0
ویژه نامه ها

ضرورت پرهیز از بدگمانی

امام علی علیه‌ السلام فرمودند:
لَا تَظُنَّنَّ بِکَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَحَدٍ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِی الْخَیْرِ مُحْتَمَلًا.

به حرفی که از دهان کسی بیرون می آید گمان بد مبر در حالی که احتمال نیکی بر آن داری.

نهج البلاغه: حکمت 352
شرح حدیث:
حمل به صحت سیره مومنین است تا مادامی که دلیل قانع کننده بر خلاف افراد نداشته باشد قضاوت نمی کنند چرا که قرآن فرموده است:
وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا؛
چیزی که درباره آن آگاهی نداری دنبال مکن زیرا که گوش و چشم و دل همگی مورد مواخذه و سوال قرار خواهند گرفت.(1)

به ویژه که احتمال صحت و نیکی در اعترافات و گفتار افراد داده شود و به طور کلی دور از انصاف و عدل است که به صرف گمان درباره اشخاص قضاوت کردن. البته در مواردی که از افراد دروغ و خلاف شنیده ایم و بارها در آزمایش رد شده حق با ماست که گمان بد به وی داشته باشیم.

امام علیه السلام در نامه اش به مالک اشتر می نویسند:
إِنَّ أَحَقَّ مَنْ سَاءَ ظَنُّکَ بِهِ لَمَنْ سَاءَ بَلاَؤُکَ عِنْدَهُ؛
سزاوارترین کسی که به او بدبین باشی شخصی است که نزدت بد امتحان داده باشد.(2)

معیار اعتماد به افراد گفتار و عمل آنهاست وقتی انسان از کسی بدقولی و بدرفتاری ببیند حق دارد که اعتمادش از او سلب شود و اگر بار دگر وعده و وعیدی داد به او اعتماد نکند.

امام علیه السلام در نامه خود به مالک اشتر از وی می خواهند به دشمن اعتماد نکند چون معمولا آنها از سر فریب و خدعه به گفتگو و عمل وارد می شوند.

اَلْحَذَرَ کُلَّ اَلْحَذَرِ مِنْ عَدُوِّکَ بَعْدَ صُلْحِهِ فَإِنَّ اَلْعَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِیَتَغَفَّلَ فَخُذْ بِالْحَزْمِ وَ اِتَّهِمْ فِی ذَلِکَ حُسْنَ اَلظَّنِّ؛
بعد از صلح با دشمنت از او سخت برحذر باش زیرا گاه دشمن خود را به تو نزدیک می کند تا غافلگیرت سازد پس دوراندیش و محتاط باش و به دشمن خوش بین مباش.(3)

مومن باید هوشیار و زیرک باشد که فریبکاران فریبش ندهند به ویژه نسبت به اشخاصی که سوء سابقه دارند و امتحان بد داده اند. امام صادق علیه السلام حتی توصیه می فرماید که صحیح نیست به برادران ایمانی خود اعتماد کامل کنید. مثلا بدون مدرک و گرفتن امضاء و سند مالی را در اختیار او بگذاری البته این سخن حقیر است اما فرمایش امام علیه السلام این است:

لا تثِقَنَّ بِاَخیکَ کُلَّ الثِّقَهِ فَاِنَّ صَرعَهَ الاِستِرسالِ لا تُستَقالُ؛
به برادرت اعتماد کامل و تمام مکن زیرا زمین خوردن ناشی از اطمینان کردن قابل عفو نیست.(4)

شرح ابن میثم
یعنى: تا وقتى که براى کلام دیگرى راه حمل و تأویلى مى توانى پیدا کنى مبادا گمان بد ببرى، زیرا نفس هاى سالم به خداوند از نفوس دیگر نزدیک‌ترند. و او در جمله، حالیه است.(5)

پی‌نوشت‌ها:
1- سوره اسرا، آیه 30
2- نهج البلاغه، نامه 53
3- همان.
4- تحف العقول، ص 357
5- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5، ص 708

منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت، 1390.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تحلیل تکنیکال چیست؟ آشنایی مقدماتی با تحلیل تکنیکال
تحلیل تکنیکال چیست؟ آشنایی مقدماتی با تحلیل تکنیکال

تحلیل تکنیکال چیست؟ آشنایی مقدماتی با تحلیل تکنیکال

تاریخچه توهین؛ از سلمان رشدی تا شارلی ابدو
تاریخچه توهین؛ از سلمان رشدی تا شارلی ابدو

تاریخچه توهین؛ از سلمان رشدی تا شارلی ابدو

پیشینه تاریخی توهین به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
پیشینه تاریخی توهین به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)

پیشینه تاریخی توهین به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)

فواید بینظیر هندوانه برای سلامتی افراد
فواید بینظیر هندوانه برای سلامتی افراد

فواید بینظیر هندوانه برای سلامتی افراد

خواص و فواید انگور برای سلامتی
خواص و فواید انگور برای سلامتی

خواص و فواید انگور برای سلامتی

با فواید و مضرات پیاده روی آشنا شوید
با فواید و مضرات پیاده روی آشنا شوید

با فواید و مضرات پیاده روی آشنا شوید

فواید پوست پیاز
فواید پوست پیاز

فواید پوست پیاز

نوراپی نفرین چیست و چگونه در بدن عمل می کند؟
نوراپی نفرین چیست و چگونه در بدن عمل می کند؟

نوراپی نفرین چیست و چگونه در بدن عمل می کند؟

نماهنگ | فصل پریشانی / علی زند وکیلی
نماهنگ | فصل پریشانی / علی زند وکیلی

نماهنگ | فصل پریشانی / علی زند وکیلی

نماهنگ | اگر چه حقیرم لیاقت ندارم / محمد حسین پویانفر
نماهنگ | اگر چه حقیرم لیاقت ندارم / محمد حسین پویانفر

نماهنگ | اگر چه حقیرم لیاقت ندارم / محمد حسین پویانفر

نماهنگ | حسرت کربلا / حاج حمید علیمی
نماهنگ | حسرت کربلا / حاج حمید علیمی

نماهنگ | حسرت کربلا / حاج حمید علیمی

از بیماری هموفیلی چه می دانید؟
از بیماری هموفیلی چه می دانید؟

از بیماری هموفیلی چه می دانید؟

نماهنگ | صوت الملایین / الحاج نزار قطری
نماهنگ | صوت الملایین / الحاج نزار قطری

نماهنگ | صوت الملایین / الحاج نزار قطری

نماهنگ | لالایی گلم لالا / حاج محمود کریمی
نماهنگ | لالایی گلم لالا / حاج محمود کریمی

نماهنگ | لالایی گلم لالا / حاج محمود کریمی

با فواید گوگرد برای بدن بیشتر آشنا شوید
با فواید گوگرد برای بدن بیشتر آشنا شوید

با فواید گوگرد برای بدن بیشتر آشنا شوید

خواص و فواید باورنکردنی گیلاس
خواص و فواید باورنکردنی گیلاس

خواص و فواید باورنکردنی گیلاس

همه چیز درباره حس چشایی
همه چیز درباره حس چشایی

همه چیز درباره حس چشایی

خواص روغن ماهی بر روی سلامتی افراد
خواص روغن ماهی بر روی سلامتی افراد

خواص روغن ماهی بر روی سلامتی افراد

خارش شدید چشم نشانه چیست؟
خارش شدید چشم نشانه چیست؟

خارش شدید چشم نشانه چیست؟

علل بوی بد دهان و چگونگی رفع آن
علل بوی بد دهان و چگونگی رفع آن

علل بوی بد دهان و چگونگی رفع آن

با این مواد غذایی بیشتر عمر کنید
با این مواد غذایی بیشتر عمر کنید

با این مواد غذایی بیشتر عمر کنید