اشته باشند به خلافت خواهند رسيد و با امنيت كامل، به پرستش خداى متعال خواهند پرداخت: وعد الله الذين آمنوا منكم و عملوا الصالحات ليستخلفنهم فى الارض كما استخلف الذين من قبلهم و ليمكنن لهم دينهم الذي ارتضى لهم و ليبدلنهم من خوفهم امنا يعبدوننى لا يشركون بى شيئا و من كفر بعد ذلك فاولئك هم الفاسقون (9) .و در روايات آمده است كه مصداق كامل اين وعده، در زمان ظهور ولى عصر ـ عجل الله فرجه الشريف ـ تحقق خواهد يافت (10) .نيز روايات ديگرى در تطبيق چندين آيه (11) بر آن حضرت وارد شده كه براى رعايت اختصار، از ذكر آنها صرف نظر مى‏كنيم. (12) 

نمونه‏اى از روايات 
رواياتى كه شيعه و سنى از پيامبر اكرم (ص) درباره حضرت مهدى ـ عجل الله فرجه الشريف نقل كرده‏اند فوق حد تواتر است، و تنها رواياتى كه اهل سنت نقل كرده‏اند به تصديق عده‏اى از علماء خودشان به حد تواتر مى‏رسد! (13) و گروهى از علماء ايشان اعتقاد به آن حضرت را مورد اتفاق همه فرقه‏هاى اسلامى دانسته‏اند (14) و عده‏اى از علماء اهل سنت، كتابهايى درباره آن حضرت و علائم ظهورشان نوشته‏اند (15) اينك نمونه‏اى از روايات اهل سنت: 

از جمله، چندين روايت از پيامبر اكرم (ص) نقل كرده‏اند كه فرمود: اگر يك روز از عمر جهان، بيشتر نمانده باشد خداى متعال آن روز را چنان طولانى خواهد كرد تا مردى از اهل بيت من و همنام من به حكومت برسد (و زمين را پر از عدل و داد كند آن چنانكه پر از ظلم و جور شده است) (16) 

و از ام سلمه روايت كرده‏اند كه رسول خدا (ص) فرمود: مهدى از عترت من و از فرزندان فاطمه است. (17) 

و از ابن عباس نقل كرده‏اند كه رسول خدا (ص) فرمود: همانا على امام امت، بعد از من‏است، و از فرزندان او قائم منتظر مى‏باشد و هنگامى كه ظهور كند زمين را پر از عدل و داد مى‏سازد چنانكه پر از ظلم و جور شده است. (18) 

غيبت و راز آن 
از ويژگيهاى امام دوازدهم ـ عجل الله فرجه الشريف ـ كه در روايات وارده از اهل بيت عليهم السلام، مورد تأكيد واقع شده غيبت آن حضرت است.و از جمله، عبد العظيم حسنى از امام محمد تقى از پدرش از امير مؤمنان عليهم السلام نقل كرده است كه فرمود: قائم ما غيبتى دراز مدت دارد، و گويا شيعيان را مى‏بينيم كه در زمان غيبت او همانند حيوان گرسنه‏اى كه دنبال چراگاه مى‏گردد در جستجوى اويند ولى او را نمى‏يابند.آگاه باشيد كه هر كس از ايشان كه بر دينش ثابت بماند و در اثر طول غيبت امامش دچار قساوت قلب نگردد در روز قيامت با من در درجه من خواهد بود.سپس فرمود: هنگامى كه قائم ما قيام مى‏كند بيعتى از هيچكس برگردن او نخواهد بود (و هيچ حاكم ستمگرى تسلطى بر او نخواهد داشت) و بدين منظور، مخفيانه متولد مى‏شود و از چشم مردم، غايب مى‏گردد (19) 

و از امام سجاد از پدرش از امير مؤمنان عليهم السلام روايت شده كه فرمود: قائم ما دو غيبت دارد كه يكى طولانى‏تر از ديگرى است، و تنها كسانى كه يقين قوى و معرفت صحيح داشته باشند بر امامت او ثابت مى‏مانند (20) 

براى روشن شدن راز غيبت، بايد نظرى به سرگذشت ائمه اطهار عليهم السلام بيفكنيم. 

چنانكه مى‏دانيم بعد از رسول خدا (ص) اكثريت مردم با ابوبكر و بعد با عمر و سپس با عثمان بيعت كردند، و در اواخر حكومت وى كه نابسامانيهاى فراوانى در اثر تبعيضات ناروا پديد آمد دست به شورش زده او را به قتل رسانيدند و با امير مؤمنان على (ع) بيعت كردند. 

آن حضرت كه خليفه منصوب از طرف خدا و رسول (ص) بود در طول حكومت خلفاء، سه گانه براى رعايت مصالح جامعه نوبنياد اسلامى دم فروبست و جز از سر اتمام حجت، سخنى نگفت و در عين حال، از هيچ اقدامى به نفع اسلام و مسلمين دريغ نورزيد.اما دوران حكومت چند ساله خودش به جنگ با اصحاب جمل و معاويه و خوارج، سپرى شد و سرانجام بدست يكى از خوارج به شهادت رسيد. 

امام حسن مجتبى (ع) نيز به دستور معاويه مسموم شد.و پس از مرگ معاويه فرزندش يزيد كه اعتنايى به ظواهر اسلام هم نداشت بر اريكه سلطنت اموى تكيه زد.و با اين روند نزولى مى‏رفت كه نام و نشانى از اسلام باقى نماند.از اين روى، امام حسين (ع) چاره‏اى جز قيام نديد و با شهادت مظلومانه‏اش مسلمانان را تا اندازه‏اى هشيار و بيدار كرد و اسلام را از نابودى، نجات داد.ولى شرايط اجتماعى براى تشكيل حكومت عدل اسلامى فراهم نگرديد.و از اين جهت ساير ائمه اطهار (ع) به تحكيم مبانى عقيدتى و نشر معارف و احكام اسلام و تربيت و تهذيب نفوس مستعد پرداختند و در حدودى كه شرايط، اجازه مى‏داد مخفيانه مردم را به مبارزه با ظالمان و جباران، دعوت مى‏كردند و ايشان را به تحقق حكومت الهى جهانى، اميدوار مى‏ساختند .و بالاخره يكى پس از ديگرى به شهادت رسيدند. 

بهر حال، ائمه اطهار عليهم السلام در مدت دو قرن و نيم توانستند با تحمل مشكلات و فشارهاى فوق العاده حقايق اسلام را براى مردم بيان كنند: بخشى را بصورت عمومى، و بخشى را بطور خصوصى براى شيعيان و اصحاب خاص خودشان.و بدين ترتيب، معارف اسلامى در ابعاد گوناگونش در جامعه، انتشار يافت و بقاء شريعت محمدى، تضمين شد.و ضمنا در گوشه و كنار كشورهاى اسلامى گروههايى براى مبارزه با حاكمان ستمگر تشكيل گرديد و دست كم توانستند تا حدودى جلو ستمها و خودسريهاى جباران را بگيرند. 

ولى آنچه وحشت و اضطراب حاكمان خودكامه را بر مى‏انگيخت وعده ظهور حضرت مهدى (عج) بود كه هستى آنان را تهديد مى‏كرد.از اين روى معاصرين امام حسن عسگرى (ع) بشدت ايشان را تحت نظر قرار دادند كه اگر فرزندى براى آن حضرت متولد شود او را به قتل برسانند و خود آن بزرگوار را در عنفوان جوانى به شهادت رساندند.ولى اراده خداى متعال بر اين، قرار گرفته بود كه حضرت مهدى (عج) متولد و براى نجات جامعه بشرى، ذخيره شوند.و به همين جهت بود كه در زمان حيات پدرشان تا سن پنج سالگى جز افراد معدودى از خواص شيعه، كسى آن حضرت را زيارت نمى‏كرد و بعد از وفات پدر بزرگوارشان تماس امام بامردم بوسيله چهار نفر (21) كه يكى پس از ديگرى به سمت نيابت خاص، مفتخر مى‏شدند برقرار مى‏گرديد.و از آن پس، براى مدت نامعلومى «غيبت كبرى» واقع شد تا روزى كه جامعه بشرى، آماده پذيرش حكومت الهى جهانى شود و به امر خداى متعال ظهور فرمايد. 

بنابراين، راز اصلى غيبت آن حضرت اين است كه از شر جباران و ستمگران محفوظ بماند.و در بعضى از روايات به حكمتهاى ديگرى نيز اشاره شده كه از جمله آنها آزمايش مردم است كه بعد از اتمام حجت، چه اندازه پايدار و استوار مى‏مانند. 

البته در زمان غيبت هم مردم بكلى از فيوضات آن حضرت بى‏بهره نيستند و به تعبيرى كه در روايات آمده همانند خورشيدى كه پشت ابر باشد. (22) كما بيش از نور او استفاده مى‏كنند چنانكه افراد بى‏شمارى هر چند بصورت ناشناس به زيارت ايشان مشرف شده و براى رفع گرفتاريهاى مادى و معنوى، از آن بزرگوار، بهره‏مند شده‏اند .و اساسا حيات آن حضرت، عامل مهمى براى دلگرمى و اميدوارى مردم است تا خود را اصلاح و آماده ظهور كنند. 

پى‏نوشت‏ها: 

1.ر.ك: