خوارج و نواصب‏»هم كه با على عليه السلام سر خلاف و عناد گرفته‏اند،متفقا تصديق دارند،و چنان است كه‏«ابن حجر» (صاحب الصواعق) هم (كه از مخالفان سرسخت‏شيعه است) صحت آن حديث را تاييد نموده است (39) .

نام برخى از«معاريف علماى عامه‏»كه آنرا نقل كرده‏اندبدين قرار است: احمد بن حنبل و نسائى به 40 سند،حافظ ناصر السنة خضرمى به 54 سند،ابن مغازلى شافعى به 100 سند،حافظ ابن عقده همدانى به 105 سند،ابو سعيد سجستانى به 120 سند،ابو بكر جعابى به 125 سند،امير محمد يمنى به 150 سند،ابو العلاء همدانى به 250 سند و بسيارى ديگر از اين قبيل (40) .

امام زيديه (حسين بن قاسم يمانى) در كتاب‏«غاية السؤول‏»،باب تواتر لفظى و معنوى،حديث غدير را مثال آورده گويد:اين حديث‏به يكصد و پنجاه طريق،نزد او روايت‏شده و بنا به قول‏«علامه مقبلى‏»:«اگر حديث غدير خم،قطعى و متواتر نباشد،در دين اسلام،هيچ خبرى قطعى و متواتر نخواهد بود.» (41)

(ب) -نام بزرگانى از اهل تسنن كه حديث غدير را نقل كرده‏اند،از متقدمان و متاخران،حافظان حديث،و مفسران و مورخان، بسيار است كه در حدود (360 نفر) از آنان را صاحب‏«الغدير»ياد كرده است (با ذكر تاريخ وفات،و كتاب هر يك) (42) .

و طبق تحقيقى ديگر:«120 نفر»از صحابه،«84 نفر»از تابعين،و«بيش از 400 تن‏»از اساتيد و مشايخ فن حديث و نويسندگان مسندها و سنن و صحاح،اين حديث را ذكر كرده‏اند. (43) .

(ج) -كتبى كه علماى اهل تسنن،تنها در باب‏«غدير»نوشته‏اند:

بسيارى از بزرگان عامه درباره اين حديث،كتابى مستقل نوشته،و نسبت‏به چگونگى‏«طرق،اسناد،رجال و متن آن‏»وارسى دقيق كرده‏اند،و كتب خويش را به نامهاى‏«حديث الغدير،طرق حديث الغدير،الولاية في طرق حديث الغدير،حديث الولاية،الغدير و امثال آن‏»ناميده‏اند (44) .

نام برخى از آنها عبارتست از:

«الولاية في طرق حديث الغدير» (طبرى-2 جلد قطور) (45) ،«الولاية في طرق حديث الغدير» (حافظ ابن عقده) ،«من روى حديث غدير خم‏» (حافظ ابو بكر جعابى) ،«رساله در اسناد حديث غدير» (حافظ دار قطنى) ،«الدراية في حديث الولاية‏»(17 بخش-ابو سعيد سجستانى) ،«دعاة الهداة الى اداء حق الموالاة‏» (ابو القاسم حسكانى) ،«اسنى المطالب في مناقب على بن ابي طالب‏» (شمس الدين محمد الجزري) ،«طريق حديث الولاية‏» (شمس الدين ذهبى) و عده بسيار ديگر (تا 25 كتاب را الغدير،ج 1/152-153 ياد كرده است.) (46) .

علاوه بر اين،«امام الحرمين جوينى‏»گويد:بغداد،نزد صحاف،كتابى ديدم كه بر آن نوشته بود:جلد بيست و هشتم،در بيان طريق حديث‏«من كنت مولاه فهذا علي مولاه‏»و پس از اين جلد بيست و نهم خواهد آمد. (47)

اما در پاسخ عقلى گوئيم:

كافى است كه سخن دانشمندى غير شيعه را درباره على عليه السلام خلاصه كنيم و هر چه بايست دريابيم:«ابن ابي الحديد معتزلى‏» (در شرح نهج البلاغه،ج 1 ص 5 تا 10) گويد:

چهار رئيس نخستين مذاهب بزرگ اهل تسنن،همه با واسطه،شاگرد مكتب على بن ابى طالب بوده و از او درس آموخته‏اند، اما به ناسپاسى،جهت‏خود،«استقلال نظر»عنوان كرده‏اند.

اما فضائل على عليه السلام از عظمت و فزونى،چنان است كه حتى دشمنان و رقيبانش هم نتوانسته‏اند انكار نمايند،هر فضيلتى به او منسوب است و همه را سرچشمه اوست. (آنگاه به تفصيل،اقامه دليل مى‏كند.)

خوبست‏به سخن‏«جرج جرداق مسيحى‏»نيز (در جلد 1 الامام على) توجه كنيد تا نظير همان مطالب را بشنويد و سپس به جلدهاى ديگر آن رجوع نمائيد تا على عليه السلام را برتر از و ابن مسعود (49) هم درباره امير مؤمنان على عليه السلام توجه كنيد،و سپس براى آنكه بدانيد برترى او از نظر همه اهل نظر،و آنانكه به خود،حق ابراز وجود داده‏اند،ثابت‏شده و مورد اعتراف همگان است،به نامهاى اعيان تاريخى كه ذيلا ياد مى‏گردند،امعان نظر نمائيد كه تماما وى را به كمال ستوده‏اند:

سر جنبانان اجتماعى و سياسى عصر او و پس از او:

ابو بكر بن ابى قحافه

عمر بن خطاب

معاوية بن ابى سفيان

عمر بن عبد العزيز و درباريان او (50)

عمرو بن عاص.

سر جنبانان مذهبى:

محمد بن ادريس (پيشواى مذهب شافعى)

احمد بن حنبل (پيشواى مذهب حنبلى) .

دانشمندان غير شيعه:

ابن حجر (مفتى حجاز)

شعبى (خطاب به فرزند خود)

معلم عمر بن عبد العزيز (51)

ابو العلاء معرى

علامه زمخشرى

فخر رازى (متكلم و دانشمند متبحر)

خطيب خوارزمى حنفى

فريد وجدى

ابن ابى الحديد معتزلى

جلال الدين سيوطى

عبد الله بن عياش بن ابى ربيعه

قاضى اسماعيل

نسائى

ابو على نيشابورى

ابن تيميه.

فلاسفه و متفكران بزرگ اسلامى:

ابن سينا (طبيب و فيلسوف)

خواجه نصير طوسى (عالم رياضى و فيلسوف)

شيخ محمد عبده (مصلح مشهور)

ابن مسكويه.

ديگران نيز على عليه السلام را به فضيلت‏ستوده‏اند،از قبيل:

عبد الله بن عمر

سعد بن ابى وقاص (52)

سفيان

عبد الله بن عروة بن زبير

قيس بن سعد

برخى از خوارج (53) .

زنان هم او را به عظمت‏ياد كرده‏اند،مانند:

عايشه (دختر ابو بكر)

خواهر عمرو بن عبدود

دانشمندان غير مسلمان نيز وى را به بزرگى نام برده‏اند

از قبيل:پروفسور استانسيلاس فرانسوى

دار مستتر (مستشرق بزرگ)

سرپرسى سايكس (انگليسى)

فليسين شاله (فيلسوف بزرگ و محقق)

رودلف ژايگر (آلمانى) (54)

م.ساوارى (محقق فرانسوى)

ماربين (آلمانى)

سليمان كتانى (مسيحى لبنانى) (55)

هانرى ماسه (خاور شناس معروف)

جرجى زيدان (مورخ بزرگ مصرى)

كازانوف فرانسوى (استاد دانشگاه و مستشرق)

كورت فريشلر (آلمانى)

ولتر (نويسنده و فيلسوف بزرگ فرانسه)

گوته (آلمانى)

برنارد شاو (فرانسوى)

لامارتين (فرانسوى)

ولز (انگليسى)

دكتر-د-كاركاريا كايتانى (شاعر ايتاليائى) (56)

بارون كاراديفو (فرانسوى) (57)

كارلايل (فيلسوف بزرگ انگليسى)

جبران خليل جبران (دانشمند مصرى)

شبلى شميل (پيشواى مكتب مادى)

جرج جرداق (اديب معروف مسيحى)

ميخائيل نعيمه (نويسنده مشهور)

بولس سلامه (حقوق‏دان و شاعر)

امين نخله (دانشمند مسيحى)

گابريل دانگيرى (58)

فؤاد جرداق

نرسيسان (فاضل مسيحى)

آرونگ

مولير (خاور شناس)

گبتى (شاعر)

پروفسور گوستاولوبون

مازون صاحب

بينس هويت (انگليسى)

جيمس آلبرت ميچنر آمريكائى (استاد در دانشگاه)

اميليا پاولويچ پطروشفسكى (خاور شناس شوروى و استاد دانشگاه)

پروفسور نيكلسن

برخى از دانشمندان متاخر كه على عليه السلام را به كمال ستوده‏اند:

پروفسور عباس العقاد

خواجه غلام سيدين

احمد فريد رفاعى

نائل مرصفى (استاد ادبيات مصر)

عبد الفتاح عبد المقصود (استاد دانشگاه اسكندريه)

دكتر طه حسين (59)

عمر ابو النصر (استاد دانشگاه)

دكتر محمد حسين هيكل

استاد عبد الرحمن بدوى (محقق مصرى)

دكتر الوردى.

«پس،بى‏شبهه،بعد از پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و سلم،ما را رهبرى شايسته‏تر از على عليه السلام نبوده است.»

بايد به دامان او چنگ زد و آن راه را كه او رفته بايست‏سپرد.

اما پس از وى هم،باز بيان نبى مكرم صلى الله عليه و آله و سلم،هادى ماست كه فرمود:«ثم الامامة في ولدي من صلبه الى يوم القيامة