تنبیه کودکان؛ چرا و چگونه (بخش دوم)

والدین می ­توانند در مسیر تربیت کودک، در صورت لزوم، از تنبیه استفاده کنند. اما در این مسیر باید به نکاتی در جهت موثرتر کردن تنبیه توجه کنند. در ادامه مقاله قبلی به سایر شیوه­ های تنبیه کودکان اشاره می­ کنیم.
يکشنبه، 13 خرداد 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: سیدروح الله حسین پور
موارد بیشتر برای شما
تنبیه کودکان؛ چرا و چگونه (بخش دوم)
در صورت استفاده والدین از تنبیه برای کودکان، باید احترام و اعتماد دو جانبه بین آن­ها رعایت شود .
 
چکیده : والدین می ­توانند در مسیر تربیت کودک، در صورت لزوم، از تنبیه استفاده کنند. اما در این مسیر باید به نکاتی در جهت موثرتر کردن تنبیه توجه کنند. در ادامه مقاله قبلی به سایر شیوه­ های تنبیه کودکان اشاره می­ کنیم.

تعداد کلمات 1346 /  تخمین زمان مطالعه 7 دقیقه

تنبیه کودکان؛ چرا و چگونه

شیوه‌های تنبیه کودکان

5. قهر کردن: امام موسی بن جعفر علیه السّلام بر قهر کردن با کودک به عنوان تنبیه تأکید دارند، اما نه قهری که طول بکشد؛[1] زیرا گاه قهر کردن با طفلی که تمام امید او پدر و مادری مهربان هستند، بسیار مؤثر است. تنبیه‌های شدید و ضربه زدن به پشت طفل، رفتارش را تشدید می‌کند و از نظر جسمی و عاطفی به او لطمه می‌زند. هم چنین اگر منجر به آسیب شود، خشم خداوند را در پی دارد؛ امام موسی بن جعفر علیه السّلام در این باره می‌فرمایند: خداوند برای هیچ چیز به اندازه تجاوز به حقوق زنان و کودکان خشمگین نمی‌شود.[2] تأدیب کودک با زدن، در اسلام محدود گردیده و حضرت علی علیه السّلام در مورد کودکان بدرفتار، بیشتر از سه ضربه زدن را جایز نمی‌دانند. روزی که جمعی از کودکان در مسابقه خط‌نویسی شرکت کرده بودند و دفترچه‌های خود را خدمت علی علیه السّلام آوردند تا تشویق گردند، حضرت خطاب به کودکان فرمود: به معلم خود این پیام را برسانید، که اگر بیش از سه ضربه به شما بزند، قصاص خواهد شد.[3] پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله نیز در حدیثی به حضرت علی علیه السّلام فرموده: برای تعلیم و تربیت بیش از سه ضربه نزن و الا در روز قیامت قصاص خواهی شد.[4]

 6. در حضور دیگران نباشد: حتماً به این نکته توجه کنید که تنبیه در حضور دیگران نباشد؛ زیرا موجب تحقیر شدن و پایین آمدن اعتماد به نفس او می‌گردد؛ از طرفی، به عنوان خاطره‌ای تلخ در ذهن طفل می‌ماند، به گونه‌ای که تا آخر عمر آن را فراموش نخواهد کرد. هم چنین موجب شده او تصور کند، دوستش ندارید و یا این پیام به وی منتقل می‌شود که در زندگی ضربه زدن به کسی که دوستش دارند، جایز است. برایان جی ـ گیل مارتین که دارای دکترای رشتۀ رفتار انسانی است، در این باره می‌گوید: اگر بخواهیم تنبیه را به کار ببریم، باید احترام و اعتماد دو جانبه رعایت شوند. از طرف دیگر، لازمه تنبیه، کنترل ظاهری روی شخص تنبیه شونده با توسل به زور و اجبار است. کسانی که تنبیه می‌کنند به ندرت به کسی که تنبیه می‌شود اعتماد می‌کنند و یا احترام می‌گذارند.[5]

 7. به کارگیری تنبیه بدنی: اگر در تنبیه کودکان از شیوه‌های مختلف مثل قهر و محرومیت استفاده کرده و نتیجه‌بخش نبود، می‌توانید از تنبیه بدنی استفاده کنید، که مقصود از آن استفاده از کمربند و شلاق و... نیست؛ به عبارتی نباید کودک را به منظور مجازات تنبیه کرد، بلکه مکافاتی که می‌بیند باید نتیجۀ مستقیم و طبیعی کار زشتش باشد. در کودک نوپا در صورت انجام کار خطرناک، ضربه‌ای کوچک با پشت دست بزنید. البته در این مسیر عصبانیت خود را کنترل کنید؛ زیرا پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله از تنبیه هنگام چیرگی خشم نهی کرده‌اند.[6] در سنین بالاتر با انگشتان دست، به بدن او بزنید. البته در کودکی که بزرگ شده، قبل از آن که تنبیه شود، به صورت غیرمستقیم و با کنایه او را مطلع سازید؛ مثلاً «کم‌کم دارم عصبانی می‌شوم»؛ زیرا اگر بعد از چند بار تهدید، تنبیه را عملی کنید، بسیار مؤثر خواهد بود، چون کودک خود را مستحق چنین برخوردی می‌داند.[7] یا تا ده بشمرید، نفس عمیق بکشید، از اتاق بیرون بروید و در نظر بگیرید که وقتی دربارۀ قانون و نتایج آن با فرزند خود صحبت می‌کنید معمولاً بیشتر ترغیب می‌شوند که قانون را رعایت کنند؛ مثلاً به او بگویید: «اگر باز هم قناری را اذیت کنی مجبور می‌شوم آن را به اتاقی دیگر ببرم».

8. فرصت دادن: از آن جایی که هدف از تنبیه، اصلاح رفتار است، برای تصحیح رفتار، به کودک فرصت دهید. باید به او زمان داد تا آموخته‌هایش را نشان دهد؛ مثلاً اگر دیر به خانه آمد ممکن است برای تنبیهش، یک ماه اجازه بیرون رفتن از خانه را به او ندهید. در آن یک ماه نمی‌تواند نشان دهد که زود به خانه برگشتن پس از بازی را آموخته یا نه و احتمال دارد که به جهت رنجیده شدن، بدون اجازه از خانه خارج شود.

9. ثبات قدم: در تنبیه، ثبات قدم داشته باشید. اگر گاه سرزنش کنید و گاه نادیده بگیرید، رفتار نامطلوب پابرجا می‌ماند. تحقیقات نشان داده والدین نوجوانان بزهکار و پسران بسیار پرخاشگر، در مقایسه با والدین نوجوانان غیر بزهکار، به هنگام اعمال تنبیه و پاداش، کمتر ثبات قدم دارند.[8] نداشتنِ ثبات قدم، مساوی با بی‌نتیجه بودن تنبیه است.
 

چه موقع تنبیه بی ­اثر است؟

موارد ذیل نیز در بی‌اثر بودن تنبیه مؤثر است:
 الف) استفاده از تنبیه به دفعات؛
 ب) تهدید یا سرزنش دائمی طفل و عملی نساختن تهدیدها؛
ج) خندیدن مادر هنگام سرزنش و کتک زدن؛
د) فریاد زدن دائمی یا تحقیر او جلوی دیگران؛
هـ) کتک زدن طفل و وادار نکردنش به انجام دادنِ کاری که به خاطر آن کتک خورده است.
 

روش تصحیح بیش از حد

یکی از نکته‌هایی که والدین باید در نظر داشته باشند آن است که به عنوان تنبیه و در هنگام عصبانیت کودک را وادار نکنند کارِ خانه را انجام دهد؛ زیرا این گونه فعالیت‌ها در ذهنش به عنوان وظیفه‌ای سنگین و نامطبوع، شکل می‌گیرد؛ همین امر موجب شده در آینده از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند. اما می‌توانند روشی به نام «تصحیح بیش از حد» را در این باره به کار ببرند.[9] مقصود از آن، تأکید و اصرار بر جبران رفتار ناهنجار است، به طوری که کودک دیگر نمی‌خواهد آن رفتار ناپسند را مرتکب شود. در طی زمانی که این شیوه را به کار می‌برید، باید مقاومت کرده و بداخلاقی را تا به آخر نادیده بگیرید.

در روش «تصحیح بیش از حد» این نکته‌ها را رعایت کنید:
الف) کودک را وادار کنید تا اشتباه خود را جبران کند؛ مثلاً وقتی روی دیوار نقاشی کشید آن را تمیز کند.
ب) او را مجبور کرده تا رفتار صحیح را تمرین کند؛ یعنی اگر در برابر تمرین‌ها مقاومت کرد با دست هدایتش کرده، تا فعالیت درست را انجام دهد.
ج) اگر حرف‌شنوی داشت، در مقابل، ستایش و تقدیر انجام دهید.
د) از انجام دادنِ کاری که مربوط به اوست خودداری کنید.

منابع: آقا میری؛ فاطمه سادات (1395)، عطیه الهی، انتشارات بوستان کتاب، قم، چاپ اول.

بیشتربخوانید:
تنبیه کودکان؛ چرا و چگونه (بخش اول)
اهمیت تشویق و تنبیه کودکان
تنبیه و تشویق در تربیت
راهکارهای کارآمد در تشویق کودکان
تربیت کودک با تکیه بر دو اصل تشویق و تنبیه


پی نوشت :
[1]. امام رضا علیه السّلام می‌فرمایند: وَ قَالَ بَعْضُهُمْ شَکوْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی علیه السّلام ابْناً لِی فَقَالَ: لا تَضْرِبْهُ وَ اهْجُرْهُ وَ لا تُطِل (بحارالانوار، ج 101، ص 99). مردی حضور حضرت ابا الحسن موسی بن جعفر علیه السّلام از فرزند خود شکایت کرد. حضرت فرمودند: فرزندت را نزن و برای ادب کردنش با او قهر کن؛ ولی مواظب باش قهرت طول نکشد و هر چه زودتر آشتی کن.
[2]. انّ الله عزوجل لیس یغضِبُ بشیءِ کغضبه النّساء و الصبیان (مستدرک الوسائل، ج 3، ص 558).
[3]. اُبْلِغُوا مُعَلِّمَکمْ إِنْ ضَرَبَکمْ فَوْقَ ثَلاثِ ضَرَبَاتٍ فِی الْأَدَبِ اقْتُصَّ مِنْهُ (تهذیب الأحکام، ج 10، ص 150).
[4]. لا تَضْرِبَنَّ أَدَباً فَوْقَ ثَلاثٍ فَإِنَّک إِنْ فَعَلْتَ فَهُوَ قِصَاصٌ یَوْمَ الْقِیَامَة (مجموعه ورَام، ج 2، ص 155).
[5]. آدل فابر، به بچه‌ها گفتن از بچه‌ها شنیدن، ترجمۀ عباسی‌فر، ص 152. به نقل از: کتاب «موارد مختلف تنبیه».
[6]. نَهَی رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله عَنِ الْأدَبِ عِنْدَ الْغَضَبِ؛ پیامبر خدا از تأدیب هنگام چیرگی خشم، نهی کردند (الکافی، ج 7، ص 260).
[7]. حسین دهنوی، نسیم مهر، ج 1، ص 95 و 96.
[8]. پاول هنری، رشد و شخصیت کودک، ترجمۀ یاسایی، ص 543.
[9]. مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، خانه خوبان (29)، ص 52 ـ 53.


ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
سبک زندگی مرتبط
موارد بیشتر برای شما
حکمت | عوامل سلب آرامش در خانواده / استاد رفیعی
music_note
حکمت | عوامل سلب آرامش در خانواده / استاد رفیعی
سیره حضرت زینب (سلام علیها) در مکتب پنج تن آل عبا
سیره حضرت زینب (سلام علیها) در مکتب پنج تن آل عبا
مواجه با ظلم و ظالمان هدف امام حسین علیه السلام
مواجه با ظلم و ظالمان هدف امام حسین علیه السلام
حکمت | آخرین وصیت امام حسین (علیه‌السلام) / استاد حسینی قمی
music_note
حکمت | آخرین وصیت امام حسین (علیه‌السلام) / استاد حسینی قمی
حکمت | دلیل شهادت امام‌حسین؛ بغضاً لابیک / استاد علوی تهرانی
music_note
حکمت | دلیل شهادت امام‌حسین؛ بغضاً لابیک / استاد علوی تهرانی
حکمت | تاثیر لقمه‌ پاک و حلال / استاد عالی
music_note
حکمت | تاثیر لقمه‌ پاک و حلال / استاد عالی
معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم اترک و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم اترک و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوریحان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوریحان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
شهرستان رامیان کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
شهرستان رامیان کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
همه آنچه که باید درباره روستای رادکان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای رادکان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای روئین بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای روئین بدانید
شهرستان رینه کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
شهرستان رینه کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
همه آنچه که باید درباره روستای رندان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای رندان بدانید
استوری شام غریبان / داغ معجر
play_arrow
استوری شام غریبان / داغ معجر