يراً).

از ربيع بن خثيم نقل شده كه نزد او سخن از على به ميان آمد، اوگفت: آنان را نديدم كه درحكمت بالاتر از او را پيدا كنند و خداوند مى فرمايد: «ومن يؤت الحكمة فقد اوتى خيرا كثيراً»

151 ـ ذكر عند الربيع بن خثيم علي فقال: مارأيت أحداً محبّه أشد حباً له منه، ولا مبغضه أشدّ بغضاً له منه، وما رأيت أحداً من الناس يجد عليه في الحكم ثم قرأ: (ومن يؤتى الحكمة فقد أوتي خيراً كثيراً) الآية. فقال الناس: ربيع بن خثيم ترابي. ولم يكونوا يدرون ما هو.

نزد ربيع بن خثيم صحبت از على شد، او گفت: كسى را چون على نديدم كه دوستدار او شديدترين محبت را به او داشته باشد و دشمن او شديدترين دشمنى را با او داشته باشد و كسى از مردم را نديدم كه بالاتر از او را در حكمت پيدا كند، سپس اين آيه را قرائت كرد: «ومن يؤتى الحكمة فقد اوتى خيراً كثيراً» مردم گفتند: ربيع بن خثيم ترابى است و نمى دانستند كه او چه مى گويد.

152 ـ با سند ديگرى شبيه همين مطلب از ربيع نقل شده است.

153 ـ عن طارق بن شهاب قال: كنت عند عبدالله بن عباس فجاء أناس من أبناء المهاجرين فقالوا له: يا ابن عباس أي رجل كان علىّ بن ابى طالب؟ قال: ملىء جوفه حكماً وعلماً و بأساً ونجدة و قرابة من رسول الله.

طارق بن شهاب گفت: نزد عبدالله بن عباس بودم كسانى از فرزندان مهاجران پيش او آمدند و به او گفتند: اى ابن عباس علىّ بن ابى طالب چگونه مردى بود؟ گفت: درون او مملوّ از حكمت و علم و قوّت و بزرگى و قرابت نسبت به پيامبر خدا بود.

154 ـ عن الربيع بن خثيم قال: قال عليّ العالم بالقضاء ثم قال: قال الله عزوجل: (ومن يؤت الحكمة) الآية.

ربيع بن خثيم گفت: على كه آگاه به قضاوت بود، چنين گفت، سپس گفت: خداوند مى فرمايد: «ومن يؤت الحكمة»

( 18 )

و نيز در اين سوره نازل شده است:

الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً

كسانى كه اموال خود را در شب و روز، پنهانى و آشكار انفاق مى كنند.

(سوره بقره آيه 274)

155 ـ عن ابن عباس في قوله عز وجل: (الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرّاً وعلانية) قال: نزلت في علىّ بن ابى طالب لم يكن عنده غير أربعة دراهم فتصدّق بدرهم ليلاً، وبدرهم نهاراً، وبدرهم سرّاً و بدرهم علانية، فقال له رسول الله: ما حملك على هذا؟ قال: حملني عليها رجاء أن أستوجب على الله الذي وعدني. فقال رسول الله: ألا إنّ ذلك لك. فأنزل الله الآية فى ذلك.

ابن عباس گفت: سخن خداوند: «الذين ينفقون اموالهم بالليل والنهار سرا و علانية» درباره علىّ بن ابى طالب(ع) نازل شده است، نزد او جز چهار درهم نبود درهمى را شب و درهمى را روز و درهمى را پنهانى و درهمى را آشكارا صدقه داد.

پيامبر خدا به او گفت: چه چيزى تو را وادار به اين كار كرد؟ گفت: اميدوارى به اينكه شايسته چيزى باشم كه خدا به من وعده داده است. پيامبر گفت: اين براى توست. پس خداوند اين آيه را نازل كرد.(1)

156 ـ 157 ـ شبيه اين روايت با دو سند از محمد بن مروان نيز نقل شده است.

158 ـ 160 ـ با سه سند جداگانه همين مضمون و اينكه اين آيه درباره علىّ بن ابى طالب(ع) نازل شده، از عبدالله بن عباس روايت شده است.

161 ـ عن ابن عباس في قول الله: (الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ أَمْوالَهُم) الآية قال: نزلت في عليّ كان عنده أربعة دراهم فتصدّق بالليل منها درهماً وبدرهم نهاراً، وبدرهم سرّاً وبدرهم علانية، كلّ ذلك لله، فأنزل الله الآية، فقال عليّ : والله ما تصدّقت إلاّ بأربعة دراهم وأسمع الله يقول: (أموالهم). فقال رسول الله: إنّ الدرهم الواحد من المقلّ أفضل من مائة ألف درهم من الموسر عند الله عزّوجلّ.

ابن عباس گفت: آيه «الذين ينفقون اموالهم» درباره على نازل شده او چهار درهم داشت كه درهمى از آن را شب و درهمى را روز و درهمى را پنهانى و درهمى را آشكارا صدقه داد و همه اينها براى خدا بود و اين آيه نازل شد. على گفت: به خدا سوگند جز چهار درهم صدقه ندادم و مى بينم خداوند مى فرمايد: «اموالهم = مالهايشان را» پيامبر خدا گفت: يك درهم از كسى كه مال اندكى دارد نزد خدا از صد هزار درهم ثروتمند افضل است.

162 ـ عن عباس قال: لمّا أنزل الله تعالى قوله: (للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله) ]273/ البقرة: 2 [ بعث عبدالرحمان بن عوف بدنانير كثيرة إلى أصحاب الصفة، و بعث علىّ بن ابى طالب في جوف الليل بوسق من تمر; فكان أحبّ الصدقتين إلى الله عزّوجلّ صدقة علىّ بن ابى طالب فأنزل الله فيهما: (الذين ينفقون أموالهم) الآية، يعني بالنهار علانية صدقة عبدالرحمان بن عوف و بالليل سرّاً صدقة علىّ بن أبي طالب.

ابن عباس گفت: چون آيه «للفقراء الذين احصروا = براى فقرايى كه در تنگنا قرار گرفته اند...» نازل شد، عبدالرحمان بن عوف دينارهاى بسيارى را به اصحاب صفّه فرستاد و علىّ بن ابى طالب(ع) در دل شب مقدارى خرما فرستاد، محبوبترين اين دو صدقه نزد خداوند صدقه علىّ بن ابى طالب(ع) بود، پس خداوند درباره اين دو نفر اين آيه را نازل كرد: «الذين ينفقون اموالهم» منظور از روز و آشكار صدقه عبدالرحمان بن عوف و منظور از شب و پنهانى صدقه علىّ بن ابى طالب (ع) بود.

163 ـ عن ابن عباس فى قوله تعالى: (الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرّاً وعلانية) نزلت في علىّ خاصّة في أربعة دنانير كانت له تصدّق بعضها نهاراً و بعضها ليلا، وبعضها سرّاً و بعضها علانية.

ابن عباس گفت: آيه: «الذين ينفقون اموالهم بالليل والنهار سرا و علانية» در خصوص على نازل شده كه چهار درهم داشت بعضى از آن را روز و بعضى از آن را شب و بعضى را پنهانى و بعضى را آشكارا صدقه داد.

( 19 )

   از آيات سوره آل عمران آياتى درباره آنان نازل شده از جمله اين سخن خداوند:

قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْر مِنْ ذلِكُمْ لِلَّذينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنّاتٌ تَجْرى مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ

بگو آيا به شما بهتر از اين را خبر بدهم؟ براى كسانى كه پرهيزگارى كنند نزد پروردگارشان بهشت هايى است كه از زير آن جوى ها روان است.

(سوره آل عمران آيه 13)

164 ـ عن ابن عباس قال في قوله تعالى: (قُلْ أَؤُنِّبِئكُمْ بِخَيْر مِنْ ذَلِكُمْ) الآية كلها نزلت في علىّ و حمزة و عبيدة بن الحارث.

ابن عباس گفت: آيه «قل ءانبئكم بخيرمن ذلكم» همه اش درباره على و حمزه و عبيدة بن حارث نازل شده است.

( 20 )

و نيز در اين سوره نازل شده است:

اِنَّ اللّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحًا وَ آلَ اِبْراهيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمينَ

همانا خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد.

(سوره آل عمران آيه 31)

165 ـ عن الأعمش عن شقيق قال: قرأت في مصحف عبدالله ـ وهو ابن مسعود ـ (انّ الله اصطفى آدم و نوحاً و آل إبراهيم و آل عمران و آل محمد على العالمين).

اعمش از شقيق نقل مى كند كه در مصحف عبدالله بن مسعود چنين خواندم: «ان الله اصطفى آدم و نوحا و آل ابراهيم و آل عمران و آل محمد على العالمين»

166 ـ همين مضمون با سند ديگرى هم نقل شده است.

167 ـ عن نمير بن عريب: أن ابن مسعود كان يقر: (إنَّ الله