يخ تمدن اسلام و عرب-گوستاولوبون
شهسوار اسلام-گابريل دانگيرى
تاريخ قرآن-نولدكه
المهدى عليه السلام-دار مستتر
دائرة المعارف-بريتانيكا
تاريخ ايران-سرپرسى سايكس
تاريخ مختصر اديان-فليسين شاله
خداوند علم و شمشير-رودلف ژايگر
محمد صلى الله عليه و آله و سلم ستاره‏اى كه در مكه درخشيد-م.ساوارى
ترجمه‏«سياسة اسلامية‏»-ماربين آلمانى
سازمانهاى تمدن امپراطورى اسلام-استانسيلاس
عايشه پس از پيامبر صلى الله عليه و سلم-كورت فريشلر آلمانى
آثار نويسندگان ما:
نظر على عليه السلام و فرضيه پاسكال-محمد حسين ساكت
حساس‏ترين فراز تاريخ يا داستان غدير-جمعى از دبيران-«بخش آخر»
حماسه خورشيد-دستياز
امت و امامت-سيد هبة الدين شهرستانى
حسين عليه السلام و يارانش-چهاردهى
مجاهد بزرگ-ترجمه زاهدى
محمد صلى الله عليه و آله و سلم در نظر ديگران-موسسه‏«آئين اسلام‏»
حسين عليه السلام و ياران او-يوسفيه
شخصيت ابو الفضل عليه السلام-عطائى خراسانى
ما هو نهج البلاغة-سيد هبة الدين شهرستانى
4.خلافت‏بلافصل-ج 1 ص 167
5.مجاهد بزرگ/17
6.نهج البلاغه فيض الاسلام-ج 6/1281 (آيه 23 سوره حديد) .
7.ترجمه الامام على (جرج جرداق) -ج 1/180.
8.ماخذ قبل-ج 1/117.
9.ماخذ قبل-ج 1/116.
10.مجاهد بزرگ/17 تا 19.
11.مجاهد بزرگ/15.
12.ترجمه الامام على (جرج جرداق) -ج 1 ص 311.
13.ماخذ قبل-ج 1 ص 112/113.
14.ماخذ قبل-ج 1 ص 107.
15.ماخذ قبل-ج 1 ص 128.
16.ماخذ قبل-ج 3 ص 19.
17.ماخذ قبل-ج 1 ص 107/108.
18.ماخذ قبل-ج 1 ص 118.
19.ماخذ قبل-ج 1 ص 117.
20.ماخذ قبل-ج 1 ص 280/281.
21.ماخذ قبل-ج 1 ص 280/281.
22.ماخذ قبل-ج 1/281.
23.ماخذ قبل-ج 1/227.
24.خلافت‏بلافصل-ج 1/167. (به نقل از«غاية المرام‏»)
25.ترجمه الامام على (جرج جرداق) -ج 1/184.
26.ماخذ قبل-ج 1/99.
27.ماخذ قبل-ج 1/234 و 235.
28.ماخذ قبل-ج 1/285 (نهج البلاغة،خطبه 60) .
29.ترجمه الامام على (جرج جرداق) -ج 1/233.
30.ماخذ قبل-ج 1/268-280.
31.مائده:8.
32.ترجمه الامام على (جرج جرداق) -ج 1/119.
33.ماخذ قبل-ج 1/119.
34.ماخذ قبل-ج 1/117.
35.ماخذ قبل-ج 1/109.
36.ماخذ قبل-ج 1/268.
37.ماخذ قبل-ج 1/269-270.
38.ماخذ قبل-ج 3/14. خاتمه: نمونه‏اى و نمودارى

«تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل‏»

×مساله حكومت و اداره جامعه،در اسلام (از ديدگاه تشيع) ،امروز،بيش از هميشه،مورد توجه است و گاه به علت ‏بى‏اطلاعى، بعضى بر آن به چشم ترديد نگريسته‏اند.

آنچه در زير ملاحظه مى‏كنيد،فهرستى است از خدمات يك حكومت اسلامى (يعنى از امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام) در ابعاد مختلفى كه مردم عصر ما براى جامعه قائل هستند (ولى ما آن ابعاد را هرگز جداى از يكديگر،و بدون يك شخصيت اجتماعى متكى بر ايمان و معنويت،و علم مكتبى و وحدت نفسانى،قائل نيستيم.) پس از خواندن اين فهرست،از خود بپرسيد:

اگر تاريخ شيعه را،حكام زمان،اجازه مى‏دادند كه درست و جامع نوشته شود،و اگر على بن ابى طالب عليه السلام،بجاى پنج‏سال حكومت،پنجاه سال زمامدار امت مى‏بود،و اگر در آن پنج‏سال،اختلافات مردم،و درگيريها و نبردها،اجازه مى‏داد كه همه وقت در كار خدماتى جامعه صرف شود،و اگر علاوه بر على بن ابى طالب عليه السلام،ساير امامان نيز،همين قدر مجال خدمت‏به خلق خدا را مى‏داشتند،اينچنين فهرستى،به چه مقدار تفصيل مى‏يافت؟

و آيا امروز،ديگر براى ارائه نحوه حكومت و اداره جامعه،به بهترين صورتى كه اسلام مى‏پسندد،ديگر مانعى يا ابهام و ترديدى،وجود داشت؟نه!نه!

اينك آن فهرست (به نقل از يك نويسنده خارجى) :

خدمات امام عليه السلام در زمينه فرهنگى

×اولين مدرسه اسلامى را،در«صفه‏»ساخت و خود تدريس كرد.

×به دانشگاه‏«جندى شاپور» (در خوزستان) براى تدريس ادبيات و طب و علوم ديگر دعوت شد اما به علت روى دادن جنگ، انجام آن صورت نگرفت.

×معالجات پزشكى (جذام-ضد عفونى-امراض داخلى)

×تدوين قرآن (اساسنامه مكتب الاهى و فرهنگ اصيل انسانى)

×تجويد قرآن (نيكو خواندن كتاب،براى نيكو فهميدن،و نيكو فهماندن) .

×علم نحو (براى درست‏خواندن قرآن و اسناد دينى،در ميان غير عرب زبان)

×ستاره شناسى و جهت‏يابى در شب (اولين مرحله،در راه جلو لا و نهاوند براى لشكر،مورد بهره‏بردارى قرار گرفت.)

×استفاده از روشنائى جيوه،براى كار كردن در شب (اولين بار،براى ساخت كشتى‏ها در شب،بهره‏گيرى شد.)

×تدريس زبان خارجى (زبان پارسى ساسانى-زبان سريانى-خط پهلوى)

×فلز شناسى

×درس تعليم مديريت (هر كس را كه براى اداره قسمتى از كارهاى حكومتى و دولتى مى‏فرستادند،بايد قبلا«كلاس مديريت‏»را گذارنده باشد.اين مدرسه،در مدينه برقرار شد.)

×بنياد اين اصل كه‏«هر كس مى‏تواند شاگرد باشد،كافر يا مسلمان.علم براى عموم است.»

×طرح روش تدريس

×ترجمه كتب علمى («قراباذين‏»اثر دانشمندان دانشگاه جندى شاپور را امام،از زبان پارسى،به عربى برگرداند،و راه را براى ديگران گشود.)

×شناخت تاريخ ملل ديگر (ايران و تاريخ آن)

خدمات امام عليه السلام در زمينه امور اجتماعى

×تشكيل بانك اسلام بدون ربح

×حسابدارى دقيق مالى-منظم‏ترين وزارت دارايى (در«بيت المال مسلمين‏»هر روز بيلان حاضر بود،و همه مستمرى بگيرها، پرونده مخصوص داشتند.)

×شهر سازى (در حومه شهر«يثرب‏»،شهرى تازه ساخت.)

×تاسيس آسياى آبى (بعضى از مردم،تا آن وقت،نان نخورده بودند.)

×ساخت‏حمام

×احداث جاده شوسه (بين جده و مكه)

×تهيه سايبان (براى استراحت فقرا)

×تاسيس چاپار خانه (بين مدينه و مركز نبرد عرب و ايران،از چهار صد شتر براى انجام اين كار،استفاده شد.)

×طرح براى رفع اختلاف طبقاتى جامعه

×ترتيب انجام امور افراد (به ترتيب مراجعه،اگر چه نمايندگان خارجى با شخصيتهاى بزرگ كشورى هم بودند.)

×وارسى زندگى غير مسلمين (در حوزه حكومتى)

×ساخت‏«سيل بر» (هر چند سال يك بار،تجديد مى‏شد.)

×ترتيب دستگاه قضائى محاسبه شده:

خود،بر قاضى القضات نظارت مى‏كرد،و قاضى القضات،حاكم بر ساير قضات بود.

تشكيل حوزه قضائى-مركز بررسى كار قضات-برقرارى مستمرى قضات-كلاس تعليم قضاوت-سركشى به قضات.

اصول محاكمات حقوقى و جزائى را استوار كرد.

مشخصات‏«شاهد»را طرح نمود.

به حل مشكلات قضائى پرداخت. (على عليه السلام و داوريهاى عجيب او)

×برقرارى مستمرى فرزندان شهدا.

خدمات امام عليه السلام در زمينه اقتصادى

×ساخت‏بندر (در عربستان،بندر جده و اسكله آن را بنياد كرد.)

×تغيير بذر (بذر گندم را از ايران آورد،و در مدينه و طائف كاشت و توسعه داد.)

×حفر قنات («قنات على عليه السلام‏»معروف است.)

×كارهاى عمرانى

×نظارت ساختمانى

×تهيه نخلستان بى‏شمار.

×تاسيس بانك كشاورزى و تعاونى

×مالامال ساختن خزانه (كه اگر در آن روز تقسيم مى‏شد،به هر نفر پنجاه هزار دينار زر سرخ نصيب مى‏رسيد.)

خدمات امام عليه السلام در زمينه امنيتى،دفاعى و سياسى

×رسم كشيك برقرار كرد.

×اولين كارخانه كشتى سازى را در آن منطقه تاسيس نمود.

×امام را براى حكومت ايران دعوت كردند،امكان آن نبود.

×ارائه فن رهبرى ميدانهاى نبرد،از دور (از مركز مدينه يا كوفه،رهبرى مى‏كرد.)

×او قاعده حكوم