0
ویژه نامه ها

پرسش :

تفسیر آیه 9 سوره جن چیست؟


پاسخ :
آیۀ نهم سورۀ جن به نقل از جنیان بیان می دارد: «وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً».[1] و اين كه ما پيش از اين به استراق سمع در آسمانها مى‏نشستيم، امّا اكنون هر كس بخواهد استراق سمع كند، شهابى را در كمين خود مى‏يابد.
قبل از بیان تفسیر لازم است معنای چند واژه کلیدی را بدانیم:
یک. استراق سمع: استراق از ماده "سرقت" به معنای دزدى است؛[2] سرقت يعنى این که مال كسى را به طور مخفیانه ببرند و صاحب مال متوجه نشود، اما استراق سمع به معنای دزدى كلام است؛ یعنی وقتی كه دو نفر با هم آهسته صحبت مي كنند و مي خواهند كسى متوجه نشود، شخصى در خفا به كلام آنها گوش فرا دهد و اين يكى از گناهان بزرگ است.‏[3]
دو. شهاب: در لغت به معنای شعله ای از آتش است که زبانه می کشد.[4]
سه. رصد: در لغت به معانی آماده برای مراقبت، در کمین بودن و کمین کننده آمده است.[5]
مضمون همین آیه در دو سوره دیگر قرآن نیز تکرار شده است:
یک. سوره صافات؛ "مگر آنها كه در لحظه‏اى كوتاه براى استراق سمع به آسمان نزديک شوند، كه «شهاب ثاقب» آنها را تعقيب مى‏كند"![6]
دو. سوره حجر؛ "مگر آن كس كه استراق سمع كند (و دزدانه گوش فرا دهد) كه «شهاب مبين» او را تعقيب مى‏كند (و مى‏راند)".[7]
آيه سوره جن و همچنین دو آیه دیگر اشاره شده، از آياتى هستند كه مفسران در تفسير آن بسيار سخن گفته و برداشت های متفاوتی از آن کرد ه اند، از جمله:
1. بعضى مانند نويسنده «تفسير فى ظلال» به راحتى از اين آيات و مانند آن گذشته و به عنوان اين كه اينها حقايقى است كه درک آن براى ما ممكن نيست و بايد به آنچه در عمل واقعى ما در اين زندگى مؤثر است بپردازيم به تفسير اجمالى قناعت كرده، و از توضيح و تبيين اين مسئله صرف نظر نموده است.
او با اعتراف به ناتوانی درک این حقایق، مى‏گوید: «شيطان و چگونگی استراق سمع او و همچنین این که شیطان چه چیزی را استراق سمع می کند؟! از غيب هاى الاهى است كه از خلال نصوص نمى‏توان به آن دست يافت، و پرداختن به آن نتيجه‏اى ندارد؛ زيرا بر اعتقادات ما چيزى نمى‏افزايد، و جز اشتغال فكر انسان به امرى كه به او ارتباط خاصى ندارد و او را از انجام عمل حقيقي او در اين زندگى باز مى‏دارد ثمره‏اى نخواهد داشت».[8]
صاحب تفسیر نمونه در پاسخ چنین برداشتی می نویسد: «البته نبايد ترديد داشت كه قرآن يک كتاب بزرگ انسان سازى و تربيت و حيات است، اگر چيزى ارتباط با زندگی انسان ها نداشته باشد مطلقا در آن مطرح نخواهد شد، همه آن درس زندگى است، چرا که قرآن نور و كتاب مبين است و براى فهم و تدبر و هدايت مردم نازل شده است، پس چگونه فهم اين آيات به ما ارتباطی ندارد؟ به هر حال ما اين طرز موضع‏گيرى را در برابر اين گونه آيات و مانند آن نمى‏پسنديم».[9]
2. جمع قابل توجهى از مفسران، مخصوصا مفسران پيشين، اصرار دارند كه معناى ظاهرى آيات را كاملا حفظ كنند ایشان می گویند:
«سماء» اشاره به همين آسمان است، و «شهاب» اشاره به همين شهاب است (همين سنگريزه‏هاى سرگردانى است كه در اين فضاى بي كران در گردش اند و گاهی در حوزۀ جاذبه زمين قرار مى‏گيرند و به سوى زمين كشيده مى‏شوند و بر اثر سرعت برخورد با امواج هوا، داغ و سوزان و شعله‏ور و خاكستر مى‏شوند) و «شيطان» همان موجودات خبيثه متمرد هستند كه مى‏خواهند به آسمان ها بروند و گوشه‏اى از اخبار اين عالم ما كه در آسمان ها منعكس است را، از طريق استراق سمع (گوش دادن مخفيانه) دريابند، و به دوستان خود در زمين برسانند، ولى شهاب ها همچون تير به سوى آنها پرتاب مى‏شوند و آنها را از رسيدن به اين هدف باز مى‏دارند.[10]
آلوسى در «روح المعانى» بعد از ذكر اين تفسير ظاهری، اشكالات مختلفى را كه با در نظر گرفتن هيئت قديم و افلاک پوست پيازى و امثال آن متوجه اين تفسير مى‏شده به تفصیل بيان كرده و به پاسخ آن پرداخت. برای دریافت توضیحات به تفسیر ایشان مراجعه شود.[11]
3. صدر آيۀ 9 جن اگر با آيه قبلى ضمیمه شود، اين معنا استفاده مى‏شود: «پر شدن آسمان از نگهبانان قوی اخيرا پيش آمده، و قبلا چنين نبوده، بلكه جنيان آزادانه به‏ آسمان بالا مى‏رفتند، و در جايى كه خبرهاى غيبى و سخنان ملائكه به گوششان برسد مى‏نشستند». و از ذيل آيه كه با "فاء" تفريع فرموده: «فمن ...» استفاده مى‏شود كه جنيان خواسته‏اند بگويند از امروز هر كس از ما بخواهد در آن نقطه‏هاى قبلى آسمان به گوش بنشيند، تيرهاى شهابى را مى‏يابد كه از خصوصياتش اين است كه تيراندازى در كمين دارد.
در نتيجه از مجموع دو آيه مربوط به این ماجرا به دست مى‏آيد كه: جنيان به يک حادثه آسمانى برخورده‏اند، حادثه‏اى جديد كه مقارن با نزول قرآن و بعثت خاتم الانبياء (ص) رخ داده، و آن عبارت از اين است كه با بعثت آن جناب، جنيان از تلقى اخبار غيبى آسمانى و استراق سمع براى به دست آوردن آن ممنوع شده‏اند.[12]
علامه طباطبایی در جایی دیگر می گوید: «آنچه به عنوان يک احتمال مى‏توان در اين جا گفت اين است که اين گونه بيانات در كلام الاهى از قبيل امثالى است كه براى روشن شدن حقايق غير حسى در لباس حسى ذكر مى‏شود، همان گونه كه خداوند مى‏فرمايد: «اينها مثال هايى است كه براى مردم مى‏زنيم و جز عالمان آنها را درک نمى‏كنند».[13] و امثال اين تعبيرات در قرآن فراوان است، مانند عرش، كرسى، لوح، كتاب.
بنابراین، این گونه می توان مطرح کرد که منظور از آسمان كه جايگاه فرشتگان است، يک عالم ملكوتى و ما وراء طبيعى است، و از اين جهان محسوس، برتر و بالاتر است، و منظور از نزديک شدن شياطين به اين آسمان براى استراق سمع و پرتاب كردن شهاب ها به آنها آن است كه آنها مى‏خواهند به جهان فرشتگان نزديک شوند تا از اسرار خلقت و حوادث آينده آگاهى يابند، ولى آنها شياطين را با انوار معنوى ملكوتى كه تاب تحمل آن را ندارند مى‏رانند.[14]
از میان تفسیر های متفاوت ارائه شده، به نظر می آید که موارد مطرح شده از مشهورترین اقوال در تفسیر این آیه و آیات مشابه باشد.
پی نوشتها:
[1] جن، 9.
[2] لسان العرب، ج10، ص156.
[3] طیب، سید عبد الحسین، اطیب القرآن، ج 8، ص20، انتشارات اسلام، چاپ دوم، تهران، 1378ش.
[4] راغب، مفردات فی غریب القرآن، ج 1، ص 465.
[5] قاموس قرآن، ج 3،ص 101.
[6] "إِلاَّ مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ".
[7] "إِلاَّ مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبينٌ".
[8] شاذلی، سیدبن قطب، تفسیر فی ظلال قرآن، ج 4، ص2133، ناشر دارالشروق، چاپ هفدهم، بیروت، 1412ق.
[9] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 11، ص43، دارالکتب اسلامیه، چاپ اول، تهران،1374ش.
[10] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 11، ص 43.
[11] آلوسی، سیدمحمود، روح المعانی، ج 7، ص 270، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، بیروت، 1415ق.
[12] طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه موسوی، ج 20، ص 64.
[13] عنکبوت، 43، «وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ».
[14] المیزان، ج 17، ص187 ـ 186.
منبع: http://farsi.islamquest.net
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
گفتگوی اندیشه و اندیشه ی گفتگو از منظر قرآن
گفتگوی اندیشه و اندیشه ی گفتگو از منظر قرآن

گفتگوی اندیشه و اندیشه ی گفتگو از منظر قرآن

مقدار تولید برق از راکتورهای هسته‌ای
مقدار تولید برق از راکتورهای هسته‌ای

مقدار تولید برق از راکتورهای هسته‌ای

مانور نظامی روسیه در قطب شمال
مانور نظامی روسیه در قطب شمال

مانور نظامی روسیه در قطب شمال

بلبشوی فضای مجازی و بی‌تفاوتی مسئولین دولتی
بلبشوی فضای مجازی و بی‌تفاوتی مسئولین دولتی

بلبشوی فضای مجازی و بی‌تفاوتی مسئولین دولتی

چگونه ثروتمند شویم؟!
چگونه ثروتمند شویم؟!

چگونه ثروتمند شویم؟!

راه حل درمان کرونا
راه حل درمان کرونا

راه حل درمان کرونا

درگیری‌های خشونت بار معترضان با پلیس ایرلند
درگیری‌های خشونت بار معترضان با پلیس ایرلند

درگیری‌های خشونت بار معترضان با پلیس ایرلند

لحظه شهادت شهید آوینی
لحظه شهادت شهید آوینی

لحظه شهادت شهید آوینی

پاشینیان در دیدار با پوتین تقلب کرد!
پاشینیان در دیدار با پوتین تقلب کرد!

پاشینیان در دیدار با پوتین تقلب کرد!

ویروس کرونای انگلیسی در ترکیه می تازد!
ویروس کرونای انگلیسی در ترکیه می تازد!

ویروس کرونای انگلیسی در ترکیه می تازد!

مفهوم ولایت فقیه/ استاد رضا محمدی
مفهوم ولایت فقیه/ استاد رضا محمدی

مفهوم ولایت فقیه/ استاد رضا محمدی

پادشاه جدید براندازان پیش بینی می کند!
پادشاه جدید براندازان پیش بینی می کند!

پادشاه جدید براندازان پیش بینی می کند!

فرازی زیبا از سوره رعد/ استاد عبدالباسط
فرازی زیبا از سوره رعد/ استاد عبدالباسط

فرازی زیبا از سوره رعد/ استاد عبدالباسط

خداحافظ ماه شعبان/ حاج حیدر خمسه
خداحافظ ماه شعبان/ حاج حیدر خمسه

خداحافظ ماه شعبان/ حاج حیدر خمسه

صدای خنده‌ ات بره بالا/ کلبه عموپورنگ
صدای خنده‌ ات بره بالا/ کلبه عموپورنگ

صدای خنده‌ ات بره بالا/ کلبه عموپورنگ

تیزر کلبه عمو پورنگ
تیزر کلبه عمو پورنگ

تیزر کلبه عمو پورنگ

خدمتی روشن؛ روایتی نو از نهضت کمک‌های مومنانه
خدمتی روشن؛ روایتی نو از نهضت کمک‌های مومنانه

خدمتی روشن؛ روایتی نو از نهضت کمک‌های مومنانه

دنیا سرای راستی آزمایی/ آیت الله مصباح یزدی
دنیا سرای راستی آزمایی/ آیت الله مصباح یزدی

دنیا سرای راستی آزمایی/ آیت الله مصباح یزدی

حکمت | قدر ماه مبارک رمضان رو بدون / استاد توکلی
حکمت | قدر ماه مبارک رمضان رو بدون / استاد توکلی

حکمت | قدر ماه مبارک رمضان رو بدون / استاد توکلی

مقابله آیت الله خالصی با استعمار انگلیس
مقابله آیت الله خالصی با استعمار انگلیس

مقابله آیت الله خالصی با استعمار انگلیس

نماهنگ | خبری هست
نماهنگ | خبری هست

نماهنگ | خبری هست