عقل بى مانند امام على (علیه السلام)

امام علی علیه السلام فرمودند:

اَللهُ قَدْ اَعْطانى مِنَ الْعَقْلِ ما لَوْ قُسِّمَ عَلى جَمیعِ حُمَقاءِ الدُّنْیا وَ مَجانینِها لَصارُوا بِه عُقَلاءَ، وَ مِنَ الْقُوَّةِ ما لَوْ قُسِّمَ عَلى جَمیعِ ضُعَفاءِ الدُّنْیا لَصارُوا بِه اَقْوِیاءَ، وَ مِنَ الشُّجاعَةِ ما لَوْ قُسِّمَ عَلى جَمیع جُبَناءِ الدُّنْیا لَصارُوا بِه شَجْعاناً؛

خداوند به من آن قدر عقل داده که اگر آن را بین تمام بى عقل هاى دنیا تقسیم کنند، همه آن ها عاقل مى شوند؛ و آن قدر به من نیرو و توان داده که اگر بین تمام ضعیفان دنیا تقسیم کنند، همه آن ها توانمند مى گردند؛ وآن قدر به من شجاعت داده که اگر بین تمام ترسوهاى دنیا تقسیم کنند، همه آن ها شجاع مى شوند!

بحارالانوار، ج 19، ص 83

لیلة المبیت
هنگامى که دشمنان اسلام در ماجراى «لیلة المبیت» به خانه پیامبر (صلی الله علیه و آله) هجوم بردند و حضرت على (علیه السلام) را در رختخواب پیامبر (صلی الله علیه و آله) یافتند، عدّه اى گفتند: «على را بکشیم!» ابوجهل با لحن گستاخانه اى گفت: «این جوان را رها کنید، محمّد او را فریب داده است!» على (علیه السلام) در پاسخ ابوجهل جملات مهمّ مذکور را بیان فرمود، تا آن ها بدانند با چه کسى روبه رو هستند و آنچه مى گویند سراسر اشتباه است.

با توجّه به این که حضرت على (علیه السلام) خودستایى نمى کند و اهل گزافه و مبالغه گویى هم نیست، مى فهمیم که وجود او مجموعه اى از عقل و قدرت و شجاعت است، به اندازه یک جهان؛ یعنى خداوند یک دنیا را در یک انسان جمع کرده است.

دفاع جانانه على (علیه السلام) از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
على (علیه السلام) در سخت ترین لحظات، پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) را تنها نگذاشت. صحنه هاى خطرناک در طول عمر پربرکت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) کم نبوده است، ولى در سه مورد، خطر به اوج خود رسید و على (علیه السلام) در هر سه آن ها نقش حیاتى داشت:
1. لیلة المبیت. 2. جنگ اُحد. 3. جنگ خندق.

پس از پایان یافتن جنگ اُحد، وقتى على (علیه السلام) با بدنى مجروح و خون آلود خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله) رسید، عرض کرد: «هنگامى که گرما گرم دفاع از شما بودم و همانند پروانه اى بر گرد شمع وجودتان مى چرخیدم، ضربات فراوانى بر من وارد شد. که شانزده ضربه آن سنگین بود، به گونه اى که چهار بار نقش بر زمین شدم، هر بار که زمین مى خوردم شخص والایى مى آمد و زیر بغلم را مى گرفت و مرا بلند مى کرد و مى گفت: از پیامبر (صلی الله علیه و آله) دفاع کن! یا رسول الله این شخص که بود؟».

پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «بشارت باد بر تو! آن شخص جبرئیل امین، امین وحى خداوند بود!»{1}.

در جنگ خندق، که داستان مبارزه على (علیه السلام) و عمربن عبدود در آن بسیار مشهور است، پیامبر (صلی الله علیه و آله) ارزش مبارزه آن حضرت را در آن روز، از عبادت تمام جن و انس بالاتر و والاتر شمرد،{2} چرا که هیچ کس آمادگى مقابله با «عمروبن عبدود» را نداشت و او بود که با شکست «عمرو»، یعنى بزرگ ترین قهرمان دشمن، لرزه بر اندام آن ها انداخت{3}. آرى على (علیه السلام) در سخت ترین لحظات پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) را ترک نکرد و یار و یاور او بود.

ما به این على (علیه السلام)، که امام اوّل ما شیعیان است، افتخار مى کنیم. امّا آیا فقط افتخار به فضایل آن حضرت کافى است، و هیچ وظیفه اى در قبال آن نداریم؟

حقیقت این است که فضایل آن حضرت براى ما ایجاد مسئولیّت{4} مى کند و ما باید از صفات والاى او بهره بگیریم و لااقل پرتوى از آن را در وجود خویش پیاده کنیم.{5}

پی‌نوشت‌ها:
1. مشروح وقایع مربوط به جنگ اُحد را در کتاب «فروغ ابدیّت»، ج 2، ص 27 به بعد، مطالعه فرمایید.
2. بحارالانوار، ج 39، ص 2، ح 1.
3. جزئیّات مربوط به جنگ خندق را که نام دیگر آن «جنگ احزاب» است، در ج 2 «فروغ ابدیّت» ص 121 به بعد، مطالعه فرمایید.
4. بخشى از این مسئولیت ها و انتظارات، در بحارالانوار، ج 68، باب 19، ص 149 به بعد، آمده است.
5. یکصد و ده سرمشق از سخنان حضرت على (علیه السلام)، ص 197-199، ح 76.

منبع: نخستین آفریده خدا، آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله)، تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی، انتشارات امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم، 1394.