و الحب هو الدين و هل الدين الا الحب‏» (امام صادق عليه السلام) .
2.مائدة:51 من يتولهم منكم فانه منهم .
3.نساء:122 و من اصدق من الله قليلا . مائدة:50 و من احسن من الله حكما .
4.مائدة:55 انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا...
5.مائدة:56 و من يتول الله و رسوله و الذين آمنوا فان حزب الله هم الغالبون .
6.مائدة:61 و اذا جاءوكم قالوا آمنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به و الله اعلم بما كانوا يكتمون .
7.نجم:39 و ان ليس للانسان الا ما سعى . غاشية:9 لسعيها راضية . ليل:4 ان سعيكم لشتى . انسان:22 و كان سعيكم مشكورا .
8.مائدة:60 من لعنه الله و غضب عليه...و عبد الطاغوت اؤلئك شر مكانا و اضل عن سواء السبيل . فصل هشتم: فرق عشق و محبت

×موضوع‏«محبت‏»،سيرت است و موضوع‏«عشق‏»،صورت.

×«محبت‏»را توان بر هزار نفر داشت كه فرقى در زن و مردى و كوچك و بزرگى آنان نيست،اما«عشق‏»را جز به يك فرد،نتوان داشت آنهم حورى‏وش و جميل.

×در«محبت‏»،فقط صفات و اعمال محبوب،در نظر جلوه مى‏كند و صورتش گاه به قاعده تداعى كه همراه سيرت و عمل است، در نظر مى‏آيد،ولى هرگز مورد توجه ذهنى نيست و اگر هم باشد،در مرتبه دوم اهميت است.

اما در«عشق‏»،ابتدا صورت معشوق در نظر آيد،و اعمال و سيرت متداعى،همجوارى با آن است،و الا بدانها توجهى نيست.

×در«محبت‏»،حقيقت وجود محبوب را غالبا درست در ذهن ترسيم مى‏كنند.

اما در«عشق‏»،هر چه از معشوق،حتى مورد ديد هم باشد،باز«خيال‏»مقدارى در زيبائى آن دست‏برده و تصرف كرده است، لذا ليلى از ديده مجنون زيباست و از ديده واقع،غير آن است.

×«حب الشي‏ء يعمي و يصم‏»،بعد از بروز«محبت‏»است كه عيبش را نمى‏بيند،ولى در«عشق‏»هر عيبش را حسن مى‏بيند و همان حسنش را بالاتر از حد واقع مى‏داند.

×«محبت‏»را روانشناسى در بحث‏«عواطف‏»ياد كرده (مثل علاقه به پدر و مادر و...) اما«عشق‏»را در بحث ‏«شهوات و تمايلات شديد»بايد مطالعه كرد.

×«محبت‏»را با«عقل‏»سازش است و«عشق‏»را جز با«جنون‏»سر و كار نيست.

×«محبت‏»پاك است و پس از وصال هم دوام يابد و فزونى گيرد،ولى‏«عشق‏»آلوده است و صورى،و با«وصل‏»تقليل يابد و گاه زايل شود.

×«محبت‏»را هجران نيست،زيرا روح و دل را بعد مكان از محبوب تاثير نكند،ولى‏«عشق‏»را هجران پر سوز هست،و درد فراق.

ما مفهوم‏«محبت‏»را در«ولايت‏»درك مى‏كنيم و بس. فصل نهم:شعرى در زبان شعر

گويا به‏«جرج جرداق‏» (دانشمند اديب مسيحى) گفتند:اين‏«على‏»كه تو وصف كرده‏اى‏«شعر»است؟

پاسخ داد:«آرى،به خدا اين على،شعر است اما شعرى كه يك بار در طول تاريخ انسانيت واقعيت‏يافت،و از پرده خيال درآمد،و صورت خارجى يافت،و باز به پرده خيال فرو رفت‏».

آرى،على يعنى:«شعر خدائى‏»،«رمز وجود»،يعنى:«نمائى از اعجاب خلق و خلق‏».

على يعنى:«قبله انسانيت‏»،و«عظمتى بى‏كران در پس صورتى از آدميان‏».

على يعنى:«ترانه حق‏»،«نغمه آسمانى‏». على يعنى:«وجود استثنائى‏».

از اين رو،بود او به معما گيرند،و برخى از شدت تكريم،به‏«خدائى‏»منسوبش دارند و برخى چون از درك وى عاجزند،روى به انكار آرند و هر چه درباره اوست‏«افسانه‏»پندارند.

عظمت او را همين گواه بس كه هر انديشمند به گونه‏اى يابد،و بالاخره به واقعيت او،هيچكس را راه نباشد.اين است كه به‏«شعر»او را تعبير كنند،و پرورده‏«خيال‏»دانند،و جز از راه‏«وهم‏»بدو راه نيابند.

و اين امر را علتى جز محدوديت ذهنها و كوتاهى نظر و كمى كشش و كوشش دل و نارسائى بصيرت،نيست،و شباهتى در شناخت،به‏«خدا»دارد،زيرا در عين حال كه انكار وجودش نتوان كرد،به تعريف آن هم نتوان پرداخت.

و لذا باز هم براى تعريف اين چنين‏«تعريف نشدنى‏»بايد به‏«شعر»پناه برد،زيرا پاى‏«خيال و وهم‏»از«انديشه‏»بلندتر است و مرز سيرش از آن وسيع‏تر،گر چه باز هم قدمش كوتاه آيد و در راه بماند و گويد:

اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم
وز آنچه گفته‏اند و شنيديم و خوانده‏ايم

اما باز دل پر شور را جز آن حركت و تكاپو آرامى نبخشد،و غير آن تلاش و جستجو تسكينى ندهد...و باز خوش است كه در واپسين دم كه از كار و رفتار فرو بماند،بگويد:

مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر
ما همچنان در اول وصف تو مانده‏ايم

اينك به سير ذهنى شعرا براى مفهوم‏«اين شعر خدائى‏»توجه مى‏كنيم،و مى‏بينيم هر كه را با خداى،روئى بوده،از على نيز گفتگوئى كرده است.

هم اكنون،از ميان هزاران سخنور،تنى چند بر مى‏گزينيم و از هر يك،بيتى،يا چند بيتى،ياد مى‏كنيم تا در نماى شعرشان،وصف اين‏«شعر آسمانى‏»يعنى‏«على مرتضى عليه السلام‏»را دريابيد:

فردوسى:

چه گفت آن خداوند تنزيل و وحى
خداوند امر و خداوند نهى
كه من شهر علمم،عليم در است
درست اين سخن،گفت پيغمبر است
گواهى دهم كاين سخن راز اوست
تو گوئى دو گوشم به آواز اوست

خاقانى شروانى:

سرها بينى،كلاه در پاى
در مشهد مرتضى،جبين ساى
جانها چو سپاه نحل،پر جوش
بر خاك امير نحل،مدهوش
ارواح كه عيسوى شعارند
زان خاك،گياى عطر آرند

مولوى رومى:

آفتاب وجود اهل صفا
آن امام مبين،ولى خدا
ما همه ذره‏ايم و او خورشيد
ما همه قطره‏ايم و او دريا

خواجوى كرمانى:

دانى كه چيست اينكه خطيبان آسمان
برطرف هفت پايه منبر نوشته‏اند
يك نكته از مكارم اخلاق مرتضى است
كآنرا بر اين كتابه به عنبر نوشته‏اند
اى بس كه هفت كشور گردون به يك نفس
مردان راه او به قدم در نوشته‏اند

صادق سرمد:

ديده حق بين ببايد تا ببيند روى حق
ور نه حق گويد كه:بايد روى حق پوشيد از او
ديده حق بين گشا و طلعت‏حق باز بين
تا تو هم ناديده بگشائى لب تمجيد از او
آنكه زاد و،مرد آئين ستم از زادنش
آنكه جان داد و جهان شد زنده جاويد از او
آنكه باطل از كسى نشنيد و خود جز حق نگفت
بى‏خيال از آنكه باطل،حرف حق نشنيد از او
دولت امروز ما از دولت آل على است
دولت آل على نازم كه حق پائيد از او

صائب تبريزى:

چون لباس كعبه بر اندام بت،زيبنده نيست
جز تو بر شخص دگر،نام امير المؤمنين

جلال الدين دوانى:

در ملك حقيقت است آن شاه،مدار
دست از طلب دامن آن شاه مدار
ارباب مدينه علوم است،در آى
زان در،كه رسى زود به مسندگه يار

ميرزا حبيب خراسانى:

بودند،على و ذات احمد
يك نور به بارگاه سرمد
چون عهد وجود،گشت معهود
چون مهد شهود،شد ممهد
آئينه شكفت از تجلى
يك جلوه بتافت در دو مشهد

قاآنى شيرازى:

دل گفت:هان قلمى گير و كاغذى
بنگار بيتكى دو سه،در مدح بوتراب
تفسير عقل،ترجمه اولين ظهور
تاويل عشق،ما حصل چارمين كتاب
روح رسول،زوج بتول،آيت وصول
منظور حق،مشيت مطلق،وجود ناب
تمثال روح،صورت جان،معنى خرد
همسان عشق،شير خدا،مير كامياب
گنج‏بقا،ذخيره هستى،كليد فيض
امن جهان،امان خلايق،امين باب
وجه الله اوست،دل مبر از وى به هيچ وجه
باب الله اوست،پا مكش از وى به هيچ باب

ابو الحسن جلوه:

صورت انسانى و صفات خدائى
سبحان الله از اين مركب و معجون

ناظر زاده كرمانى:

سلطان نامدار،على،آن كه كردگار
از 