0
ویژه نامه ها

پرسش :

با توجه به پاورقی استاد مطهری در جلد چهارم کتاب اصول فلسفه:" صورت های نوعیه جوهرهایی هستند که عامل تنوع و اختلاف اشیاء هستند". حال خود صور نوعیه یا مجردند یا مادی اما مجرد نمی توانند باشند زیرا علت مجرد نمی تواند مبدا بدون واسطه آثار مختلف باشد؛ و اگر صور نوعیه مادی باشند باید خصوصیات اساسی ماده مثل(امتداد طول-عرض-عمق) را داشته باشند و اگر چنین باشد صور نوعیه نیز مثل خود جسم در همه اشیاء مشترک خواهند بود. پس چگونه می توانند باعث اختلاف اشیاء شوند؟


پاسخ :
هر جسم مادی در تغییر و تحول است، و تغییر و تحول به این معنا است که: چیزی را که نداشته و می تواند داشته باشد، با شرایط خاصی دارا می شود؛ مثلا: هسته، درخت نیست ولی توانایی دارد درخت شود ، هسته با داشتن مقتضی (قابلیت) و نبود مانع (فراهم شدن شرایط) درخت می شود و خود درخت هم قابلیت دارد که مثلا ذعال یا زغال سنگ شود؛ پس هر جسم مادی از دو بعد تشکیل شده یکی بعد داشته و فعلیت و دیگری بعد نداشته ای که می تواند داشته باشد که از آن به قوه تعبیر می شود. وقتی ما به جسم خارجی نظر می کنیم، آن را داری دو بعد می بینیم بعدی از جسم که حامل قوه است ماده و بعدی که حامل فعلیت است صورت نامیده می شود که ماده به ماده اولی و ماده ثانیه و صورت نیز به صورت جسمیه و صورت نوعیه تقسیم می شود[1]. صورت جسمیه فعلیت عمومی است که همه اجسام دارند و صورت نوعیه چیزی است که اختصاص به شیئ خاص دارد و شیئیت آن شیئ به صورت نوعیۀ آن است.
ملاصدرا پیرامون اصطلاح صورت نوعیه می گوید: تمام معانى و اطلاقاتى كه براى صورت نوعیه هست، در اين معنا كه «ما به يكون الشي‏ء هو بالفعل»(یعنی چیزی که شیئ با آن بالفعل می شود) مشترك است و اين معنا جامع همه اقوال است.
و نیز می فرماید: صورت، جهت فعليت اشياء است، که نزد معلم اول و اتباع او جوهر است، نزد رواقيان عرض است و نزد ما عين وجود است. صور نوعيه را صور نوعيه ماديه و طبيعيه هم می گويند در مقابل صور نوعيه مجرده. صورت جسميه هم مقدار و هيأت اتصالى اجسام است؛ یعنی جوهر ممتد ذو ابعاد، که مشترك در تمام اجسام است.[2]
پس بنا بر قول مرحوم ملا صدرا که مبنای علامه طباطبایی و شهید مطهری نیز می باشد، صور نوعیه ماهیت نیستند؛ بلکه نوعی وجود مختص به جسمانیات هستند. البته در مورد این نوع موجودات باید بدانیم که این ها از نوع مفاهیم ثانی فلسفی هستند که هر چند در خارج منشأ انتزاع دارند ولی مابه الازاء خارجی ندارند.
در توضیح این مطلب از سخنان استاد مطهری استفاده می کنیم . وی می گوید: مسئله فلسفى صور نوعيه دو پايه دارد يكى علمى و ديگرى فلسفى و البته خود مسئله فلسفى است يعنى نوعى استنباط فلسفى است و از نظر ملاكى كه در مورد تشخيص مسائل فلسفى از مسائل غير فلسفى در كار است كه در جلد اول اصول فلسفه شرح داده شده است اين مسئله فلسفى است ولى پايه‏هائى كه اين مسئله بر آن بنا نهاده شده است يكى علمى است يعنى مربوط است به حوزه علوم و يك پايه ديگر در حوزه خود فلسفه است.
پايه علمى آن شهادت علوم است به اختلاف خواص و آثار در موجودات، فيزيك كه از قواى بى جان طبيعت بحث مى‏كند به نحوى شهادت مى‏دهد، شيمى از نظر ميلهاى تركيبى عناصر به نحو ديگر و علوم زيستى از نظر آثار حياتى و مخصوصا از نظر اصالت نيروى حياتى و حكومت و تصرف آن در ماده و بالاخص قانون تكامل در جانداران از نظر پيش بردن موجود زنده به جلو به نحو ديگر بر اين مدعا شهادت مى‏دهند ما هر اندازه مطالعات خود را در اين زمينه‏ها توسعه دهيم ماده استدلال ما از اين نظر تقويت مى‏شود.
پايه فلسفى مطلب تحقيق در اين جهت است كه اين آثار و خواص از وجود قوه‏ها و نيروهاى مختلف حكايت مى‏كند آن قوه و نيروها نه به صورت جدا و مستقل و عنصر برابر با ماده و يا به كلى خارج از طبيعت مى‏تواند وجود داشته باشد و نه به صورت يك عرض و خاصيت براى ماده بلكه به صورت كمالى جوهرى و وجهه‏اى عالى از يك حقيقت كه يك وجهه و يك جهت و يك روى آن جسم و بعد و جرم است و در اين وجهه همه اشياء يك نواخت و همسانند و يك وجهه و يك روى ديگر آن همان است كه با قوه عقل و استدلال فلسفى وجود آنرا كشف مى‏كنيم و البته حقيقت آنرا نمى‏توانيم تشخيص دهيم همين قدر مى‏دانيم كه اين وجهه اشياء مختلف است و مجموع اين دو وجهه جوهر واحدى را به وجود مى‏آورند.[3]
بنابراین در متن واقع دو یا چند چیز وجود ندارد بلکه یک حقیقت است که تشخص دارد و دارای خصوصیات است که ذهن از آن حقیت واحد به لحاظ خصوصیات مفاهیم متعدد انتزاع می کند. در نتیجه این مفاهیم از یک سو حقیقی هستند نه صرف ذهنی و از سوی دیگر در خارج و در حقیقت، وجود جدا و مستقل ندارند.
پی نوشتها:
[1] علامه طباطبایی،نهایة الحکمة،ص99،چاپ سیزدهم، موسسه نشر اسلامی،قم، 1416ق.
[2] سجادى،جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج‏2، ص: 1123، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1373 ش.
[3] اصول‏فلسفه، ج‏4، ص 140

منبع: http://farsi.islamquest.net
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل
اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل

اطلاعات تکمیلی انفجار کارخانه موشکی اسراییل

آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ
آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ

آموزش پخت بامیه بدون تخم مرغ

استوری | سلام محبوب من
استوری | سلام محبوب من

استوری | سلام محبوب من

از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی
از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی

از علت تا درمان هیدرآدنیت چرکی

همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم
همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم

همه چیز راجع به ‌‌‌‌‌اسکار زخم

کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟
کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟

کارسینوم سلول مرکل چیست و چگونه درمان میشود؟

گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟
گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟

گرانولوم حلقوی چیست و چگونه درمان میشود؟

تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟
تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

تور واکسن کرونا چیست؟/ کدام کشورها تور واکسن ارائه می‌دهند؟

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی
حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

حال که خواهر به زبان آمده... / حاج محمود کریمی

نماهنگ | سبقت بادپا
نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | سبقت بادپا

نماهنگ | نامزدها بدانند
نماهنگ | نامزدها بدانند

نماهنگ | نامزدها بدانند

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی
فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

فیلمی از انفجار در سرزمین‌های اشغالی

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او
واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

واکنش خانواده جرج فلوید پس از اعلام خبر محکومیت قاتل او

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان
استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

استوری دعای روز هشتم ماه مبارک رمضان

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات
بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه سید عبدالجبار - گورک سادات

بقعه شاه عباس غیب - خروک
بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعه شاه عباس غیب - خروک

بقعة صفا انگیز - کبگان
بقعة صفا انگیز - کبگان

بقعة صفا انگیز - کبگان

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟
هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

هزینه واکسیناسیون چقدر است؟

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی
انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

انفجار مهیب در مرکز فلسطین اشغالی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند ۹ استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی
غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی

غریب کوچه‌ها شدن با من، غریب کربلا شدن با تو (زمزمه)/ مطیعی