0
ویژه نامه ها

پرسش :

شانس، اقبال و قسمت، تا چه اندازه صحت دارند، آيا ريشه‏ى اعتقادى صحيحى دارند؟


پاسخ :
در مورد »قسمت« اگر منظور همان »سرنوشت« و »قضا و قدر« است. كه در پاسخ سؤال قبل گذشت و امرى كاملا صحيح و مورد تأييد اسلام است؛ اما اگر منظور از آن چيزى شبيه شانس و اقبال است، بايد گفت از منظر دينى، همه باطلند و منشأ آن‏ها خرافات است. مرحوم علامه طباطبايى )ره( در تحليلى دقيق، مسأله‏ى »بخت و اقبال« را چنين بيان كرده است:
»ما هر يك از كارهاى خود را براى آرمان و غايتى كه در نظرمان مشخص است انجام مى‏دهيم و با مسامحه كلمه‏ى دائما را به جاى غالبا مى‏گذاريم. از طرف ديگر، البته براى رسيدن به هر مقصدى بر حسب غالب راه ويژه‏اى وجود دارد و آن همان كار و فعاليتى است كه انسان را به هدفى كه داشته مى‏رساند. مثلا براى رسيدن به آب در زمين خشك، كندن چاه لازم است و غايت كندن چاه رسيدن به آب است و اين امرى است بر حسب غلبه‏ى وقوع. حال اگر كسى چاهى كند و به گنج رسيد، در اين موارد، غايتى پيش آمده كه هدف مورد نظر فاعل نبوده است. و چون هر حادثه علتى دارد، اين جا نيز علتى مجهول الهويه فرض مى‏كنيم و اسم آن را بخت خوب )يا بخت بد( مى‏گذاريم. از اين رو كسى را كه در تلاش عادى خوديابى تلاش با پيشامدهاى شيرين فوق‏العاده‏اى روبه‏رو مى‏شود، خوشبخت مى‏ناميم و كسى را كه پى در پى با حوادث ناخوشايند مواجه مى‏شود، بدبخت. ولى وقتى كه با دقت، به محاسبه‏ى علل اين گونه حوادث بپردازيم، به اشتباه خود پى مى‏بريم و خواهيم فهميد كه علت پيدايش اين موضوع خرافى، اين بوده كه ما »دائم« را به جاى »غالب« گذاشته‏ايم. كندن چاهى به عمق ده متر، »دائما« انسان را به آب نمى‏رساند )كه در نتيجه، اگر به آب نرسد بدبختى و اگر به گنج رسيد خوشبختى باشد( بلكه ما را به همان چيزى مى‏رساند كه در ده مترى سطح زمين واقع است، خواه آب باشد يا گنج يا سنگ؛ و اين است كه دائمى‏است. در همه‏ى موارد خوشبختى و بدبختى حتما حادثه‏اى مى‏توان يافت كه اثر مستقيم علل و شرايطى است كه در محل واقع هستند.« )علامه طباطبايى، اصول فلسفه و روش رئاليسم، ج 3، 264 - 262. .
استاد مطهرى اين مسأله را به لحاظ جامعه‏شناسى هم ريشه‏يابى كرده‏اند. ايشان معتقدند عقيده به بخت از اين جا ناشى مى‏شود كه افراد »در جامعه‏اى زندگى مى‏كرده‏اند كه برخى عمرى به سعى و عمل گذرانده، اما با محروميت به سر برده‏اند. در عوض افراد بيكار و تن پرورى را مى‏ديده‏اند كه از همه‏ى نعمت‏ها برخوردار بوده‏اند. هر چه ديده‏اند، بى‏تمييز را ارجمند و عاقل را خوار ديده‏اند. يعنى همه چيز را در جامعه‏ى خودشان اين طور ديده‏اند، به طورى كه كم كم اين مطلب بر ايشان شكل يك فلسفه به نام »فلسفه‏ى بخت« گرفته است. نام همه‏ى اين بى‏نظمى‏ها و ستم‏ها را بخت گذاشته‏اند. ايجاد تفكرى شيطانى به نام »بخت« علتش همين بى‏عدالتى‏ها و بى‏نظمى‏هاى اجتماعى است. ما نه در دين )يعنى در قرآن و سخنان پيامبر )صلى الله عليه و آله و سلم( و ائمه )عليهم‏السلام( سخنى از بخت و شانس مى‏بينيم و نه عقل و علم و فلسفه آن را تأييد مى‏كند.« )مرتضى مطهرى، بيست گفتار، ص 98. .
»به هر حال اين طرز تفكرى است كه متأسفانه در ميان بسيارى از مردم شيوع دارد. بديهى است كه اگر بشر اندكى واقع‏بين باشد و روابط على و معلولى حوادث و قضاياى عالم را درك كند و عقل و انديشه‏ى خود را به كار اندازد، مى‏فهمد كه مسأله‏ى شانس و بخت، يك خيال و واهمه‏ى شيطانى بيش نيست. نه عقل مسأله‏ى شانس و بخت را به رسميت مى‏شناسد و نه دين. خدا هيچ كس را بدبخت بالذات يا خوشبخت بالذات نيافريده است. گليم بخت هر كس همان صفحه‏ى روح و قلب اوست كه هم قابل سفيد شدن است و هم سياه شدن؛ علم و ايمان و عمل صالح آن را سفيد مى‏كند و جهل و خرافات و تعصبات و فسق و فجور آن را سياه مى‏كند...« )مرتضى مطهرى، حكمت‏ها و اندرزها، صص 210 - 211. .
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
بسته تحلیلی خبری (سه شنبه 31 فروردین 1400)
بسته تحلیلی خبری (سه شنبه 31 فروردین 1400)

بسته تحلیلی خبری (سه شنبه 31 فروردین 1400)

از علت تا درمان هیرسوتیسم
از علت تا درمان هیرسوتیسم

از علت تا درمان هیرسوتیسم

یادداشت و اخبار ویژه روزنامه های داخل (سه شنبه 31 فروردین 1400)
یادداشت و اخبار ویژه روزنامه های داخل (سه شنبه 31 فروردین 1400)

یادداشت و اخبار ویژه روزنامه های داخل (سه شنبه 31 فروردین 1400)

از علت تا درمان سیاهی گردن
از علت تا درمان سیاهی گردن

از علت تا درمان سیاهی گردن

خزان بهاری!!!
خزان بهاری!!!

خزان بهاری!!!

عمل بر دعا/‌آقا مجتبی تهرانی
عمل بر دعا/‌آقا مجتبی تهرانی

عمل بر دعا/‌آقا مجتبی تهرانی

اسکی در خطرناک ترین شرایط
اسکی در خطرناک ترین شرایط

اسکی در خطرناک ترین شرایط

گرفتن مالیات از دهک‌های بالا
گرفتن مالیات از دهک‌های بالا

گرفتن مالیات از دهک‌های بالا

داغ دلمان تازه شد...
داغ دلمان تازه شد...

داغ دلمان تازه شد...

آیا صورتم را میسوزانی... | استوری و وضعیت
آیا صورتم را میسوزانی... | استوری و وضعیت

آیا صورتم را میسوزانی... | استوری و وضعیت

سه موهبت خدا به انسان بیمار/ استاد عالی
سه موهبت خدا به انسان بیمار/ استاد عالی

سه موهبت خدا به انسان بیمار/ استاد عالی

استوری ماه رمضان | دعای ابوحمزه
استوری ماه رمضان | دعای ابوحمزه

استوری ماه رمضان | دعای ابوحمزه

او که باهمه مهربان بود...
او که باهمه مهربان بود...

او که باهمه مهربان بود...

اثرات دعا در تربیت ما/ علی صفایی حائری
اثرات دعا در تربیت ما/ علی صفایی حائری

اثرات دعا در تربیت ما/ علی صفایی حائری

پشت صحنه ویدیوی سیلی زدن به یک روحانی
پشت صحنه ویدیوی سیلی زدن به یک روحانی

پشت صحنه ویدیوی سیلی زدن به یک روحانی

نگاهی به شناسنامه حاج قاسم بینداز/ سردار شهید حجازی
نگاهی به شناسنامه حاج قاسم بینداز/ سردار شهید حجازی

نگاهی به شناسنامه حاج قاسم بینداز/ سردار شهید حجازی

حالتو خوب کن تا مزه بندگی را بچشی/ استاد پناهیان
حالتو خوب کن تا مزه بندگی را بچشی/ استاد پناهیان

حالتو خوب کن تا مزه بندگی را بچشی/ استاد پناهیان

آموزش پخت فرنی خرما برای ماه رمضان
آموزش پخت فرنی خرما برای ماه رمضان

آموزش پخت فرنی خرما برای ماه رمضان

جریان مجنون و شتر/ دکتر منصوری لاریجانی
جریان مجنون و شتر/ دکتر منصوری لاریجانی

جریان مجنون و شتر/ دکتر منصوری لاریجانی

وضعیت واتساپ آهنگ «رمضان»
وضعیت واتساپ آهنگ «رمضان»

وضعیت واتساپ آهنگ «رمضان»

استوری زیبای «الهی العفو»/ حاج محمد طاهری
استوری زیبای «الهی العفو»/ حاج محمد طاهری

استوری زیبای «الهی العفو»/ حاج محمد طاهری