.
210) سفينة البحار: 1/321.
211) مالك اشتر مالك بن حارث نخعى : از بزرگان شيعه و ياران شجاع و مخلصاميرالمؤ منين بود. آن حضرت آرزو مى كرد كاش در ميان اصحابش دو نفرمثل او بود و نيز آن حضرت فرمود مالك براى من آنچنان بود كه من براىرسول خدا. الكنى و الاءلقاب : 2/24.
212) عمرو بن حمق از بزرگان شيعه و ياوران اميرالمؤ منين است ؛ همراه حضرت درجنگ جمل ، صفين و نهروان شركت كرد. و در سال 50 هجرى به دست معاويه به شهادترسيد. سفينة البحار: 2/260.
213) ابى ابى معيط عقبة ابن ابى معيط: از سر سخت ترين دشمنان اسلام و پيامبربود. در جنگ بدر اسير شد و به دستور پيامبر به هلاكت رسيد. تاريخ پيامبر اسلام :109.
214) زيد بن حصين اسلمى : از مهاجران و اصحاب على عليه السلام به شمار آمده است . تنقيح المقال : 1/462.
215) ابوموسى اشعرى عبدالله بن قيس : از جانب عمر و عثمان حاكم بصره بود و ازسوى اميرالمؤ منين عليه السلام به حكومت كوفه منصوب شد. او در جريان جنگجمل مردم كوفه را از يارى على عليه السلام باز مى داشت ، از اين رو حضرت او را بركنار كرد. در جريان حكميت فريب عمروعاص را خورد و حكميت به نتيجه نرسيد. الكنى والاءلقاب : 1/155.
216) وقعه صفين : 481 501، نقل به تلخيص .
217) وقعه صفين : 521.
218) نهج البلاغه : 149.
219) همان : 150.
220) نهج السعادة : 1/277.
221) انبار: شهرى در كنار رود فرات كه پيش از تاءسيس بغداد پايتخت عباسيان بود.
222) نخيله : محلى است در نزديكى كوفه به طرف شام .
223) نهج البلاغه : 1212.
224) نهج البلاغه : 1132.
225) نهج البلاغه : 1104.
226) وقعه صفين : 143.
227) الجمل : 290.
228) نهج البلاغه : 550.
229) بحارالانوار: 41/57.
230) بحارالانوار: 41/52.
231) مخنف بن سليم : از ياران اميرالمؤ منين بود و در جنگ جمل و صفين همراه حضرت شركت كرد.
232) نساء: 72و73.
233) وقعه صفين : 7.
234) سويق : آرد سرخ كرده گندم يا جو.
235) نهج السعادة : 2/44.
236) نهج السعادة : 3/412.
237) كر: كيل يا وزنى بوده است براى طعام .
238) انساب الاءشراف : حديث 139.
239) عقيل : برادر بزرگ على بن ابى طالب عليه السلام است .
240) الغارات : 549؛ ترجمه الغارات : 206.
241) بحارالانور: 41/107، از...
242) وقعه صفين : 14.
243) الغارت : 63؛ ترجمه الغارات : 35.
244) طائف : شهرى است در نزديكى مكه .
245) عبدالله بن جعفر: پسر برادر اميرمؤ منان و فرزند جعفر طيار است .
246) نهج السعادة : 1/318.
247) نهج السعادة : 3/276.
248) نهج السعادة : 1/114؛ نقل به تلخيص .
249) نهج السعادة : 1/67.
250) نجاشى نام او قيس بن عمرو است . 
251) الغارت : 535، ترجمه الغارت : 201.
252) بقره : 45.
253) مائده : 8.
254) طارق را با معاويه سخنان جالبى است براى اطلاع مراجعه كنيد به الغارات : 541 و ترجمه آن ، ص 203.
255) الغارت : 539، ترجمه الغارات : 202.
256) توبه : 91. بر ناتوانان و بر بيماران و بر كسانى كه چيزى براى انفاق (در راه جهاد) پيدا نمى كنند گناهى نيست در صورتى كه براى خدا و پيامبرش خير خواهى نمايند. و بر نيكوكاران ايرادى نيست ، و خداوند آمرزنده مهربان است .
257) وقعه صفين : 528.
258) نهج البلاغه : 160.
259) بحارالانوار: 41/58.
260) شريح : از جانب عمر بن خطاب به قضاوت شهر كوفه منصوب شد، 60 سال پيوسته در آن شهر قاضى بود به جز سه سال در زمان حكومت ابن زبير، شريح در جريان دستگيرى هانى كه به شهادتش ‍ منجر شد از ابن زياد حمايت كرد. او در سن 108 سالگى از دنيا رفت . سفينة البحار: 1/694.
261) بحارالانوار: 34/316.
262) حارث بن هشام : برادر ابو جهل است .
263) بحارالانوار: 41/10.
264) بحارالانوار: 41/55 با تلخيص .
265) ذمى : شخص يهودى يا مسيحى يا زردشتى (اهل كتاب ) كه در سايه حكومت اسلامى زندگى مى كند.
266) بحارالانوار: 41/53.
267) امر القيس : نام او سليمان بن حجر كندى است ، از شعراى جاهليت است و يكى از معلقات سبع (هفت شعرى كه در زمان جاهليت در خانه كعبه آويخته بودند) متلعق به اوست . الكنى و الاءلقاب : 2/49.
268) نهج البلاغه : 1295.
269) همان : 1303.
270) نهج البلاغه : 1237.
271) همان : 1338
272) نهج البلاغه : 1236
273) نهج البلاغه : 1215؛ حضرت جواب او را در موقع مناسب بيان فرمود:
ر.ك به حكمت 30 نهج البلاغه فيض الاسلام .
274) ذعلب يمانى : از اصحاب اميرالمؤ منين عليه السلام و داراى زبانى و قلبى شجاع بود. تنقيح المقال : 1/421.
275) نهج البلاغه : 528.
276) نهج البلاغه : 430
277) نهج البلاغه 368.
278) نهج البلاغه : 177.
279) شرح نهج البلاغه ، ابن ميثم : 1/326.
280) لقمان : 34
281) نهج البلاغه : 398.
282) غافر: 60
283) فاطر: 6.
284) نهج السعادة : 3/245.
285) نهج السعادة : 2/419.
286) عايشه ، طلحه و زبير هر سه از مخالفان عثمان و از تحريك كنندگان بر ضد او بودند و طلحه قبل از مرگ عثمان بيت المال را تصرف كرده بود. با اين حال به بهانه خون عثمان همدست شدند و بر ضد
اميرالمؤ منين عليه السلام قيام كردند.
287) انساب الاشراف : حديث 303.
288) تحف العقول : 210.
289) تحف العقول : 212.
290) همان :216.
291) بحارالانوار: 3/206.
292) نهج السعادة : 1/80.
293) كميل بن زياد نخعى : از بزرگان اصحاب على عليه السلام و از خواص و صاحبان سر آن حضرت بود. دعاى مشهور كميل به او نسبت دارد. سفينة البحار: 2/496.
294) تحف العقول : 192.
295) همان : 209.
296) جابر بن عبدالله انصارى : از اصحاب جليل القدر رسول خدا صلى الله عليه و آله و از دوستان اهل بيت بود. او تا زمان امام باقر عليه السلام زندگى كرد و سلام پيامبر صلى الله عليه و آله به آن حضرت رساند. سفينة البحار: 1/140.
297) تحف العقول : 208.
298) نهج السعادة : 2/707.
299) نهج البلاغه : 151.
300) انساب الاشراف : حديث 234.
301) نهج البلاغه : 610.
302) وقعه صفين : 322.
303) بحارالانوار: 41/75.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:670.txt">معرفی کتاب</a><a class="text" href="w:text:671.txt">پيشگفتار</a><a class="text" href="w:text:672.txt">مقدمه مولف</a><a class="text" href="w:text:673.txt">آزادي در اسلام</a><a class="text" href="w:text:674.txt">شبى در صفين</a><a class="text" href="w:text:675.txt">شاهكار در خيبر</a><a class="text" href="w:text:676.txt">رفتار با اسيران فارس</a><a class="text" href="w:text:677.txt">رحمت براى همه</a><a class="text" href="w:text:678.txt">تفقد از نابيناى زمين‏گير</a><a class="text" href="w:text:679.txt">خوراك آن حضرت</a><a class="text" href="w:text:680.txt">گذشت از تبهكاران</a><a class="text" href="w:text:681.txt">تأمل در قضاوت</a><a class="text" href="w:text:682.txt">فرجام دادن به مجرم</a><a class="text" href="w:text:683.txt">در حاشيه دادگاه</a><a class="text" href="w:text:684.txt">روش كار امام</a><a class="text" href="w:text:685.txt">زندگى فرمانروايان اسلام</a><a class="text" href="w:text:686.txt">در همه جا با مردم </a><a class="text" href="w:text:687.txt">در بازار دامفروشان</a><a class="text" href="w:text:688.txt">در مغازه خرمافروش</a><a class="text" href="w:text:689.txt">دلجوئى از يتيمان</a><a class="text" href="w:text:690.txt">حقوق مساوى با ديگران</a><a class="text" href="w:text:691.txt">احترام به آراء ديگران</a><a class="text" href="w:text:692.txt">انتخابات آزاد</a><a class="text" href="w:text:693.txt">تعدد احزاب آزاد</a><a class="text" href="w:text:694.txt">مساوات در اسلام </a><a class="text" href="w:text:695.txt">عدالت با خويشاوندان</a><a class="text" href="w:text:696.txt">حقوق كارمندان</a><a class="text" href="w:text:697.txt">تحديد قانون مساوات </a><a class="text" href="w:text:698.txt">عدالت با طلحه و زبير</a><a class="text" href="w:text:699.txt">حقوق بشر در اسلام </a><a class="text" href="w:text:700.txt">رفتار با اسيران خيبر</a><a class="text" href="w:text:701.txt">رفتار با اسيران جنگ جمل</a><a class="text" href="w:text:702.txt">دادگرى 