0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

اسراف و راهکارهای مقابله با آن (بخش دوم)

اسراف و در مقابل آن صرفه‌ جویی به‌ طور گسترده در کتب دینی و اخلاقی بحث شده است. برای انسان‌های غافل تنها هنگام مشکلات صرفه‌ جویی جلوه پیدا می‌کند، اما اسلام که مکتبی برای سعادت بشر است، اسراف را همیشه امری ناپسند می‌شمارد. دستیابی به موفقیت در عرصه‌های گوناگون، با رواج مصرف صحیح در جامعه انجام می‌شود.
اسراف و راهکارهای مقابله با آن (بخش دوم)
چه بسا کسی که الگوی مصرف خود را براساس نوع و کیفیتِ مصرف دیگران قرار می‌دهد،‌ در بسیاری موارد از حدود فردی، اجتماعی و اقتصادی خود تجاوز ‌نموده و به اسراف مبتلا شود.
 

عوامل اسراف

اسراف نیز مانند سایر اعمال،‌ برخاسته از عواملی است که بدون توجه به آن،‌ حذف آن از زندگی فردی و اجتماعی عملی نخواهد بود، برخی از این عوامل عبارت‌اند از:
 

خودنمایی

بسیاری از افراد خواهان خودنمایی و جلب توجه دیگرانند. افراد ناکام و نیز انسان‌های ثروتمندی که در رسیدن به خواسته‌هایشان سرخورده‌ و عقده‌ای شده‌اند، با اسراف و ولخرجی و ریخت‌و‌پاش‌های غیرمعقول، قصد خودنمایی دارند. رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در حدیثی می‌فرماید: «هر کس بنایی را از روی ریا و سمعه بسازد، تهدید به عذاب الهی می‌شود. شخصی پرسید: چگونه بنایی با این وصف ساخته می‌شود؟ حضرت فرمود: ساخت‌وسازی بیش‌ازاندازه که برای فخرفروشی بر همسایگان و برادران دینی‌اش  انجام شود»[۱۰].
 

فساد اخلاقی

در بعضی مردم، زمینه اسراف را باید در شخصیت اخلاقی آنان جستجو کرد؛ زیرا شخصی که خود را به قانون‌شکنی و سرکشی عادت کرده است، معمولاً نمی‌تواند فرد معتدلی در امور مالی‌اش باشد و همواره بر اثر هوس‌رانی سرمایه خود را در راه تامین عادات زشت به‌هدر خواهد داد. بنابراین در بعضی از آیات قرآن کریم،‌ عنوان «اسراف» در کنار برخی گناهان دیگر بیان شده است:  کَذَلِکَ یُضِلُّ اللهُ مَنْ هُوَ مُسرِفٌ مُرتَابٌ؛ «این‌گونه خداوند هر اسراف‌پیشه گرفتار شک را، گمراه و به خود وامی‌گذارد».
 

تقلید

تقلید،‌ نیز از عوامل اسراف شمرده می‌شود. چه بسا کسی که الگوی مصرف خود را؛ مانند نوع پوشش، وسیله نقلیه، لوازم زندگی و… براساس نوع و کیفیتِ مصرف دیگران قرار می‌دهد،‌ در بسیاری موارد از حدود فردی، اجتماعی و اقتصادی خود تجاوز ‌نموده و به اسراف مبتلا شود. به‌ یقین، این افراد آسایش را از خود و خانواده‌شان سلب کرده و خود را در رنجی بی پایان قرار خواهند داد. در حدیثی، امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «ایاک ان تطمح بصرک الی من هو فوقک؛ زینهار که چشم به زندگی بالاتر از خویش دوزی»[۱۱].
 

ثروت اضافی

اگر در‌آمد به اندازه رفع نیاز باشد، به‌ ناچار بر مصرف نظارت می‌شود؛ ولی اگر مقدار ثروت بیش از احتیاجات باشد و فرد از تربیت اخلاقی و فرهنگ صحیح مصرف بی‌بهره باشد، به اسراف و زیاده‌روی کشیده خواهد شد.
 

استعمار

اشاعه فرهنگ ولخرجی در جوامع بشری، ‌می‌تواند از سوی استعمارگران حربه‌ای مؤثر باشد؛ زیرا استعمار از این راه، هم بازار فروشی برای کالاهای مصرفیِ اضافی خود فراهم می‌نماید و هم مردم را درگیر هزینه‌های سنگین زندگی ناشی از مصرف بی‌رویه می‌سازد. مقابله و ایستادگی در برابر تهاجمات فرهنگی و اقتصادی استعمار، جز با آگاهی کافی میسر نخواهد بود و انسان باید با بصیرت کافی، خود و دیگران را از این بلای خانمان‌سوز رهایی بخشد[۱۲].

پیامدهای مادی اسراف
 

1. هدر‌رفتن سرمایه و ابتلا به فقر

قال الله تبارک و تعالی: فَکَفَرَتْ بِأنْعُمِ اللهِ فَأذَاقَهَا اللهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا کَانُوا یَصْنَعُونَ؛ «نعمت‌های خدا را کفران کردند، خدا هم به دلیل آن کفران و معصیت، طعم گرسنگی و بیمناکی را به آنها چشانید و مانند لباس سراپای وجودشان را پوشانید».
 

2. زیرپانهادن حقوق مردم

امام موسی‌بن‌جعفر علیه السلام می‌فرماید: «مصرف بی‌رویه سبب می‌شود که انسان از بهره‌مندی و استفاده از امکانات و منابع محروم شود»[۱۳]. از آنجایی که امکانات و منابع ما، متعلق به نسل‌های آینده است، اسراف باعث محرومیت آن نسل‌ می‌شود و همچنین از پس‌انداز سرمایه که یکی از ارکان توسعه است، جلوگیری می‌کند.
 

3. کاهش روزی و برکت

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «ان مع الاسراف قلـۂ البرکه؛ اسراف برکت را کاهش می‌دهد»[۱۴].

پیامد‌های معنوی اسراف

1. یار و همدم شیطان‌شدن

 إنّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إخْوَانَ الشَّیَاطِینِ؛ «تبذیرکنندگان برادر شیطان هستند»[۱۵]. تبذیرکنندگان برادران شیاطینند؛ چنانکه شیطان به‌ نادرستی از نیروهایش  در گمراهی مردم استفاده می‌کند، آنان نیز نعمت‌های خدا را کفران کرده و به‌‌نادرستی از آن بهره می‌برند.
 

2. مستجاب‌نشدن دعاها

امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: «دعای چهارنفر؛ از جمله فردی که ثروت داشته و آن را تباه کرده است مستجاب نمی‌شود، آن‌کس‌‌‌‌‌‌ به خداوند عرض می‌کند: پروردگارا، به من روزی ده، ‌خداوند می‌فرماید: آیا تو را به میانه‌ روی و اصلاح امور فرمان ندادم»؟[۱۶]
 

3. قرار‌گرفتن در بین مغضوبین

[لِنُرْسِلَ عَلَیْهِمْ حِجَارہ مِنْ طِینٍ * مُسَوَّمَـۂ عِنْدَ رَبِّکَ لِلْمُسْرِفِینَ۱۷]؛ « بارانی از گل و سنگ بر آنها فرستادیم، (آن گل و سنگ) نزد پروردگارت برای تجاوزکاران نشانه‌گذاری شده است».
 

4. گرفتاری در منجلاب گناه و فساد

اسراف سرمایه را تباه می‌کند؛ لذا اسراف‌کار برای جبران این هزینه‌‌ها در معرض رذایلی اخلاقی؛ همچون بخل و حرص یا مفاسدی اقتصادی؛ مانند ربا، رشوه و اختلاس قرار می‌گیرد. همچنین، اسراف و تبذیر غالباً همراه با گونه‌ای مصرف گرایی، رفاه‌زدگی و غرق‌شدن در لذات مادی است که خود منشأ فساد است، لذا قرآن کریم مسرفان را «مفسد» دانسته و می‌فرماید: وَ لَاتُطِیعُوا أمْرَ الْمُسْرِفِینَ الَّذِینَ یُفْسِدُونَ فِی الْأرْضِ وَ لَایُصْلِحُونَ ؛ «فرمان اسرافکاران را پیروی نکنید، آنانکه در زمین فساد می‌کنند و اصلاح نمی‌شوند».
 

چگونه از اسراف جلوگیری کنیم؟

راه علاج اسراف، فقط توجه و تفکر در آیات و اخبار شریفه‌ای است که در مذمت آن وارد شده و انسان را از عواقب دنیوی و اخروی آن برحذر می‌دارد. نکته این‌است که اسراف، نوعی مرض است و خلاف عادت محسوب می‌شود و هیچ عاقلی تمایل ندارد به غیرطبیعی‌بودن متهم شود.
 
ادامه دارد...

نویسنده: حسنیه نوروزی
مقالات مرتبط

اسراف و ریشه های آن

پنجشنبه، 23 اسفند 1397

مصرف گرایی در ایران

سه‌شنبه، 31 ارديبهشت 1398

راهکارهایی برای مقابله با اسراف

سه‌شنبه، 31 ارديبهشت 1398

آشنایی با اسراف و اقسام آن

سه‌شنبه، 2 بهمن 1397
ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
سه‌شنبه، 31 ارديبهشت 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 88
موارد بیشتر برای شما
معضل ناسزاگویی در جامعه اسلامی و عوامل آن
معضل ناسزاگویی در جامعه اسلامی و عوامل آن

معضل ناسزاگویی در جامعه اسلامی و عوامل آن

خواص گندم برای سلامتی (بخش سوم)
خواص گندم برای سلامتی (بخش سوم)

خواص گندم برای سلامتی (بخش سوم)

خواص گندم برای سلامتی (بخش دوم)
خواص گندم برای سلامتی (بخش دوم)

خواص گندم برای سلامتی (بخش دوم)

خواص گندم برای سلامتی (بخش اول)
خواص گندم برای سلامتی (بخش اول)

خواص گندم برای سلامتی (بخش اول)

آنچه والدین از وسواس کودکان باید بدانند (بخش دوم)

آنچه والدین از وسواس کودکان باید بدانند (بخش دوم)

نهادهای موازی با خانواده در تربیت فرزندان (بخش اول)
نهادهای موازی با خانواده در تربیت فرزندان (بخش اول)

نهادهای موازی با خانواده در تربیت فرزندان (بخش اول)

مسجد شیخ زاید
مسجد شیخ زاید

مسجد شیخ زاید

مسجد شاه فیصل
مسجد شاه فیصل

مسجد شاه فیصل

آنچه والدین از وسواس کودکان باید بدانند (بخش اول)
آنچه والدین از وسواس کودکان باید بدانند (بخش اول)

آنچه والدین از وسواس کودکان باید بدانند (بخش اول)

مسجد حسن دوم در کازابلانکا
مسجد حسن دوم در کازابلانکا

مسجد حسن دوم در کازابلانکا

آشنایی با سوغات رشت
آشنایی با سوغات رشت

آشنایی با سوغات رشت

معرفی سوغات زاهدان
معرفی سوغات زاهدان

معرفی سوغات زاهدان

مسجد بزرگ شیخ زاید در ابوظبی
مسجد بزرگ شیخ زاید در ابوظبی

مسجد بزرگ شیخ زاید در ابوظبی

آشنایی با کوه های کارپات اوکراین

آشنایی با کوه های کارپات اوکراین

داروی مُسکن را قطع کردم تا بازی‌ام طبیعی‌تر شود
داروی مُسکن را قطع کردم تا بازی‌ام طبیعی‌تر شود

داروی مُسکن را قطع کردم تا بازی‌ام طبیعی‌تر شود

مسجد قل شریف در روسیه
مسجد قل شریف در روسیه

مسجد قل شریف در روسیه

آشنایی با جنگل حرا در جزیره قشم
آشنایی با جنگل حرا در جزیره قشم

آشنایی با جنگل حرا در جزیره قشم

مسجد کریستالی در مالزی
مسجد کریستالی در مالزی

مسجد کریستالی در مالزی

گرمای شدید هوا در اروپا

گرمای شدید هوا در اروپا

محبوبترین بنده نزد پروردگار
محبوبترین بنده نزد پروردگار

محبوبترین بنده نزد پروردگار

چگونه باید بر احساس تنهایی غلبه کرد
چگونه باید بر احساس تنهایی غلبه کرد

چگونه باید بر احساس تنهایی غلبه کرد