ن قراءالقرآن في المصحف کانت له الفا حسنه ؛ هر که قرآن را که مصحف (= يک جا جمع آوري) شده بخواند، دو هزار خوبي ، پاداش دارد.» باز فرمود: «اعطوا اعينکم حظها من العباده ، قالوا: و ما حظها من العباده يا رسول الله؟ قال : النظر في المصحف والتفکر فيه ؛ بهره ديدگانتان از عبادت را بدهيد. پرسيدند: بهره ديدگان از عبادت چيست؟ فرمود: نگاه به مصحف و انديشه در آن..» از اين روايات استفاده مي شود که قرآن در زمان پيامبر جمع آوري و مجلد شده بود.

نظريات گوناگون درباره مصحف
تا آنجا که مي دانيم هيچيک از علماي شيعي و سني بر مصحف فاطمه عليهاالسلام دست نيافته اند، بلکه با بهره گيري از احاديث مربوط به اين موضوع ، تا اندازه اي به محتوا، املائکننده و نويسنده آن آشنا شده اند. از اين رو پژوهش جامع و فراگير در اين باره وجود ندارد. برخي گفته اند: مصحف آن حضرت در بردارنده امثال و حکم و مواعظ و اخبار و عجايب است ، و امير مومنان آن را نوشته و تقديم حضرت فاطمه کرده ، تا تسلي بخش ايشان در مرگ پدر باشد. بعضي معتقدند: اين مصحف ، شامل احکام تشريعي ، اخلاقي و آنچه در زمان آينده پيش مي آيد ، است و حضرت فاطمه عليهاالسلام آن را از شنوده هاي پدر و شوهرش جمع آوري کرده است.
امام خميني در وصيتنامه خويش مي فرمايد: «صحيفه فاطميه الهام شده از جانب خداوند تعالي به زهراي مرضيه است». سيدمحسن امين بر اين عقيده است که حضرت 2مصحف دارند ، که يکي الهام پروردگار و ديگري گفته هاي رسول خدا صلي الله عليه وآله به حضرت زهرا است.
همان گونه که گفته شد، تعدد اقوال درباره محتواي مصحف ، به سبب احاديثي است که در کتابهاي مختلف پراکنده است و هيچ دليل عقلي يا تحليل نظري ندارد؛ زيرا مستند بحث و پژوهش ، رواياتي است که در يک باب گردآوري نشده و در کتب گوناگوني است.
چنان که برخي اخبار از کتابهاي حضرت زهرا عليهاالسلام سخن مي گويد، هيچيک عنوان مصحف را بازگو نمي کند. از اين رو برخي پنداشته اند مصحف همان است که در اخبار آمده و اين سبب اختلاف نظر شده است.
البته اين احاديث ، سخن از کتابهاي حضرت فاطمه عليهاالسلام مي کند، نه تنها از مصحف ايشان.
از اين رو شايسته مي نمايد به ديگر کتابهاي منسوب به ايشان اشاره شود ، تا از ميان آنها به مصحف دست يابيم.

1- کتاب اخلاقي
در احاديث شيعه و سني ، کتابي با اين عنوان ذکر نشده ، بلکه در کتابها به مضمون آن اشاره شده است.
خراءطي از مجاهد نقل مي کند: ابي بن کعب به ديدار فاطمه - رضي الله عنها، دختر محمد - صلي الله عليه و سلم - رفت.
فاطمه به او کتابي پوشيده در شاخه هاي درخت خرما نشان داد، که در آن نوشته شده بود: هرکس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، با همسايه اش به نيکي رفتار کند. از روايات ديگري که درباره اين کتاب است ، برمي آيد که اين حديث ، گزيده اي از حديث ديگري است که شيخ کليني آن را در اصول کافي به نقل از امام صادق عليه السلام آورده است.
«ابوجعفر محمدبن جريربن رستم طبري» از علماي قرن چهارم نيز اين حديث را - با ذکر بيشتر - در کتاب دلايل الامامه آورده است.
ظاهرا کساني که گفته اند مصحف فاطمه دربردارنده معارف و اخلاق و آداب است ، اين احاديث را ديده اند.

2- کتاب تشريعي
کتابي با چنين عنواني نيز در احاديث ذکر نشده است ؛ ولي امام صادق عليه السلام در پاسخ به پرسشهاي کارگزار منصور- خليفه عباسي - در مدينه آنچه را مي فرمايد، مستند به اين کتاب مي کند. از اين رو فهميده مي شود که حضرت فاطمه داراي کتابي در احکام شرعي بوده است.
علامه سيدمحسن امين اين کتاب را مصحف فاطمه دانسته ، ولي بايد گفت رواياتي وجود دارد - ذکر خواهد شد - که مي گويد مصحف حضرت دربردارنده احکام حلال و حرام نيست ، و اگر چنين احکام فقهي ذکر شده ، در مصحف و روايتي ديگر از حضرت فاطمه عليهاالسلام است ، که از پدر بزرگوارش پيامبر اسلام نقل کرده است.

3- لوح فاطمه
لوح به صفحات پهن چوبي يا استخواني گفته مي شود ، که در فارسي ، تابلو يا تخته ناميده مي شود. وجود اين لوح در بسياري از احاديث ذکر شده ؛ زيرا دربردارنده نام امامان شيعه است.
ابوالفتح کراجکي (متوفي 449ه). معتقد است : تمامي شيعيان در صحت محتواي اين لوح اتفاق نظر دارند. محتواي لوح يکسان گزارش نشده و سندهاي گوناگوني دارد. کليني به نقل از جابر بن عبدالله انصاري چنين مي گويد: «دخلت علي فاطمه عليه السلام و بين يديها لوح فيه اسماء الاوصياء من ولدها ، فعدت اثني عشر، آخرهم القائم ، ثلاثه منهم محمد و ثلاثه منهم علي». مقصود از «ثلاثه منهم محمد» محمد باقر، محمد جواد و محمد بن حسن مهدي عليه السلام است ، اما «ثلاثه منهم علي» با شمار اماماني که به نام «علي »اند، همخواني ندارد، زيرا اينان چهار تن اند: امام علي ، علي بن حسين (امام سجاد) علي بن موسي (امام رضا) و علي بن محمد (امام هادي). حال چگونه روايت را تصحيح و درست کنيم؟ پاسخ نخست : بگوييم ضمير «منهم» به «ولدها» برمي گردد ، در اين صورت مقصود «سه علي» است که فرزند فاطمه اند و راوي درصدد ذکر نام امام علي عليه السلام نيست.
دوم : ناسخ اشتباه کرده ، اصل «اربعه منهم علي» است.
مويد اين سخن ، روايت ابي الجارود از ابوجعفر عليه السلام است که «اربعه» دارد. سوم : ضمير «منهم» به «اثني عشر» برگردد و اگر راوي نگفته و «اربعه منهم» چون نام امام علي در لوح نيامده ، لقبش ذکر شده است ، چنان که در روايت لوح ، به نقل از ابوبصير مي بينيم.
در کتاب کمال الدين و تمام النعمه صدوق مضمون اين لوح ذکر شده است.
محتواي اين لوح - و به نظر برخي خود لوح - هديه خدا به پيامبر بوده است که پيامبر آن را به حضرت فاطمه عليهاالسلام بخشيد.

4- وصيتنامه
در روايات متعدد و با سندهاي مختلف آمده است : حضرت زهرا عليه السلام کتابي از خود به جا گذاشت که وصايايش را در آن نوشته بود. اين وصايا ، امور شرعي - از جمله تکليف هفت باغي که توسط رسول الله عليه السلام وقف آن حضرت شده بود - نيز توصيه ها و امور سياسي بود. از جمله وصاياي سياسي حضرت ، عدم حضور برخي در تشييع جنازه ايشان ، معلوم نکردن محل دفن است.
اين وصايا از شمار مطالبي است که در مصحف فاطمه عليهاالسلام وجود داشته است.
برخي گفته اند امام علي عليه السلام اين وصايا را پس از درگذشت حضرت زهرا عليهاالسلام بر بالين وي يافت.

5- مصحف فاطمه عليهاالسلام
وجود اين کتاب نيز در روايت مختلف با سندهاي متعدد ذکر شده است.
همان گونه که گفته شد پرسشهايي درباره اين کتاب وجود دارد؛ از جمله : چه کسي اين کتاب را املاء کرده؟ نويسنده آن کيست؟ محتواي آن چيست؟ آيا در اين کتاب اشاره به تحريف قرآن شده؟ هم اکنون اين کتاب کجاست و در دست کيست؟

اعتبار روايات مصحف فاطمه عليهاالسلام
شايد مهمترين پرسش درباره مصحف ، صحت و اعتبار روايات آن است ؛ زيرا ديگر پرسشها پس از روشن شدن اعتبار روايات اين کتاب مطرح مي شود. از اين رو در ابتدا بايد وارد اين بحث شويم.

عنواني که باعث فهم اشتباه شده است
گفتيم عنوان «مصحف فاطمه» گاه باعث اين تو