تم فضة. قال: من أعطاكه؟ قال: ذاك القائم. فنظر رسول الله فإذاً هو علىّ بن ابى طالب، قال: على أيّ حال أعطاكه؟ قال: أعطانيه وهو راكع، فقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: (إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون).

ابن عباس راجع به آيه: «انما وليكم اللهورسوله» گفت: گروهى از تازه مسلمانان اهل كتاب را كه از جمله آنها عبدالله بن سلام و اسد و اسيد و ثعلبه بودند، خداوند دستور داده بود كه دوستى با يهود و نصارى را قطع كنند و آنان نيز چنين كرده بودند. بنى قريظه و بنى نضير گفتند: ما را چه شده كه اهل دين محمد را دوست بداريم در حالى كه آنان از ما و از دين ما بريده اند؟ پس سوگند به خدايى كه به او سوگند مى خورند هيچ كس از ما با هيچ كدام از آنها كه وارد دين محمد شده اند سخن نگويد.

عبدالله بن سلام و اصحاب او شكايت نزد پيامبر خدا بردند و گفتند: بر ما سخت مى گذرد و ما به سبب دورى منازل نمى توانيم با اصحاب تو همنشينى كنيم، در اين هنگام كه آنان به پيامبر شكايت مى كردند، اين آيه نازل شد: «انما وليكم الله ورسوله» و پيامبر اين آيه را بر آنان قرائت كرد، آنها گفتند: به خدا و به رسول خدا و به مؤمنين راضى هستيم. گفت: در اين هنگام بلال براى نماز اذان گفت و پيامبر و مردم وارد مسجد شدند و نماز مى خواندند، بعضى در حال قيام و برخى در حال ركوع و برخى در حال سجود بودند. فقيرى دور مى زد و سؤال مى كرد، پيامبر او را به سوى خود خواند و گفت: آيا كسى چيزى به تو داده است؟ گفت: آرى. گفت: آن چيست؟ گفت: انگشتر نقره. گفت: چه كسى آن را به تو داده؟ گفت: اين شخص كه در حال قيام است. پيامبر نگاه كرد و ديد او علىّ بن ابى طالب (ع) است، پس گفت: در چه حالتى آن را به تو داد؟ گفت: در حالى كه در ركوع بود به من داد، پيامبر گفت: «انما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم راكعون»

237 ـ شبيه همين مضمون با سند ديگرى هم از ابن عباس نقل شده و در پايان آمده كه حسان بن ثابت در اين باره چنين سروده است:

ابا حسن تفديك نفسى و مهجتى *** وكل بطىء فى الهدى و مسارع

ايذهب مدحى و المحبر ضائعاً *** وما المدح فى جنب الاله بضائع

وانت الذى اعطيت اذكنت راكعا *** زكاتا فدتك النفس يا خير راكع

فانزل فيك الله خير ولاية *** فبيّنها فى نيّرات الشرايع

يعنى: اى ابوالحسن! جان و دل من و هر كسى كه در هدايت، كند يا تند است فداى تو باد! آيا مدح من و سخن آراسته تباه مى گردد؟ در حالى كه مدح براى خدا تباه نخواهد شد. و تو كسى هستى كه در حالى كه در ركوع بودى زكات دادى، جانم فدايت اى بهترين ركوع كنندگان. پس خدا درباره تو بهترين نوع ولايت را نازل كرد و آن را در درخشندگى هاى شرايع بيان نمود.

238 ـ در اين باره نيز چنين سروده شده است:

اوفى الصلاة مع الزكاة فقامها *** والله يرحم عبده الصبارا

من ذا بخاتم تصدق راكعا *** واسرّه فى نفسه اسرارا

من كان بات على فراش محمد *** ومحمد يسرى و ينحو الغارا

من كان جبريل يقوم بيمينه *** فيها و ميكال يقوم يسارا

من كان فى القرآن سمّى مؤمنا *** فى تسع آيات جعلن كبارا(26)

يعنى: نماز را همراه با زكات انجام داد پس آن را به پا داشت و خدا بنده شكيباى خود را رحم مى كند. كيست كه در حال ركوع انگشتر خود را صدقه داد و آن را در نفس خود پنهان نمود؟ كيست كه در بستر محمد خوابيد و محمد شبانه سير مى كرد و به جانب غار مى رفت؟ كيست كه جبرئيل در طرف راست او و ميكائيل در طرف چپ او قرار گرفت؟ كيست كه قران در نه آيه كه بزرگ قرار داده شده اند، او را مؤمن ناميد؟

239 ـ عن عبدالله بن محمّد بن الحنفية قال: كان عليّ يصلّي إذ جاء سائل فسأله فقال بإصبعه فمدّها فأعطى السائل خاتماً، فجاء السائل إلى النبي صلى الله عليه و آله و سلم فقال له النبي: هل أعطاك أحداً شيئاً؟ فنزلت فيه: (إنما وليكم الله ورسوله).

عبدالله بن محمد بن حنفيّه گفت: على نماز مى خواند كه سائلى آمد و از او سؤال كرد او انگشت خود را دراز كرد و انگشترش را به آن سائل داد، سائل نزد پيامبر آمد و پيامبر به او گفت: آيا كسى چيزى به تو داد؟ پس در اين باره نازل شد: «انما وليكم الله ورسوله»

240 ـ عن ابن عبّاس في قوله: (إنَّما وَليُّكُمُ اللهُ وَرَسُولُهُ) قال: نزلت في عليّ خاصّة، وقوله: (وَمَنْ يَتَولَّى اللهَ وَرَسُولَهُ وَالذينَ آمَنُوا) في علي نزل. وقوله: (بلّغْ ما أنْزِلَ إلَيْكَ) نزلت في علىّ، أمر رسول الله أن يبلّغ فيه فأخذ بيد عليّ وقال: من كنت مولاه فعليّ مولاه.

وقوله: (لا تحرّموا طيّبات ما أحلّ الله لكم) نزلت في عليّ وأصحابه منهم عثمان بن مظعون و عمار، حرّموا على أنفسهم الشهوات وهمّوا بالإخصاء.

ابن عباس درباره آيه: «انما وليكم الله ورسوله» گفت: اين آيه در خصوص على نازل شده و آيه: «ومن يتولّى الله و رسوله و الذين آمنوا» درباره على نازل شده و آيه: «بلغ ما انزل اليك» درباره على نازل شده كه پيامبر را امر كرد كه در حق او مطلب را به مردم برساند، پس دست على را گرفت و گفت: هر كس كه من مولاى اويم على مولاى اوست. و آيه «لاتحرموا طيبات ما احل الله لكم» درباره على و ياران او مانند عثمان بن مظعون و عمار نازل شده و آنان شهوات را برخود حرام كرده بودند و مى خواستند خود را خصى كنند.

( 34 )

و نيز در اين سوره نازل شده است:

وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللّهَوَ رَسُولَهُوَ الَّذينَ آمَنُوا فَاِنَّ حِزْبَ اللّهِ هُمُ الْغالِبُونَ

وهر كس خدا و پيامبرش و كسانى را كه ايمان آورده اند دوست بدارد، همانا حزب خدا همانان پيروزند.

(سوره مائده آيه 55)

241 ـ عن ابن عبّاس قال: (وَمَنْ يَتَوَلَّى اللهُ) يعني يحبّ الله (وَرَسُولَهُ) يعني محمّداً (وَالَّذيْنَ آمَنُوا) يعني ويحبّ علىّ بن ابى طالب (فإنْ حِزْبَ اللهِ هُمُ الغَالِبُوْنَ) يعني شيعة الله وشيعة محمّد وشيعة عليّ هم الغالبون يعني العالون على جميع العباد الظاهرون على المخالفين لهم قال ابن عبّاس:، فبدأ الله في هذه الآية بنفسه ثم ثنى بمحمّد، ثم ثلّث بعليّ ثم قال: فلمّا نزلت هذه الآية قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: رحم الله عليّاً اللهم أدر الحق معه حيث دار. قال ابن مؤمن: لاخلاف بين المفسرين أن هذه الآية نزلت في أميرالمؤمنين علي عليه السلام.

ابن عباس گفت: «ومن يتولّ الله» يعنى خدا را دوست بدارد و «رسوله» يعنى محمد(ص) را «والذين آمنوا» يعنى علىّ بن ابى طالب(ع) را دوست داشته باشد «فان حزب الله هم الغالبون» يعنى شيعه خدا و شيعه محمد و شيعه على آنان هستند كه پيروزند; يعنى بر تمام بندگان برتر و بر مخالفانشان چيره اند. ابن عباس گفت: خداوند در اين آيه از خودش شروع كرد، در مرحله دوم محمد و در مرحله سوم على را گفت، او اضافه كرد: وقتى اين آيه نازل شد، پيامبر خدا فرمود: خدا رحمت كند على را، خدايا حق را با او بگردان هر كجا كه بگردد.

ابن مؤمن گفته است: ميان مفسران اختلافى نيست كه اين آيه درباره اميرالمؤمنين علىّ بن ابى طالب(ع) نازل شده است.

242 ـ عن اب