 را مي‏خورديد .

آنگاه آيه نازل شد .  و در عيون به سند خود از محمد بن يحيي بن ابي عباد ، از عمويش روايت كرده كه گفت : روزي از حضرت رضا (عليه‏السلام‏) شنيدم كه شعري مي‏خواند ، با اينكه ايشان خيلي كم شعر مي‏خواند و آن شعر اين بود : كلنا نامل مدا في الاجل و المنايا هن آفات الامل لا يغرنك أباطيل المني و الزم القصد و دع عنك العلل انما الدنيا كظل زائل حل فيه راكب ثم رحل من پرسيدم : خدا عزت امير را زياد كند ، اين شعر از كيست ؟ فرمود از عراقي خودتان است .

عرضه داشتم : من آن را از ابو العتاهيه شنيده‏ام كه براي خودش مي‏سرود .

حضرت فرمود اسم اصليش را ببر ، و هيچ وقت او را به اين كنيه ياد مكن .

كه خداي عز و جل مي‏فرمايد و لا تنابزوا بالالقاب و شايد - صاحب اين شعر از اين اسم خوشش نيايد . و در كافي به سند خود از حسين بن مختار از امام صادق (عليه‏السلام‏) روايت كرده كه فرمود : امير المؤمنين ( صلوات الله عليه ) در يكي از كلماتش فرمود : همواره كار برادر مسلمانت را حمل بر صحت و بلكه بر بهترين وجهش كن ، تا وقتي كه دليلي قطعي وظيفه‏ات را تغيير دهد ، و دلت را از او برگرداند .

و هرگز كلمه‏ اي را كه از برادر مسلمانت مي‏شنوي حمل بر بد مكن ، مادام كه مي‏ تواني محمل خيري براي آن كلمه پيدا كني . 

و در نهج البلاغه فرموده : وقتي صلاح بر روزگار و اهل روزگار مسلط باشد ، در چنين جوي اگر يك نفر سوء ظني به كسي پيدا كرد كه از او خطائي نديده ، نبايد آن ظن بد را از دل خود بپذيرد و اگر بپذيرد ظلم كرده .

و اگر فساد بر زمان و اهل زمان مسلط شد ، در چنين جوي اگر يك نفر نسبت به كسي حسن ظن پيدا كند ، خود را فريب داده .

مؤلف : اين دو روايت تعارضي با هم ندارد ، براي اينكه روايت دومي ناظر به خود ظن است ، و روايت اولي راجع به ترتيب اثر دادن عملي بر ظن است . و در كتاب خصال از اسباط بن محمد به سندي كه به رسول الله (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) دارد از آن جناب روايت كرده كه فرمود : غيبت از زنا شديدتر است .

پرسيدند : يا رسول الله چرا چنين است ؟ فرمود : زناكار مي‏تواند توبه كند ، و خدا هم توبه‏اش را بپذيرد ، چون سر و كارش تنها با خدا است ، ولي مرتكب غيبت مي‏خواهد توبه كند ، اما خدا توبه‏اش را نمي‏پذيرد مگر وقتي كه شخص غيبت شده از او درگذرد .

مؤلف : اين روايت را الدر المنثور هم از ابن مردويه ، و بيهقي از ابي سعيد ، و جابر از رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) روايت كرده ، به اين عبارت كه رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) فرمود : غيبت از زنا شديدتر است .

گفتند : يا رسول الله چطور غيبت از زنا شديدتر است ؟ فرمود : براي اينكه ممكن است مردي زنا كند و بعد توبه كند ، خدا هم توبه‏اش را بپذيرد ، ولي مرتكب غيبت آمرزيده نمي‏شود ، مگر وقتي كه شخص غيبت شده او را ببخشد . و در كافي به سند خود از سكوني از امام صادق (عليه‏السلام‏) روايت آورده كه فرمود : رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) فرمود : غيبت در تباه كردن دين مسلمان سريعتر از خوره‏اي است كه اندرون اورا بخورد .

و در همان كتاب به سند خود از حفص بن عمر ، از امام صادق (عليه‏السلام‏) روايت كرد كه فرمود : شخصي از رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) پرسيد : كفاره گناه غيبت چيست ؟ فرمود : براي آن كس كه غيبتش كرده‏اي ، به تلافي غيبتش استغفار كن . 
و در تفسير قمي در ذيل آيه و جعلناكم شعوبا و قبائل فرمود : شعوب ، ملتهاي غير عرب است و قبائل به معناي طوائف عرب .

مؤلف : اين روايت را صاحب مجمع البيان به امام صادق (عليه‏السلام‏) نسبت داده . و در الدر المنثور است كه ابن مردويه و بيهقي از جابر ين عبد الله روايت آورده‏اند كه گفت : در وسط ايام تشريق ( يازدهم و دوازدهم و سيزدهم ذي الحجه كه روز وسطش دوازدهم مي‏شود ) رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) براي ما خطبه وداع را ايراد كرد و فرمود : ايها الناس ! آگاه باشيد كه پروردگارتان يكي است ، پدرتان يكي است و هيچ فضيلتي براي عربي بر غير عرب نيست ، و هيچ غير عربي بر عرب فضيلتي ندارد و هيچ سياهي بر سرخي ، و هيچ سرخي بر سياهي ، فضيلت ندارد مگر به تقوي .

و گرامي‏ترين شما نزد خدا باتقوي‏ترين شما است .

با شما هستم آيا ابلاغ كردم ؟ همه گفتند بله يا رسول الله .

فرمود : پس حاضرين به غائبين برسانند . و در كافي به سند خود از ابو بكر حضرمي از امام صادق (عليه‏السلام‏) روايت آورده كه گفت : رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) ضباعة دختر زبير بن عبد المطلب را ( كه دختر عموي خودش بود ) براي مقداد بن اسود تزويج كرد ، و اين كار را نكرد مگر براي اينكه امر ازدواج را آسان كند ، و مردم به رسول خدا (صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلّم‏) تاسي كنند ، و بدانند كه گرامي‏ترين آنان نزد خدا باتقوي‏ترينشان است .
و در روضه كافي به سند خود از جميل بن دراج روايت كرده كه گفت : به امام صادق (عليه‏السلام‏) عرضه داشتم بفرماييد كرم چيست ؟ فرمود كرم تقوي است .
به نام الله كه رحمان و رحيم است اي كساني كه ايمان آورده‏ايد در حكم كردن از خدا و رسول او پيشي مگيريد و از خدا پروا كنيد كه خدا شنواي دانا است ( 1) .

اي كساني كه ايمان آورده‏ايد صداي خود را بلندتر از صداي رسول الله برنياوريد و با او به صوت بلند سخن مگوييد آن چنان كه با يكديگر سخن مي‏گوييد تا اعمالتان ندانسته بي نتيجه نشود ( 2 ) .

به درستي آنان كه صوت خود را در برابر رسول خدا آهسته برمي‏آورند كسانيند كه خدا دلهايشان را براي تقوي بيازموده ، ايشان مغفرت و اجري عظيم دارند ( 3) .

به درستي آنان كه تو را از پشت ديوار حجره‏ها بانگ مي‏زنند بيشترشان تعقل ندارند ( 4) .

و اگر ايشان صبر كنند تا تو از خانه به سويشان در آيي برايشان بهتر است و خدا آمرزگار رحيم است ( 5) .

هان اي كساني كه ايمان آورده‏ايد اگر فاسقي خبري برايتان آورد تحقيق كنيد تا مبادا ندانسته به قومي بي گناه حمله كنيد و بعدا كه اطلاع يافتيد از كرده خود نادم شويد ( 6 ) .

و بدانيد كه رسول الله در بين شما است بايد كه از او اطاعت كنيد و اگر او شما را در بسياري امور اطاعت كند خود شما به تنگ مي‏آييد و ليكن خداي تعالي ايمان را محبوب شما كرد و در دلهايتان زينت داد و كفر و فسوق و عصيان را مورد نفرتتان قرار داد اينان رشد يافتگانند ( 7) .

رشدي كه خود فضلي از خدا و نعمتي از او است و خدا داناي فرزانه است ( 8) .

اگر دو طائفه از مؤمنين به جان هم افتادند بينشان اصلاح كنيد پس اگر معلوم شد يكي از آن دو طائفه بر ديگري ستم مي‏كند با آن طائفه كارزار كنيد تا به حكم اجبار تسليم امر خدا شود و اگر به سوي خدا برگشت بين آن دو طائفه به عدل اصلاح كنيد ( و باز هم توصيه مي‏كنم كه ) عدالت را گسترش دهيد كه خدا عدالت‏گستران را دوست مي‏دارد ( 9 ) .

تنها مؤمنين برادر يكديگرند پس بين برادران خود اصلاح كنيد و از خدا پروا كنيد ، شايد مورد رحمش قرار گيريد ( 10) . و در كافي به سند خود از يونس از يعقوب از امام صادق (عليه‏السلام