0
ویژه نامه ها

پرسش :

شيطان چگونه در فكر و انديشه ما نفوذ كرده و خواسته‏هاى خويش را القا مى‏كند؟!


پاسخ :
لازم است براى رسيدن به پاسخ صحيح از پرسش فوق، ابتدا شناختى و لو اجمالى از موجودى به نام شيطان داشته باشيم. در مبدأ اشتقاق كلمه‏ى شيطان، ميان دانشمندان، چندين مبنا وجود دارد. اما آنچه كه مناسب‏تر به نظر مى‏رسد، اين است كه لغت شيطان، از "شطن" به معناى دور شده است.[1]
بنابه گفته‏ى بسيارى از مفسرين، شيطان؛ يعنى موجودى موذى و طاغى كه از راه راست خارج شده است. با اين فرض، اسم شيطان، يك اسم عامى است كه مصاديق متعددى دارد و هر موجود طغيانگرى از انس و جن را شامل مى‏شود[2]. اما ابليس همان شيطانى است كه از سجده بر آدم ابوالبشر(ع)[3] ابا ورزيد.
به تصريح قرآن كريم، ابليس نه موجودى انسى بلكه از جنس جن[4] است و از آتش آفريد شده. ويژگى اين گروه از مخلوقات، اين است كه حالتى ميان جسم و تجرد دارند و مى‏توانند به اشكال مختلف تمثُّل كنند؛ يعنى در قالبى خارجى و عينى درآيند.
ظاهراً منظور سؤال از شيطان، همان ابليس باشد. با توجه بدين فرض به پاسخ سؤال خواهيم پرداخت.
همان طور كه گفتيم، شيطان موجودى مثالى است و مى‏دانيم كه انسان يك موجود دو بُعدى است؛ يعنى هم جنبه‏ى جسمانى دارد و هم جنبه‏ى روحانى. پس اگر شيطان بخواهد آدمى را فريب دهد، ناگزير بايد از مجرايى خاص، با روح آدمى كه قوام و انسانيت انسان بدان است، ارتباط برقرار كند. نفس انسان جنبه های مختلف دارد. جنبه‏ى روحانى كه از آن به روح يا نفس مطمئنه تعبير مى‏شود و جنبه ی اهريمنى كه از آن به نفس اماره يا هواهاى نفسانى، تعبیر مى‏شود.
شيطان براى حكم راندن به آدمى، ناگزير از مجراى نفس اماره‏ى او،[5] استفاده خواهد كرد و از آن بهره خواهد برد؛ از طرف دیگر يك موجود مثالى، نمى‏تواند به نحو مستقيم با موجودات جسمانى در تكاپو و ارتباط باشد. اين ارتباط مرموز شيطان با نفس اماره، همان چيزى است كه از آن به عنوان القا يا وسوسه ياد مى‏كنند.
علامه طباطبايى در اين باره مى‏گويد:"شيطان از طريق القاى وسوسه در قلب، آدمى را مى‏فريبد."[6]
پس شيطان، يك جزو علت است و به تنهايى نمى‏تواند، انسان را گمراه كند، بلكه انسان را به سوى آنچه كه نفسش مى‏طلبد، فرا مى‏خواند. يا به ديگر سخن يك علت مُعدّه است، نه علت تامه.
انسان نيز در قبال وى، مختار است و مى‏تواند راه او را دنبال كند و يا پيرو فرامين حق و عقل خويش باشد. از اين رو است كه خداوند متعال، در نهى انسان از عمل به فرامين شيطان، مى‏فرمايد:"و پا جاى پاى شيطان، نگذاريد كه او براى شما دشمنى آشكار است."[7]
حال سؤال اين است كه شيطان چگونه، احساسات غير عقلانى و هواهاى نفسانى آدمى را تحريك مى‏كند و او را به انجام اعمال ناشايست وامى‏دارد. شيطان از راه‏هاى مختلف در رسيدن بدين مقصود، بهره مى‏برد كه به چند مورد از آنها، اشاراتى خواهيم داشت.
همان گونه كه گفتيم، شيطان مى‏تواند به عنوان يك موجود عينى و خارجى تمثُّل پيدا كند. اين خود يكى از طرق اغواگرى شيطان است؛ يعنى در لحظات حساس و تاريخى، به عنوان يك فرد ظاهر الصلاح در آمده و انسان‏ها را از مسير حق، گمراه مى‏كند. نمونه‏هايى از اين قضيه، در تاريخ ثبت شده است و چه بسا براى هر يك از ما نيز، پيش آمده باشد.[8]
اما او از روش‏هاى ديگرى نيز، بهره مى‏برد كه در آيات قرآنى، به آنها اشاره شده است.
الف. تزيين اعمال زشت: يعنى شيطان كارهاى ناپسند را زيبا جلوه مى‏دهد، تا براى مردم عمل بدان پسنديده و شايسته به نظر آيد. اين همان چيزى است كه در قرآن كريم، از آن به تلبيس حق به باطل[9] و باطل به حق، كه يكى از شگردهاى يهود است، ياد شده است.
تزيين اعمال، راهى است كه آسان و موافق با خواسته‏هاى نفسانى آدمى است. از اين رو در قرآن آمده است: "شيطان كردارشان را بر آنها زينت داد. پس ايشان را از راه خدا باز داشت...."[10]
ب. وعده‏هاى دروغ: شيطان با دادن وعده‏هاى دروغ و رواج آرزوهاى بلند، انسان را از واقعيات و چالش‏هاى فرا روى خودش، غافل كرده و به اوهامى دور از دسترس مشغول مى‏كند. مشخص است كه نتيجه‏ى چنين چيزى جز فرجام فراموشى و غفلت از خداوند نيست.
از اين رو خداوند متعال مى‏فرمايد:"(شيطان) وعده‏شان مى‏دهد و به آرزو كردن وادارشان مى‏كند...."[11]
ج. بيم و هراس: يكى ديگر از حربه‏هاى شيطان تمسك به ترساندن و بيمناك كردن انسان، نسبت به آينده است. اين حالت ترس علتى است براى معاليل ناپسند فراوانى چون نااميدى، سوء ظن به خداوند، عدم توكل و نهايتاً خوددارى انسان از پرداختن به نيكى‏ها. مثل اين كه شيطان، آدمى را از فقر و تهى‏دستى در آينده، بترساند كه اين مطلب موجب بخل و ممانعت انسان از انفاق مى‏شود. اين موضوع نيز در آيات قرآنى مورد توجه قرار گرفته است. آن جا كه مى‏فرمايد:"شيطان به شما وعده فقر و تهى‏دستى مى‏دهد و به فحشا امرتان مى‏كند."[12]
پی نوشتها:
[1] لسان العرب، ج 13، واژه‏ى "شَطَنَ".
[2] تفسير نمونه، ج1، ص 191.
[3] "هنگامى كه به ملايك گفتيم تا بر آدم سجده كنند؛ همه سجده كردند مگر ابليس كه ابا و تكبر ورزيد و از كافران شد". بقره، 34.
[4] كهف، آيه 50.
[5] اخلاق در قرآن، ص 234.
[6] ترجمه‏ى الميزان، ج1، ص 201.
[7] بقره، آيه 208.
[8] نک: سليم ابن قيس هلالى، اسرار آل محمد، ص 220.
[9] بقره، 42.
[10] نحل، 24.
[11] نساء، 120.
[12] بقره، 268.
منابع و مآخذ:
1. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازى.
2. الميزان، محمد حسين طباطبايى.
3. اخلاق در قرآن، محمد تقى مصباح يزدى.

منبع: http://farsi.islamquest.net
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حکمت | مرواریدهای خاکی / استاد محرابیان
حکمت | مرواریدهای خاکی / استاد محرابیان

حکمت | مرواریدهای خاکی / استاد محرابیان

از علت تا درمان سرطان پلک
از علت تا درمان سرطان پلک

از علت تا درمان سرطان پلک

حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | حرمت خدا و ماه خدا رو نگهدار! / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

هرآنچه که باید راجع به شوره سر بدانیم
هرآنچه که باید راجع به شوره سر بدانیم

هرآنچه که باید راجع به شوره سر بدانیم

درمان آکنه هورمونی با روش های طبیعی
درمان آکنه هورمونی با روش های طبیعی

درمان آکنه هورمونی با روش های طبیعی

مستند آقا مرتضی|قسمت ششم
مستند آقا مرتضی|قسمت ششم

مستند آقا مرتضی|قسمت ششم

خبرنگاران توسط واحد متخلف صنفی کتک خوردند!
خبرنگاران توسط واحد متخلف صنفی کتک خوردند!

خبرنگاران توسط واحد متخلف صنفی کتک خوردند!

خودکفایی ارتش  به روایت دریادار سیاری
خودکفایی ارتش به روایت دریادار سیاری

خودکفایی ارتش به روایت دریادار سیاری

انیمیشن آرمن/ قسمت ششم: فرار از سرزمین خوتنک ها
انیمیشن آرمن/ قسمت ششم: فرار از سرزمین خوتنک ها

انیمیشن آرمن/ قسمت ششم: فرار از سرزمین خوتنک ها

بی خوابی ماه رمضان چگونه درمان می شود؟!
بی خوابی ماه رمضان چگونه درمان می شود؟!

بی خوابی ماه رمضان چگونه درمان می شود؟!

امتی که در برابر امیرالمؤمنین هم بهانه تراشی می کردند!/ استاد حامد کاشانی
امتی که در برابر امیرالمؤمنین هم بهانه تراشی می کردند!/ استاد حامد کاشانی

امتی که در برابر امیرالمؤمنین هم بهانه تراشی می کردند!/ استاد حامد کاشانی

رونمایی از سامانه پهپادی ارتش در رژه 29 فروردین
رونمایی از سامانه پهپادی ارتش در رژه 29 فروردین

رونمایی از سامانه پهپادی ارتش در رژه 29 فروردین

دنیا محتاج قرآن است/ مقام معظم رهبری
دنیا محتاج قرآن است/ مقام معظم رهبری

دنیا محتاج قرآن است/ مقام معظم رهبری

پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز ارتش
پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز ارتش

پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز ارتش

تلاوت آیات ۲ و ۳ سوره مبارکه محمد/ محمد احمد عامر
تلاوت آیات ۲ و ۳ سوره مبارکه محمد/ محمد احمد عامر

تلاوت آیات ۲ و ۳ سوره مبارکه محمد/ محمد احمد عامر

مردم در شبکه‌های اجتماعی درباره حادثه نطنز چه گفتند؟!
مردم در شبکه‌های اجتماعی درباره حادثه نطنز چه گفتند؟!

مردم در شبکه‌های اجتماعی درباره حادثه نطنز چه گفتند؟!

بند 4 استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی
بند 4 استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی

بند 4 استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی

جزییات زلزله ۵.۹ ریشتری در بندر گناوه
جزییات زلزله ۵.۹ ریشتری در بندر گناوه

جزییات زلزله ۵.۹ ریشتری در بندر گناوه

بند ۳ استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی
بند ۳ استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی

بند ۳ استغفار هفتاد بندی امیرالمومنین(ع)/ میثم مطیعی

سیگنالی که ایران به آمریکا فرستاد؟!
سیگنالی که ایران به آمریکا فرستاد؟!

سیگنالی که ایران به آمریکا فرستاد؟!

نماهنگ «خورشید» با موضوع انتظار فرج امام زمان(ع)
نماهنگ «خورشید» با موضوع انتظار فرج امام زمان(ع)

نماهنگ «خورشید» با موضوع انتظار فرج امام زمان(ع)