0
ویژه نامه ها

پرسش :

معنای لغوی و مفهوم صلاة (نماز) و آثار خواندن نماز چيست؟


پاسخ :
صلاة در لغت به معنای آتش افروختن ،دعا ، تبريك و تمجيد است.[1] و در اصطلاح ، عبادت مخصوص مسلمانان است که دارای اجزاء، اعمال، شرایط و احکام و فلسفه خاصی است .
گروهی از دانشمندان گفته‏اند اصل صلاة از- صلاء- است و معناى صلّى الرّجل؛ يعنى او با اين عبادت از نفس و جان خويش "صلاء" را كه همان آتش افروخته خدايى است دور و برطرف كرد.‏[2] روح و فلسفه نماز همان ياد خدا است، البته ذكرى كه مقدمۀ فكر، و فكرى كه انگيزه عمل بوده باشد، چنان كه در حديثى از امام صادق (ع) آمده است كه در تفسير جمله « وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ »[3] فرمود: "ياد خدا كردن به هنگام انجام حلال و حرام" ؛يعنى به ياد خدا بيفتد که به سراغ حلال برود و از حرام چشم بپوشد.
نماز یکی از عبادت های بزرگ اسلام است که تاثیرات بسیار مهمی در تربیت فرد و جامعه دارد.
ما در این جا به برخی از این آثار اشاره می کنیم:‏
1- نماز وسيلۀ شستشوى از گناهان است، در حديثى مى‏خوانيم: پيامبر (ص) از ياران خود سؤال كرد:
" اگر بر در خانۀ يكى از شما نهرى از آب صاف و پاكيزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد، آيا چيزى از آلودگى و كثافت در بدن او مى‏ماند؟".
در پاسخ عرض كردند: نه، فرمود:" نماز درست همانند اين آب جارى است، هر زمان كه انسان نمازى مى‏خواند گناهانى كه در ميان دو نماز انجام شده است از ميان مى‏رود".
2- نماز سدى در برابر گناهان آينده است، چرا كه روح ايمان را در انسان تقويت مى‏كند، و نهال تقوى را در دل پرورش مى‏دهد، و مى‏دانيم" ايمان" و" تقوى" نيرومندترين سد در برابر گناه است، و اين همان چيزى است كه خدا در بارۀ آن فرمود: «آن چه از كتاب به سوى تو وحى شده است بخوان، و نماز را برپا دار، كه نماز از كار زشت و ناپسند بازمى‏دارد، و قطعاً ياد خدا بالاتر است، و خدا مى‏داند چه مى‏كنيد.»[4]
3- نماز، غفلت‏زدا است، بزرگترين مصيبت براى رهروان راه حق آن است كه هدف آفرينش خود را فراموش كنند و غرق در زندگى مادى و لذائذ زود گذر كردند، اما نماز به حكم اين كه در فواصل مختلف، و در هر شبانه روز پنج بار انجام مى‏شود، مرتبا به انسان اخطار مى‏كند، هشدار مى‏دهد، هدف آفرينش او را خاطر نشان مى‏سازد، موقعيت او را در جهان به او گوشزد مى‏كند و اين نعمت بزرگى است كه انسان وسيله‏اى در اختيار داشته باشد كه در هر شبانه روز چند مرتبه قوياً به او بيدار باش گويد.
4- نماز خودبينى و كبر را در هم مى‏شكند، چرا كه انسان در هر شبانه روز هفده ركعت و در هر ركعت دو بار در برابر خدا پيشانى بر خاك مى‏گذارد، خود را ذرۀ كوچكى در برابر عظمت او مى‏بيند، بلكه صفرى در برابر بى‏نهايت. پرده‏هاى غرور و خود خواهى را كنار مى‏زند، تكبر و برترى جويى را در هم مى‏كوبد.
به همين دليل على (ع) در آن حديث معروفى كه فلسفه‏هاى عبادات اسلامى در آن منعكس شده است بعد از ايمان، نخستين عبادت را كه نماز است با همين هدف تبيين مى‏كند مى‏فرمايد: "خداوند ايمان را براى پاكسازى انسان ها از شرك واجب كرده است و نماز را براى پاكسازى از كبر" .
5- نماز وسيلۀ پرورش، فضائل اخلاق و تكامل معنوى انسان است، چرا كه انسان را از جهان محدود ماده و چهار ديوار عالم طبيعت بيرون مى‏برد، به ملكوت آسمان ها دعوت مى‏كند، و با فرشتگان همصدا و همراز مى‏سازد، خود را بدون نياز به هيچ واسطه در برابر خدا مى‏بيند و با او به گفتگو برمى‏خيزد.
6- نماز به سائر اعمال انسان ارزش و روح مى‏دهد- چرا كه نماز روح اخلاص را زنده مى‏كند، زيرا نماز مجموعه‏اى است از نيت خالص و گفتار پاك و اعمال خالصانه، تكرار اين مجموع در شبانه روز بذر ساير اعمال نيك را در جان انسان مى‏پاشد و روح اخلاص را تقويت مى‏كند.
لذا در حديث معروفى مى‏خوانيم كه امام على (ع) در وصاياى خود بعد از آن كه فرق مباركش با شمشير ابن ملجم جنايتكار شكافته شد فرمود: "خدا را خدا را در بارۀ نماز؛ چرا كه ستون دين شما است".[5]
همان طور كه اگر عمود خيمه در هم بشكند يا سقوط كند هر قدر طناب ها و ميخ هاى اطراف محكم باشد اثرى ندارد، همچنين هنگامى كه نماز که ستون دین است آسیب ببیند یا از ميان برود اعمال ديگر اثر خود را از دست خواهند داد.
در حديثى از امام صادق (ع) مى‏خوانيم: "نخستين چيزى كه در قيامت از بندگان حساب مى‏شود نماز است اگر مقبول افتاد سائر اعمالشان قبول مى‏شود،[6] و اگر مردود شد سائر اعمال نيز مردود مى‏شود." [7] شايد دليل اين سخن آن باشد كه نماز رمز ارتباط خلق و خالق است، اگر به طور صحيح انجام گردد قصد قربت و اخلاص كه وسيله قبولى سائر اعمال است در او زنده مى‏شود، و گرنه بقيۀ اعمال او آلوده مى‏گردد و از درجۀ اعتبار ساقط مى‏شود.
7- نماز انسان را به بهداشت و پاكسازى محیط زندگى از هر گونه آلودگی ظاهری و باطنی امر مى‏كند، چرا كه مى‏دانيم مكان نمازگزار، لباس نمازگزار، فرشى كه بر آن نماز مى‏خواند، آبى كه با آن وضو مى‏گيرد و غسل مى‏كند، محلى كه در آن غسل و وضو انجام مى‏شود بايد از هر گونه نجاست و کثافت و غصب و تجاوز به حقوق ديگران پاك باشد كسى كه آلوده به تجاوز و ظلم، ربا، غصب، كم‏فروشى، رشوه خوارى و كسب اموال حرام باشد چگونه مى‏تواند مقدمات نماز را فراهم سازد؟ در كتب فقهى و منابع حديث، امور زيادى به عنوان موانع قبول نماز ذكر شده است از جمله مساله شرب خمر است كه در روايات آمده:" نماز شرابخوار تا چهل روز مقبول نخواهد شد مگر اين كه توبه كند".[8]
پيدا است كه فراهم كردن اين شرايط قبولى تا چه حد سازنده است.
8- رعايت شرائط كمال نماز ، عامل مؤثر ديگر براى ترك بسيارى از گناهان است. مثلاً تكرار نماز در پنج نوبت در شبانه روز خود دعوتى است به بهره مند شدن نمازگزار از همۀ آثار نماز در زمان های متعدد.
9- نماز روح انضباط را در انسان تقويت مى‏كند، چرا كه دقيقا بايد در اوقات معينى انجام گيرد كه تأخير و تقديم آن هر دو موجب بطلان نماز، است همچنين آداب و احكام ديگر در مورد نيت و قيام و قعود و ركوع و سجود و مانند آن كه رعايت آنها، پذيرش انضباط را در برنامه‏هاى زندگى كاملاً آسان مى‏سازد.
همۀ اينها فوائدى است كه در نماز، قطع نظر از مسالۀ جماعت وجود دارد و اگر ويژگى جماعت را بر آن بيفزائيم، بركات بى شمار اجتماعی دیگری علاوه بر آن چه گفته شد خواهد داشت .
امام على بن موسى الرضا (ع) در پاسخ نامه‏اى كه از فلسفه نماز در آن سؤال شده بود چنين فرمود:"
علت تشريع نماز اين است كه توجه و اقرار به ربوبيت پروردگار است، و مبارزه با شرك و بت پرستى، و قيام در پيشگاه پروردگار در نهايت خضوع و نهايت تواضع، و اعتراف به گناهان و تقاضاى بخشش از معاصى گذشته، و نهادن پيشانى بر زمين همه روز براى تعظيم پروردگار".[9]
و نيز هدف اين است كه انسان همواره هشيار و متذكر باشد، گرد و غبار فراموشكارى بر دل او ننشيند، مست و مغرور نشود، خاشع و خاضع باشد، طالب و علاقمند افزونى در مواهب دين و دنيا گردد.
علاوه بر اين كه مداومت ذكر خداوند در شب و روز كه در پرتو نماز حاصل مى‏گردد، سبب مى‏شود كه انسان مولا و مدبر و خالق خود را فراموش نكند، روح سركشى و طغيانگرى بر او غلبه ننمايد.
و همين توجه به خداوند و قيام در برابر او، انسان را از معاصى باز مى‏دارد و از انواع فساد جلوگيرى مى‏كند .[10]
روح نماز
اگر ركوع و سجود و قرائت و تسبيح را جسم نماز بدانيم، حضور قلب و توجه درونى به حقيقت نماز و كسى كه با او راز و نياز مى‏كنيم روح نماز است.
خشوع نيز در واقع چيزى جز حضور قلب توأم با تواضع و ادب و احترام نيست و به اين ترتيب روشن مى‏شود كه مؤمنان تنها به نماز به عنوان يك كالبد بى روح نمى‏نگرند بلكه تمامى توجه آنها به باطن و حقيقت نماز است.[11]
بنابراین کسانی که اهل نماز نیستند یا اهل نماز بوده و آن را کنار زده اند مواهب بسیاری را از دست داده اندکه جبران آنها ار راه دیگر ممکن نیست برای درک آن مواهب باید هرچه زودتر با نماز ارتباط پیدا کنند.
پی نوشتها:
[1] - راغب اصفهانى، حسين بن محمد، المفردات في غريب القرآن،، ص 190 و 191، دارالعلم‏، الدار الشامية - دمشق‏ بيروت، چاپ اول، 1412 ق.
[2] - راغب اصفهانى، حسين بن محمد، المفردات في غريب القرآن، همان.
[3] - العنکبوت، 45.
[4] - العنکبوت، 45.
[5] تهذيب‏ الأحكام، ج 9، ص 176، حدیث4، "اللَّه اللَّه فى الصلاة فانها عمود دينكم".
[6] الكافي، ج 3، ص 268، حدیث 4.
[7] وسائل‏الشيعة، ج 4، ص 34.
[8] الكافي، ج 6، ص 400، حدیث 1.
[9] وسائل‏الشيعة، ج 4، ص 9.
[10] - مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج 16، ص 291 - 296، دار الكتب الإسلامية، تهران، چاپ اول، 1374 ش. لازم به ذکر است که برای اطلاع از منبع و مرجع روایات نقل شده.
[11] - همان، ج 14، ص 204 و 205 .

منبع: http://farsi.islamquest.net
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سندرم قبل از قاعدگی (PMS) چیست؟
سندرم قبل از قاعدگی (PMS) چیست؟

سندرم قبل از قاعدگی (PMS) چیست؟

طرز تهیه جرمن رول
طرز تهیه جرمن رول

طرز تهیه جرمن رول

طرز تهیه پاستا فوزیلی با سس گوشت و قارچ
طرز تهیه پاستا فوزیلی با سس گوشت و قارچ

طرز تهیه پاستا فوزیلی با سس گوشت و قارچ

آموزش طرز تهیه درسینگ نان ذرت و مرغ
آموزش طرز تهیه درسینگ نان ذرت و مرغ

آموزش طرز تهیه درسینگ نان ذرت و مرغ

دستور تهیه پنکیک سبزیجات
دستور تهیه پنکیک سبزیجات

دستور تهیه پنکیک سبزیجات

طرز تهیه صبحانه ترکی
طرز تهیه صبحانه ترکی

طرز تهیه صبحانه ترکی

دستاوردهای هسته ای در روز ملی فناوری هسته ای 1400 + نظر کاربران
دستاوردهای هسته ای در روز ملی فناوری هسته ای 1400 + نظر کاربران

دستاوردهای هسته ای در روز ملی فناوری هسته ای 1400 + نظر کاربران

طرز تهیه همبرگر مخصوص ایتالیایی به روشی خلاقانه
طرز تهیه همبرگر مخصوص ایتالیایی به روشی خلاقانه

طرز تهیه همبرگر مخصوص ایتالیایی به روشی خلاقانه

طرز تهیه برگر سبزیجات
طرز تهیه برگر سبزیجات

طرز تهیه برگر سبزیجات

طرز تهیه میگو سوخاری با نودل
طرز تهیه میگو سوخاری با نودل

طرز تهیه میگو سوخاری با نودل

مبین | سرزمین مقدّس / استاد عبدالباسط
مبین | سرزمین مقدّس / استاد عبدالباسط

مبین | سرزمین مقدّس / استاد عبدالباسط

حکمت | نقش امام زمان در زمان غیبت / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | نقش امام زمان در زمان غیبت / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | نقش امام زمان در زمان غیبت / استاد رفیعی (نسخه اینستاگرام)

بقعه آقا حبیب الله-گنخک کورا
بقعه آقا حبیب الله-گنخک کورا

بقعه آقا حبیب الله-گنخک کورا

بقعه شاه چراغ - عامری
بقعه شاه چراغ - عامری

بقعه شاه چراغ - عامری

بقعه شاه چراغ - خورشهاب
بقعه شاه چراغ - خورشهاب

بقعه شاه چراغ - خورشهاب

امامزاده جمال الدین محمود - چاوک
امامزاده جمال الدین محمود - چاوک

امامزاده جمال الدین محمود - چاوک

تحصیل در روسیه به زبان انگلیسی چگونه است؟
تحصیل در روسیه به زبان انگلیسی چگونه است؟

تحصیل در روسیه به زبان انگلیسی چگونه است؟

جرم گوش از علل تا درمان
جرم گوش از علل تا درمان

جرم گوش از علل تا درمان

تلاوت آیه 18 سوره جاثیة توسط استاد سعید مسلم
تلاوت آیه 18 سوره جاثیة توسط استاد سعید مسلم

تلاوت آیه 18 سوره جاثیة توسط استاد سعید مسلم

نماهنگ کودکانه ماه رمضان
نماهنگ کودکانه ماه رمضان

نماهنگ کودکانه ماه رمضان

تلاوت آیه 3 سوره غافر/ استاد عبدالباسط
تلاوت آیه 3 سوره غافر/ استاد عبدالباسط

تلاوت آیه 3 سوره غافر/ استاد عبدالباسط