست تا امتياز را در ديه‌‏ها ارزيابى كنيم. به تعبير ديگر، راى ارزيابى انسان در اسلام، ديه معيار نيست تا مابه التفاوت زن و مرد را در ديه جست‏جو كنيم. ديه صرفا يك امر اقتصادى است و همان طور كه در شريعت براى سگ و اسب ديه تعيين شده، براى تن انسان نيز ديه تعيين شده است. ديه معادل جسمى انسان است و در آن، مهم‏ترين شخصيت‏هاى انسانى با ساده‏ترين افراد يكسانند. اسلام در موارد متعددى بسيارى از تفاوت‏هاى ارزشى را بين عالم و جاهل )زمر 39 / 9: هل يستوى الذين يعملون و الذين لا يعلمون. ، يا مجاهد و غير مجاهد )نساء 4 / 95: لا يستوى القاعدون من المؤمنين غير اولى الضرر و المجاهدون فى سبيل الله. مطرح كرده است، اما ديه‏ى همه‌‏ى آنان را يكسان دانسته است. به علاوه، هميشه و همه جا ديه‏ى مرد بيش‏تر از زن نيست، ليكن يك سلسله ارزيابى‏ها در قرآن كريم به بدن بر مى‏گردد. بنابراين، هر بدنى كه منشأ اقتصادى بيش‏تر و قوى‏تر باشد، مسأله‏ى ديه هم به تناسب با او تنظيم مى‏شود و چون مردان در مسائل اقتصادى معمولا بيش‏تر از زنان بازدهى دارند، ديه‏ى آنان بيش‏تر است؛ )عبدالله جوادى آملى، زن در آينه‏ى جمال و جلال، صص 417 - 421. همان طور كه گاهى ديه‏‌ى اسب هم از ديه‏ى انسان بيش‏تر است.
اگر به آيات مربوط به قصاص و ديه توجه كنيم مى‏بينيم تعيين ميزان آن با تأكيد بر تساوى اجزاى بدن است، نه بر ارزش واقعى افراد:
و كتبنا عليهم فيها أن النفس و العين بالعين و الأذن بالأذن و السن بالسن و الجروح قصاص فمن تصدق به فهو كفارة. )مائده 5 / 45. و در آن )تورات( بر آن‏ها واجب كرديم كه جان در مقابل جان و چشم در مقابل چشم و گوش در مقابل گوش و دندان در مقابل دندان و براى جراحت‏ها هم قصاص متناسب با آن باشد. و هر كه آن ]قصاص[ را ببخشد، كفاره‏اى ]براى گناهان[ او باشد. .
و بدين ترتيب همان گونه كه تساوى ديه‏ى عالم و جاهل، دلالت بر تساوى واقعى آنان از نظر اسلام ندارد، تفاوت ديه‏ى زن و مرد هم دليل بر تفاوت گذاشتن بين آنان نيست. )عبدالله جوادى آملى، همان، صص 354 - 356. در واقع، نقد ناقدان بدان جهت است كه انسان را در حد يك گياه يا حيوان مى‏شناسند، اما واقعيت اين است كه انسان به جايى مى‏رسد كه با ملائكه سخن مى‏گويد و فرشتگان به استقبالش مى‏روند و انسانيتش به اين است، نه به جسمى كه بعد از چند سال مى‏پوسد و از بين مى‏رود. )همان، ص 421. .
مطلب دومى كه در اين جا به نظر مى‏رسد اين است كه ظاهرا تفاوت ديه بيش‏تر به نفع زن تمام مى‏شود و ظاهرا در اسلام به همين جهت، آن تفاوت را گذاشته‏اند. توضيح مطلب اين كه در اسلام وظايف خانوادگى بين زن و مرد تقسيم شده است و يكى از وظايفى كه بر دوش مرد گذاشته شده، تأمين هزينه‏هاى زندگى خانواده است؛ يعنى تأمين هزينه‏ى زندگى زن بر خودش واجب نيست، ولى بر همسر او واجب است. وقتى قرار شد معيار تعيين ديه، نه ارزش‏هاى معنوى و واقعى، بلكه خسارت‏هاى مالى و بدنى باشد، وقتى يك مرد از بين رود، غير از خودش، هزينه‏هايى كه وى براى تأمين خانواده‏اش مى‏پرداخت نيز از دست مى‏رود و وقتى ديه‏ى او بيش‏تر باشد، جبران آن هزينه‏هايى مى‏شود كه براى خرج خانواده انجام مى‏شود در صورتى كه اين امر در خصوص زن متوفى مصداق ندارد. به عبارت ديگر، ديه‏ى مقتول، براى خودش خرج نمى‏شود، بلكه به بازماندگان او داده مى‏شود. اين بدان معناست كه اگر مردى بميرد، زن و فرزندان او ديه‏ى بيش‏ترى دريافت مى‏كنند، در مقايسه با ديه‏اى كه مرد و فرزندان زن مرده دريافت مى‏كنند. به اين ترتيب به نظر مى‏رسد كه اين اختلاف ديه، در نهايت، به نفع زن تمام مى‏شود.
بار ديگر تأكيدى كنيم كه آنچه در اين گونه فلسفه‏هاى احكام بيان مى‏شود، امورى احتمالى و ظنى است، نه بيان يقينى. آنچه به طور قطع مى‏توان گفت اين است كه ميزان ديه حكايت از ارزش معنوى و واقعى اشخاص نمى‏كند و لذا تفاوت ديه، به هيچ وجه دليل بر برترى يا نقص هيچ يك از زن و مرد نسبت به يكديگر نيست.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
بقعه شاه عباس غیب - خروک
بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعة صفا انگیز - کبگان
بقعة صفا انگیز - کبگان

بقعة صفا انگیز - کبگان

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟
هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی
انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی
غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع
تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع

تلاوت آیه 112 سوره انبیاء و ابتدای سوره حج/ استاد نعینع

تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا
تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا

تلاوت آیه 185 سوره بقره/ امین پویا

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی
شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن.../ محمد اللیثی

نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی
نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی

نظری کن که سر به راه شوم (مناجات با خدا)/ میثم مطیعی

انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی
انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی

انصاف حیرت انگیز امیرالمؤمنین(ع)/ استاد حامد کاشانی

مناجات خوانی حاج مهدی رسولی
مناجات خوانی حاج مهدی رسولی

مناجات خوانی حاج مهدی رسولی

استوری | مناجات با خدا
استوری | مناجات با خدا

استوری | مناجات با خدا

چروکیدگی و نازکی برگها در گیاه سانسوریا
چروکیدگی و نازکی برگها در گیاه سانسوریا

چروکیدگی و نازکی برگها در گیاه سانسوریا

انسان های صالح چگونه میمیرند!
انسان های صالح چگونه میمیرند!

انسان های صالح چگونه میمیرند!

شهید حسین بادپا با بیان حاج قاسم
شهید حسین بادپا با بیان حاج قاسم

شهید حسین بادپا با بیان حاج قاسم

پاسخ به حادثه نطنز به روایت تحلیلگر مشهور عرب!
پاسخ به حادثه نطنز به روایت تحلیلگر مشهور عرب!

پاسخ به حادثه نطنز به روایت تحلیلگر مشهور عرب!

حکمت | جانم آزاد مهرم حلال! / استاد حسینی قمی
حکمت | جانم آزاد مهرم حلال! / استاد حسینی قمی

حکمت | جانم آزاد مهرم حلال! / استاد حسینی قمی

مزد روزه‌داری واقعی
مزد روزه‌داری واقعی

مزد روزه‌داری واقعی

گل یونس دلفی در لیگ کرواسی!
گل یونس دلفی در لیگ کرواسی!

گل یونس دلفی در لیگ کرواسی!

ماه میهمانی خدا
ماه میهمانی خدا

ماه میهمانی خدا