 در آيه اى ديگر چنين مى خوانيم :

((شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ اءَبْصَارُهُمْ وَ جُلُودُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ))(154)

[روز قيامت ] گوش و چشم و پوست هاى آنان به آنچه مى كردند، گواهى مى دهند.

آن گاه كه انسان ها اين گواهى را از اعضاى بدن مى بينند، با ناراحتى اعتراض مى كنند:

((وَ قـالُوا لِجـُلُودِهـِمْ لِمَ شـَهـِدْتـُمْ عـَلَيـْنـا قـالُوا اءَنـطـَقـَنـَا اللّهُ الَّذى اءَنـطـَقَ كـُلَّ شَىْءٍ))(155)

و بـه پـوستهايشان مى گويند: ((چرا عليه ما گواهى داديد؟!)) مى گويند: ((خداوندى كه همه چيز را به سخن درآورده ، ما را به سخن درآورد.))

اگـر كـسـى از گـنـاهـانـش تـوبـه كند، تمام گناهان از گواهان پوشيده مى شود، و آن ها نمى تـوانـنـد گـواهى دهند. در روايتى از امام صادق (ع )چنين آمده است : ((چون بنده اى توبه راستين كند، خداوند او را دوست مى دارد و در دنيا بر او پوششى مى كشد.)) پرسيدند: ((چگونه خداوند مـى پـوشـانـد؟)) فرمود: ((خداوند آن دو فرشته را كه گناهانش را نوشته اند، به فراموشى مـى انـدازد و بـه اعـضـاى بـدنـش وحـى مـى كـنـد كـه گـنـاهـان او را پـنـهـان كـنـيـد و بـه مـحـل هـاى مـخـتلف زمين ـ كه روى آن ها گناه كرده ـ وحى مى كند كه گناهانى را كه بر روى شما انـجام داده است ، بپوشانيد. پس خداوند را در زمان لقا، در حالى ملاقات مى كند كه هيچ گواهى عليه او نيست كه بر گناهانش گواهى دهد.))(156) پاورقی

1 - بحارالانوار، علامه مجلسى ، ج 4، ص 54.
2 - نهج البلاغه ، ترجمه فيض الاسلام ، خطبه 1.
3 - شرح غررالحكم و دررالكلم ، محمد خوانسارى ، ج 6، ص 148.
4 - بـحـارالانـوار، ج 3، ص 14؛ مـشخص نشدن نام امام معصوم (ع )از سوى راوى حديث بوده است .
5 - طلاق (65)، آيه 12.
6 - مجادله (58)، آيه 11.
7 - ثواب الاعمال ، شيخ صدوق ، ص 17.
8 - الكافى ، شيخ كلينى ، ج 8، ص 247.
9 - روم (30)، آيه 30.
10 - الكافى ، ج 2، ص 10.
11 - اعراف (7)، آيه 172.
12 - نهج البلاغه ، خطبه اوّل ، ص 35.
13 - نحل (16)، آيات 52 و 53.
14 - ايـن جـمـله از جـمـلات مـشـهـور مـيـان حـكـماى الهى است كه مفهوم ((لا اله الا الله )) و ((لا حول و لا قوة الا بالله )) مى باشد.
15 - شرح غررالحكم و دررالكلم ، محمد خوانسارى ، ج 5، ص 67.
16 - تحف العقول ، ابن شعبه حرّانى ، ص 49.
17 - التوحيد، شيخ صدوق ، ص 244 .
18 - نهج البلاغه ، نامه 31، ص 918.
19 - مؤ منون (23)، آيه 91.
20 - انبياء (21)، آيه 22.
21 - خـدا از ديـدگـاه قـرآن ، سـيـد مـحـمـد حـسـيـنـى بـهـشـتـى ، ص 122 ـ 123. 22 - بحارالانوار، ج 3، ص 229.
23 - شورى (42)، آيه 11.
24 - توحيد (112)، آيه 4.
25 - حجر (15)، آيه 22.
26 - انفال (8)، آيه 17.
27 - بقره (2)، آيات 21 ـ 22.
28 - انعام (6)، آيه 71.
29 - بقره (2)، آيه 165.
30 - حمد (1)، آيات 1 ـ 5.
31 - رعد (13)، آيه 28.
32 - زمر (39)، آيه 10.
33 - فصلت (41)، آيه 30.
34 - طلاق (65)، آيات 2 ـ 3.
35 - زلزال (99)، آيات 7 ـ 8.
36 - طه (20)، آيه 124.
37 - تفسير صافى ، فيض كاشانى ، ج 2، ص 638.
38 - الرحمن (55)، آيه 7.
39 - طه (20)، آيه 50.
40 - رعد (13)، آيه 17.
41 - بقره (2)، آيه 286.
42 - بحارالانوار، ج 58، ص 325.
43 - حج (22)، آيه 78.
44 - قلم (68)، آيه 35.
45 - ص (38)، آيه 28.
46 - نساء (4)، آيه 95.
47 - حديد (57)، آيه 10.
48 - زلزله (99)، آيات 7 ـ 8.
49 - انعام (6)، آيه 160.
50 - همان .
51 - شورى (42)، آيه 30.
52 - البرهان فى تفسير القرآن ، سيد هاشم بحرانى ، ج 4، ص 127.
53 - دهر (76)، آيه 3.
54 - كهف (18)، آيه 29.
55 - شعراء (26)، آيات 3 و 4.
56 - انعام (6)، آيه 107.
57 - شورى (42)، آيه 48.
58 - غاشيه (88)، آيات 21 ـ 22.
59 - انسان و سرنوشت ، شهيد مطهرى ، ص 21.
60 - اسراء (17)، آيه 85.
61 - النجاة ، بوعلى سينا، ص 304.
62 - بحار الانوار، ج 11، ص 40 .
63 - ص (38)، آيات 82 ـ 83.
64 - انعام (6)، آيه 90.
65 - شعرا (26)، آيه 109.
66 - اعراف (7)، آيه 157.
67 - انبياء (21)، آيه 8.
68 - كهف (18)، آيه 110.
69 - آل عمران (3)، آيه 35.
70 - يونس (10)، آيه 81.
71 - بحارالانوار، ج 20، ص 379.
72 - صف (61)، آيه 6.
73 - اعراف (7)، آيه 157.
74 - بقره (2)، آيه 146.
75 - ر. ك . نهج البلاغه ، خطبه 18.
76 - ((لا يـَمـَسُّهُ اِلا الْمـُطـَهَّرُونَ)): و جـز پـاكـان نمى توانند به آن دست زنند [دست يابند]. واقعه (56)، آيه 79.
77 - نـحل (16)، آيه 44؛ و بقره (2)، آيه 151.
78 - تهذيب الاحكام ، شيخ طوسى ، ج 2، ص 218.
79 - كتاب سليم بن قيس ، ص 182؛ بحارالانوار، ج 8، ص 555.
80 - كمال الدين و تمام النعمة ، شيخ صدوق ، ج 2، ص 483.
81 - دعائم الاسلام ، قاضى نعمان ، ج 2، ص 527.
82 - غررالحكم و دررالكلم ، آمدى ، ج 1، ص 137.
83 - تحف العقول ، ابن شعبه حرانى ، ص 237.
84 - تـفـسـيـر مـنـسـوب بـه امـام عسكرى ، چاپ شده در حاشيه تفسير على ابن ابراهيم ، ص 102.
85 - المنجد، ص 536.
86 - زلزال (99)، آيات 7 ـ 8.
87 - ق (50)، آيه 16.
88 - ص (38)، آيه 28.
89 - وَاعْلَمْ اَنَّكَ اِنَّما خُلِقْتَ لِلاْ خِرَةِ لا لِلدُّنْيا. (نهج البلاغه ، ترجمه فيض الاسلام ، ص 926)
90 - حج (22)، آيه 5.
91 - نساء (4)، آيه 97.
92 - سجده (32)، آيات 10 ـ 11.
93 - معانى الاخبار، شيخ صدوق ، ص 289.
94 - معانى الاخبار ،ص 289.
95 - مـعـاد و فـرداى جـاويـدان ، مـوسـوى لارى ، ص 9، بـه نقل از: راه و رسم زندگى ، ص 142.
96 - جاثيه (45)، آيه 24.
97 - بحارالانوار، ج 6، ص 127.
98 - نهج البلاغه ، ص 1119، حكمت 74.
99 - بحارالانوار، ج 6، ص 129.
100 - معانى الاخبار، ص 289.
101 - معانى الاخبار ، ص 290.
102 - صحيفه سجاديّه ، دعاى مكارم الاخلاق . (دعاى بيستم )
103 - بحارالانوار، ج 94، ص 225.
104 - ميزان الحكمة ، محمدى رى شهرى ، ج 6، ص 542.
105 - لهوف ، سيّد بن طاووس ، ص 26.
106 - همان ، ص 41.
107 - ر.ك . مؤ منون (23)، آيات 99 ـ 100.
108 - مفردات راغب ، ص 43.
109 - مقدمه اى بر جهان بينى اسلامى ، شهيد مرتضى مطهرى ، ص 496 ـ 497.
110 - مؤ منون (23)، آيات 99 ـ 100.
111 - يس (36)، آيات 26 ـ 27.
112 - آل عمران (3)، آيات 169 ـ 170.
113 - غافر (40)، آيات 45 ـ 46.
114 - ر. ك . سجده (32)، آيه 11؛ زمر (39)، آيه 42.
115 - ر. ك . حـق اليـقـيـن ، عـلاّمـه مجلسى ، ص 388 ـ 389؛ حق اليقين ، سيّد عبداللّه شبّر، جزء دوم ، ص 64 ـ 65 و 68.
116 - ر. ك . فـروع كـافـى ، ج 3، ص 236 ـ 247؛ بـحـارالانـوار، ج 6، بـاب احوال البرزخ .
117 - بحارالانوار، ج 6، ص 271.
118 - فروع كافى ، ج 3، ص 242.
119 - هـمـان ، ص 241. البـتـه بـايـد تـوجـه كـرد كـه روح بـا محل دفن به گونه اى مرتبط است و از اين رو، زيارت قبر مؤ منان مستحب است .
120 - اعتقادات صدوق ، باب الاعتقاد فى المسائلة فى القبر.
121 - بحارالانوار، ج 6، ص 223.
122 - همان ، ص 265 ـ 266.
123 - حاقه (69)، آيه 13 ـ 16.
124 - مؤ منون (23)، آيه 100.
125 - زمر (39)، آيه 68.
126 - واقعه (56)، آيات 49 ـ 50.
127 - غاشيه (88)، آيات 8 ـ 10.
128 - همان ، آيات 2 ـ 3.
129 - عبس (80)، آيات 38 ـ 42.
130 - الرحمن (55)، آيه 41.
131 - انبياء (21)، آيه 47.
132 - تفسير صافى ، ج 2، ص 94.
133 - بحارالانوار، ج 100، ص 287.
134 - اعراف (7)، آيات 8 ـ 9.
135 - كهف (18)، آيه 49.
136 - اسراء (17)، آيات 13 ـ 14.
137 - آيـات در ايـن بـاره بسيار است ؛ از جمله سباء (34)، آيه 47 ؛ مائده (5)، آيه 117 ؛ فصلت (41)، آيه 53 ؛ بروج (85)، آيه 9؛ نساء (4)، آيه 33.
138 - حج (22)، آيه 17.
139 - مائده (5)، آيه 117.
140 - نحل (16)، آيه 89.
141 - تفسير عياشى ، محمود بن مسعود عياشى ، ج 1، ص 242، حديث 132.
142 - توبه (9)، آيه 105.
143 - الميزان ، ج 1، ص 321.
144 - اصول كافى ، ج 1، ص 219.
145 - بقره (2)، آيه 143.
146 - ق (50)، آيه 18.
147 - ر. ك . تفسير نمونه ، ج 22، ص 249 ـ 250.
148 - ق (50)، آيه 21.
149 - تفسير نمونه ، ج 22، ص 259.
150 - زلزال (99)، 