پوچ مى‏كنيم، مردمان بهشتى در آنروزدر بهترين قرارگاه و بهترين خوابگاه قرار مى‏گيرند روزيكه آسمان پاره پاره ميشود(و مراد به اين‏روز، روز قيامت است و ملائكه پشت‏سر هم نازل ميشوند در آنروز ملك حقيقى تنها از آن رحمان‏است، و روزى است كه بر كافران بسيار سخت است). 

چون در اين آيات مى‏فرمايد كه قبل از پاره شدن آسمان در قيامت اصحاب جنت منزلگاهى‏دارند كه بهترين منزلها است، پس بايد زندگى داشته باشند تا محتاج به منزل باشند و انشاء الله‏توضيح و تفصيل سخن در ذيل خود اين آيات خواهد آمد. 

و نيز از آياتيكه بر وجود برزخ دلالت دارد آيه: (قالوا: ربنا امتنا اثنتين، و احييتنا اثنتين، فاعترفنا بذنوبنا، فهل الى خروج من سبيل؟گفتند: پروردگارا تو ما را دو بار ميراندى و دو بارزنده كردى، اينك به گناهان خود اعتراف مى‏كنيم آيا راهى براى بيرون شدن هست (13) ؟. 

كه مى‏فهماند در روزى كه اين سخن ميگويند، دو بار مرده‏اند و دو بار هم زنده شده‏اند، واين جز با وجود برزخ تصور ندارد، بايد برزخى باشد تا آدمى يكبار در دنيا بميرد و يكبار دربرزخ زنده شود، و يكبار هم در برزخ بميرد و در قيامت زنده شود، تا بشود دو بار مردن، و دو بارزنده شدن، و گر نه اگر زندگى منحصر در دو عالم باشد، يكى در دنيا و يكى در آخرت، ديگر دو بارميراندن درست نميشود، چون در اينصورت انسان فقط يكبار مى‏ميرد، در ذيل آيه: (كيف تكفرون‏بالله و كنتم امواتا فاحياكم) (14) نيز پاره‏اى مطالب در باره برزخ گذشت‏بدانجا مراجعه شود. 

و نيز از آياتيكه در باره برزخ گفتگو دارد آيه: (و حاق بال فرعون سوء العذاب، الناريعرضون عليها غدوا و عشيا، و يوم تقوم الساعة: ادخلوا آل فرعون اشد العذاب، آل فرعون راعذاب بدى فرا گرفت، عذاب آتش كه هر صبح و شام بر آن عرضه ميشوند، و روزيكه قيامت‏بپاشود، بايشان گفته ميشود اى ملائكه آل فرعون را بدرون شديدترين عذاب در آوريد) (15) ميباشد، براى اينكه همه ميدانيم كه روز قيامت صبح و شام ندارد روزى است غير ساير روزها علاوه براين در اول آيه كه بنظر ما راجع به برزخ است مى‏فرمايد آتش بايشان عرضه ميشود و در آخرش‏كه باز بنظر ما راجع به قيامت است، مى‏فرمايد بدرون عذاب در آوريد پس معلوم ميشود عذاب اهل‏دوزخ دو نوع است، يكى دلهره از ديدن آتش و يكى داخل شدن در آن، پس يكى عذاب برزخ‏است و دومى عذاب قيامت. 

و آياتيكه از آن اين حقيقت قرآنى استفاده ميشود و يا به آن اشاره دارد، بسيار است، مانندآيه: (تالله لقد ارسلنا الى امم من قبلك فزين لهم الشيطان اعمالهم فهو وليهم اليوم، و لهم عذاب‏اليم، به خدا سوگند رسولانى بسوى امتها كه قبل از تو بودند گسيل داشتيم، ولى شيطان اعمال‏زشت آنان را در نظرشان زيبا جلوه داد، امروز هم همان شيطان سرپرست آنها است، و عذابى‏دردناك در پيش دارند)، (16) كه مى‏رساند كفار همين الآن در تحت‏سرپرستى شيطان زندگى دارند، تادر روز قيامت‏به عذاب دردناكى برسند، و همچنين آياتى ديگر. 

پى‏نوشتها: 

1- يونس آيه 32 

2- سوره شعراء آيه 84 

3- سوره آل عمران آيه 169 

4- سوره ابراهيم آيه 28 

5- سوره عنكبوت آيه 64 

6- سوره تكاثر آيه 6 

7- سوره بقره آيه 147 

8- سوره آل عمران 169 

9- سوره بقره آيه 45 

10- سوره آل عمران 171 

11- سوره مؤمنون آيه 100 

12- سوره فرقان آيه 21 - 26 

13- سوره مؤمن آيه 11 

14- سوره بقره آيه 28 

15- سوره مؤمن آيه 45 - 46 

16- سوره نحل آيه 63 

ترجمه تفسير الميزان جلد اول صفحه 518 علامه طباطبايى رضوان الله تعالى عليه 

حقيقت برزخ 
كتاب: شيعه در اسلام، ص 156

نويسنده: علامه طباطبايى 

طبق آنچه از كتاب و سنت استفاده مى‏شود انسان در فاصله ميان مرگ و رستاخيز عمومى، يك زندگانى محدود و موقتى دارد كه برزخ و واسطه ميان حيات دنيا و حيات آخرت است (1) . 

انسان پس از مرگ از جهت اعتقاداتى كه داشته و اعمال نيك و بدى كه در اين دنيا انجام داده مورد باز پرسى خصوصى قرار مى‏گيرد و پس از محاسبه اجمالى، طبق نتيجه‏اى كه گرفته شد به يك زندگى شيرين و گوارا يا تلخ و ناگوار محكوم گرديده با همان زندگى در انتظار روز رستاخيز عمومى به سر مى‏برد (2) . 

حال انسان در زندگى برزخى بسيار شبيه است به حال كسى كه براى رسيدگى اعمالى كه از وى سر زده به يك سازمان قضايى احضارشود و مورد بازجويى و باز پرسى قرار گرفته به تنظيم و تكميل پرونده‏اش بپردازند، آنگاه در انتظار محاكمه در بازداشت بسر برد. 

روح انسان در برزخ، به صورتى كه در دنيا زندگى مى‏كرد، بسر مى‏برد اگر از نيكان است از سعادت و نعمت و جوار پاكان و مقربان درگاه خدا بر خوردار مى‏شود و اگر از بدان است در نقمت و عذاب و مصاحبت شياطين و پيشوايان ضلال مى‏گذراند.خداى متعال در وصف حال گروهى از اهل سعادت مى‏فرمايد: 

و لا تحسبن الذين قتلوا فى سبيل الله امواتا بل احياء عند ربهم يرزقون فرحين بما آتيهم الله من فضله و يستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ان لا خوف عليهم و لا يحزنون يستبشرون بنعمة من الله و فضل و ان الله لا يضيع اجر المؤمنين (3) . 

يعنى: «البته گمان مبر (اى پيغمبر) كسانى كه در راه خدا كشته شده‏اند، مرده‏اند بلكه زنده‏اند و پيش خداى خودشان (در مقام قرب) روزى داده مى‏شوند از آنچه خدا از فضل خود به ايشان داده شاد هستند و به كسانى از مؤمنين كه به دنبالشان مى‏باشند و هنوز به ايشان نرسيده‏اند مژده مى‏دهند كه هيچگونه ترس و اندوهى بر ايشان نيست.مژده مى‏دهند با نعمت و فضل (وصف نشدنى) خدا و اينكه خدا مزد و پاداش مؤمنان را ضايع و تباه نمى‏كند» . 

و در وصف حال گروهى ديگر كه در زندگى دنيا از مال و ثروت خود استفاده مشروع نمى‏كنند، مى‏فرمايد: حتى اذا جاء احدهم‏الموت قال رب ارجعون لعلى اعمل صالحا فيما تركت كلا انها كلمة هو قائلها و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون (4) . 

يعنى: «تا آن دم كه به يكى از آنان مرگ مى‏رسد مى‏گويد خدايا! مرا (به دنيا) برگردانيد شايد در تركه خود كار نيكى انجام دهم، نه هرگز اين سخنى است كه او مى‏گويد (به سخنش گوش داده نمى‏شود) و در پيش‏شان برزخى است كه تا روز رستاخيز ادامه دارد» . 

پى‏نوشت‏ها: 

1و 2 ـ بحار، ج 2، باب البرزخ. 

3 ـ سوره آل عمران، آيه .169

4 ـ سوره مؤمنون، آيه 99 و .100

قبر و برزخ در قرآن 
كتاب: منشور جاويد جلد 9 صفحه 232
نويسنده: استاد جعفر سبحانى 
مقدمه: 
عالم قبر نوعى زندگى است كه بين دنيا و قيامت قرار گرفته است قرآن مجيد در تعدادى از آيات از آن سخن گفته است و از امورى كه در آنجا براى انسان اتفاق مى‏افتد خبر داده است كه در اين مقاله به پاره‏اى از اين مباحث اشاره شده است. 

اگر لحظه جانكاه مرگ را نخستين منزل انسان پس از دنيا بدانيم، و طبعا مراسم غسل و كفن و نماز بر ميت ادامه همان منزل خواهد بود، بايد نزول در قبر را منزل دوم بشماريم.خانه‏اى كه انسان كوچكترين سابقه‏اى با آن ندارد، خانه بسيار تنگ، و مقدار گنجايش آن به پهناى نيم‏متر، و طول كمتر از دو متر مى‏باشد، و انسان پس از سائيدن «چهره بر خاك» ، به